Boşanmada mal paylaşımı: edinilmiş mal ve kişisel mal

Türk hukukunda boşanmada mal paylaşımı, evlilik süresince edinilen malların değeri üzerinden yapılır: her eş, diğer eşin edinilmiş mallarından borçlar düşüldükten sonra kalan değerin (artık değer) yarısını alacak olarak isteyebilir (Türk Medeni Kanunu, TMK m. 236/1). Evlenmeden önce sahip olunan mallar ve miras ya da bağış yoluyla gelenler bu hesaba girmez (TMK m. 220).

Bu kural, eşler başka bir mal rejimi seçmemişse geçerli olan yasal rejimin, yani edinilmiş mallara katılmanın sonucudur (TMK m. 202). Aşağıda hangi malın hesaba girdiğini, alacağın nasıl hesaplandığını ve Almanya’da ya da Hollanda’da yaşayan eşler için hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını anlatıyorum.

Edinilmiş mal ve kişisel mal ayrımı

Mal paylaşımında ilk soru, bir malın hangi gruba ait olduğudur.

Edinilmiş mal, eşin mal rejimi sürerken karşılığını vererek elde ettiği değerlerdir (TMK m. 219). Kanun özellikle şunları sayar: çalışma karşılığı kazanılanlar, sosyal güvenlik kurumlarının ve sandıkların ödemeleri, çalışma gücünün kaybı için ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler. Evlilik içinde maaşla alınan bir daire, biriktirilen para ya da bu paranın yerine geçen bir araç tipik örneklerdir.

Kişisel mal ise kanun gereği şunlardır (TMK m. 220):

yalnızca bir eşin kişisel kullanımına yarayan eşya,
mal rejiminin başlangıcında o eşe ait olan mallar,
evlilik sırasında miras ya da bağış gibi karşılıksız yollarla kazanılanlar,
manevi tazminat alacakları,
kişisel malların yerine geçen değerler.

Hangi malın kime ait olduğu ve hangi gruba girdiği tartışmalıysa ispat yükü bunu iddia edene düşer. Kime ait olduğu ispatlanamayan mallar eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır; bir eşin bütün malları ise aksi ispatlanana kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222). Evlilikten önce aldığınız ya da miras kalan bir malın kişisel mal sayılmasını istiyorsanız bunu belgelerle göstermeniz gerekir.

Tapu kimin adına olursa olsun: katılma alacağı

Mal paylaşımı, malın mülkiyetini kendiliğinden diğer eşe geçirmez. Tapuda kocanın adına kayıtlı bir ev boşanmadan sonra da onun adına kalır; kadının hakkı, o evin edinilmiş mal olarak değerinin hesaba katıldığı bir para alacağıdır (katılma alacağı). Tersi de aynıdır. Alacak para olarak ya da anlaşmayla mal verilerek ödenebilir; hemen ödemek borçlu için ciddi güçlük doğuracaksa ödeme ertelenebilir (TMK m. 239).

Paylı mülkiyetteki bir mal için kural farklıdır: eşlerden biri daha üstün bir yararı olduğunu ispatlar ve diğerinin payını öderse, o malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir (TMK m. 226/2).

Katılma alacağı nasıl hesaplanır?

Hesap her eş için ayrı yapılır.

Mal rejiminin sona erdiği an. Boşanmada mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olarak sona erer (TMK m. 225/2). Hangi malın edinilmiş mal olduğu bu tarihteki duruma göre belirlenir (TMK m. 228/1).
Değer. Mallar ise tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235/1). Dava tarihinden sonra değeri artan bir dairede, artış da hesaba girer.
Eklenecek değerler. Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan, olağan hediyeyi aşan bağışlar ve katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler hesaba eklenir (TMK m. 229). Boşanma öncesinde malları başkasına devretmek bu yüzden alacağı ortadan kaldırmaz.
Denkleştirme ve borçlar. Edinilmiş malın borcu kişisel maldan ödendiyse ya da tersi olduysa denkleştirme istenir (TMK m. 230). Edinilmiş mallara ilişkin borçlar düşülür. Kalan tutar artık değerdir. Kanun değer eksilmesini hesaba katmaz (TMK m. 231/2); borçları edinilmiş mallarını aşan eşin bu açığı diğer eşe yansımaz.
Yarı yarıya ve takas. Her eş, diğerinin artık değerinin yarısını alır; karşılıklı alacaklar takas edilir (TMK m. 236/1).

Örnek: Ayşe’nin artık değeri 400.000 TL, Mehmet’inki 100.000 TL ise Ayşe’nin Mehmet’ten 50.000 TL, Mehmet’in Ayşe’den 200.000 TL alacağı doğar. Takas sonunda Ayşe, Mehmet’e 150.000 TL öder. Rakamlar yalnızca hesabı göstermek içindir.

Bir eş diğerine ait bir malın alınmasına, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunduysa, örneğin kişisel mal olan bir eve kendi birikimiyle tadilat yaptıysa, katkısı oranında değer artış payı isteyebilir (TMK m. 227). Bu alacak, artık değere katılmadan ayrı bir haktır.

Kusur mal paylaşımını etkiler mi?

Kural olarak hayır; yarı yarıya katılma kusurdan bağımsızdır. Kanun yalnızca iki istisna tanır: zina veya hayata kast sebebiyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir ya da kaldırabilir (TMK m. 236/2). Kusur, nafaka ve tazminat gibi başka sonuçlarda ayrıca değerlendirilir.

2002’den önce evlenenler ve mal rejimi sözleşmesi

Edinilmiş mallara katılma rejimi 1 Ocak 2002’de yürürlüğe giren 4721 sayılı Kanunla geldi. 4722 sayılı Yürürlük Kanununun 10. maddesine göre bu rejim geçmişe etkili değildir: daha önce evlenmiş eşler için 1 Ocak 2002’ye kadarki dönemde eski Medeni Kanundaki mal ayrılığı, bu tarihten sonra edinilmiş mallara katılma uygulanır. 2002’den önceki döneme ilişkin talepler farklı esaslara tabidir ve bu yazının konusu değildir.

Eşler noterde düzenlenen veya onaylanan bir mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçebilir (TMK m. 205). Böyle bir sözleşme varsa paylaşım o rejime göre yapılır (TMK m. 179).

Anlaşmalı boşanmada eşler mal paylaşımını da protokole yazabilir. Hâkim, boşanmanın mali sonuçlarına ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır ve gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK m. 166/3). Ayrıntılar yurt dışından anlaşmalı boşanma yazısında.

Almanya veya Hollanda’da yaşayan eşler: hangi hukuk uygulanır?

Türk mahkemesi önce mal rejimine hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını MÖHUK m. 15’e göre belirler. Eşler hukuk seçimi yapmamışsa sıra şöyledir: evlenme anındaki ortak millî hukuk, o yoksa evlenme anındaki ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku (MÖHUK m. 15/1).

İki eş de evlenirken Türk vatandaşıysa Türk mahkemesi, Almanya’da veya Hollanda’da yaşasalar da Türk hukukunu uygular. Türk vatandaşlığının yanında başka vatandaşlığı olan eş için Türk vatandaşlığı esas alınır (MÖHUK m. 4/1-b).
Eşlerden biri evlenirken yalnızca Alman veya Hollanda vatandaşıysa ortak millî hukuk yoktur; evlendiklerinde ikisi de Almanya’da yaşıyorsa Alman hukuku uygulanır. Bu durumda alacağın içeriği Alman hukukuna göre belirlenir; bunun için Almanya’da yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.
Türkiye’deki taşınmazlar için malların tasfiyesinde Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 15/2). Bu fıkranın kapsamı, yani yalnızca taşınmazın paylaşılma biçimini mi yoksa alacağın hesabını da mı etkilediği tartışmalıdır; kanunda açık bir hüküm yoktur.

Ayrıntılar MÖHUK Madde 15 yazısındadır. Alman veya Hollanda mahkemeleri kendi kanunlar ihtilâfı kurallarını uygular ve aynı evlilik için başka bir hukuka ulaşabilir. Almanya’da verilmiş bir mal paylaşımı kararının Türkiye’de, özellikle tapuda sonuç doğurması için tanıma veya tenfiz gerekir (Almanya’daki boşanma kararının Türkiye’de tanınması).

Boşanma davasında yetkili olan mahkeme, mal rejiminin tasfiyesi davasında da yetkilidir (TMK m. 214/2). Dava açma usulü, harç ve dava türü bu yazının kapsamında değildir; 2026’da yargılama usulüne ilişkin kanunlarda değişiklikler yapıldığı için bunları davayı açmadan önce güncel metinden kontrol etmek gerekir. Diğer konular için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Boşanmada ev kime kalır?

Ev, tapuda kimin adına kayıtlıysa onda kalır. Ev edinilmiş malsa değeri hesaba katılır ve diğer eş bunun üzerinden para alacağı (katılma alacağı) isteyebilir (TMK m. 236, 239). Paylı mülkiyetteki ev için TMK m. 226/2’deki kural uygulanır.

Evlenmeden önce alınan ev paylaşılır mı?

Hayır, mal rejiminin başlangıcında eşe ait olan mal kişisel maldır (TMK m. 220). Ancak evlilik içinde kredisi maaşla ödendiyse denkleştirme (TMK m. 230), diğer eş katkıda bulunduysa değer artış payı (TMK m. 227) gündeme gelir.

Miras kalan mal boşanmada paylaşılır mı?

Hayır, miras yoluyla kazanılan mal kişisel maldır (TMK m. 220). Bu malın getirdiği kira gibi gelirler ise edinilmiş maldır (TMK m. 219).

Aldatma mal paylaşımını etkiler mi?

Zina sebebiyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payını azaltabilir ya da kaldırabilir (TMK m. 236/2). Bunun dışında kusur, mal paylaşımını etkilemez.

Kaynaklar

Sorularınız için

Türkiye’deki bir boşanmada hangi malların paylaşıma gireceğini, katılma alacağının nasıl hesaplanacağını ya da evliliğiniz yurt dışında yapıldıysa mal rejimine hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletmek isterseniz iletişim formunu kullanabilirsiniz. Görüşmeden önce şunları hazırlamanız yararlı olur:

evlenme tarihi ve yeri, evlenme anında iki eşin vatandaşlıkları ve oturdukları ülke,
varsa mal rejimi sözleşmesi (Ehevertrag, huwelijkse voorwaarden),
malların edinme tarihleri ve tapu bilgileri, miras ya da bağışla gelen mallara ilişkin belgeler,
boşanma davası açıldıysa dava tarihi.

Alman veya Hollanda hukukunun uygulandığı kısım için o ülkede yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.