MÖHUK Madde 15 Evlilik Malları | Av. Sermin Güneş Keçeci

MÖHUK m. 15, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun eşlerin mal rejimine, yani boşanmada ya da ölümde malların nasıl paylaşılacağına uygulanacak hukuku belirleyen maddesidir. Eşler belirli hukuklar arasından açıkça seçim yapabilir; seçim yoksa evlenme anındaki ortak millî hukuk, o yoksa evlenme anındaki ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Almanya’da ya da Hollanda’da yaşayan ve Türkiye’de mal paylaşımı davası açmayı düşünen eşler doğrudan bu maddeyle karşılaşır.

MÖHUK Madde 15 metni

Evlilik malları
MADDE 15 – (1) Evlilik malları hakkında eşler evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilirler; böyle bir seçimin yapılmamış olması hâlinde evlilik malları hakkında eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukuku, bulunmaması hâlinde evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, bunun da bulunmaması hâlinde Türk hukuku uygulanır.
(2) Malların tasfiyesinde, taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır.
(3) Evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere, bu yeni hukuka tâbi olabilirler.

mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Kasım 2026 itibarıyla). Gerekçenin tam metni ve açıklama: MÖHUK m. 15.

Madde gerekçesi

Tasarı gerekçesine göre madde, eski 2675 sayılı Kanunun 14. maddesini kısmen karşılar. Hukuk seçiminin yalnızca açık bir seçimle yapılabileceği “açık olarak” ibaresiyle sağlanmış; “ikametgâh” yerine “mutad mesken” kavramı getirilmiş ve “evlenme anındaki” ibaresiyle eşlerin dört seçenekten birini kullanabileceği açıklığa kavuşturulmuştur. Gerekçeye göre amaç, aynı eşler arasında evlilik boyunca değişmeyen bir sistemin uygulanmasıdır. Seçim yoksa uygulanan basamaklardan “müşterek ikametgâh” ve “malların bulunduğu yer” ölçütleri kaldırılmıştır; her mal için ayrı bir bulunma yeri hukukunun uygulanması çözümsüz sorunlar doğurabileceğinden son basamak Türk hukuku olarak belirlenmiştir.

Açıklama

Mal rejimi sorusu çoğu zaman iki anda gündeme gelir: boşanma davasında, eşlerden biri evlilik süresince edinilen mallardan pay istediğinde; ölümde ise miras paylaşılmadan önce sağ kalan eşin mal rejiminden doğan payı ayrılırken. Her iki durumda da Türk mahkemesi önce bu maddeye bakar ve hangi ülkenin mal rejimi kurallarını uygulayacağını belirler.

Maddenin kilit kelimesi evlenme anıdır. Seçilebilecek hukuklar da, seçim yoksa uygulanacak basamaklar da evlenme tarihindeki vatandaşlık ve mutad meskene göre belirlenir. Evlilik devam ederken başka bir ülkeye taşınmak ya da yeni bir vatandaşlık kazanmak, uygulanacak hukuku kendiliğinden değiştirmez; bunun yolu üçüncü fıkradadır.

Türk hukuku uygulanıyorsa ve eşler başka bir rejim seçmemişse yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m. 202). Evlilik içinde çalışma karşılığı elde edilenler kural olarak edinilmiş mal (TMK m. 219), evlilikten önce sahip olunan ya da miras yoluyla karşılıksız kazanılanlar kişisel maldır (TMK m. 220). Boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer (TMK m. 225) ve her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m. 236). Tasfiyede eşlerin bağlı olduğu rejimin hükümleri uygulanır (TMK m. 179).

Bu madde yalnızca mallara ilişkindir. Eşlerin birbirine karşı genel hak ve yükümlülükleri MÖHUK m. 13’e, boşanma sebepleri ve boşanmanın diğer sonuçları MÖHUK m. 14’e tabidir. Bu yüzden aynı davada boşanmaya bir ülkenin, mal paylaşımına başka bir ülkenin hukukunun uygulanması mümkündür (bkz. MÖHUK Madde 14).

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

İki eş de evlenirken Türk vatandaşıysa, evliliği nerede yapmış olurlarsa olsunlar ve sonra nereye taşınmış olurlarsa olsunlar, hukuk seçimi yoksa Türk mahkemesi mal rejimine Türk hukukunu uygular. Türk vatandaşlığının yanında başka bir vatandaşlığı olan eş için Türk vatandaşlığı esas alınır (MÖHUK m. 4/1-b; bkz. MÖHUK Madde 4).

Eşler evlenirken farklı vatandaşlıktaysa, örneğin biri Mavi Kart sahibi Alman vatandaşı, diğeri Türk vatandaşıysa, ortak millî hukuk yoktur. Evlendikleri sırada ikisi de Almanya’da yaşıyorsa evlenme anındaki ortak mutad mesken hukuku olarak Alman hukuku uygulanır. Alman ya da Hollanda mal rejimi hukukunun içeriği için o ülkede yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.

Türkiye’deki taşınmazlar. İkinci fıkraya göre malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülkenin hukuku uygulanır. Mal rejimine başka bir hukuk uygulansa bile Türkiye’deki bir dairenin ya da arsanın tasfiyesinde Türk hukuku devreye girer. Aynı kural ters yönde de işler: Türk mahkemesi, Almanya’daki bir ev için Alman hukukuna bakar. Fıkranın tam kapsamı, yani yalnızca taşınmazın paylaşılma biçimini mi yoksa katılma alacağının hesabını da mı etkilediği, kanunda ayrıca açıklanmamıştır.

Almanya’da ya da Hollanda’da yapılmış evlilik sözleşmesi (Ehevertrag / huwelijkse voorwaarden). Bu konu tartışmalıdır. Kanunda bu konuda açık bir hüküm ve bağlayıcı bir yargı kararı bulunmamaktadır; aşağıdakiler yazarın değerlendirmesidir. Mal rejimi sözleşmesiyle belirli bir rejimi (ör. mal ayrılığı) kabul etmek ile bir ülkenin hukukunu seçmek aynı şey değildir. MÖHUK m. 15 seçimin “açık olarak” yapılmasını arar, ama şeklini düzenlemez. Yabancı bir sözleşmede hukuk seçimi açıkça yazılmamışsa Türk mahkemesinin bunu seçim sayıp saymayacağı somut metne bağlıdır. Türk hukukunda mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır (TMK m. 205).

Sonradan ortak hukuk. Evlilik sırasında aynı ülkenin vatandaşlığını kazanan eşler bu yeni hukuka tabi olabilir; üçüncü kişilerin hakları saklıdır (m. 15/3). Kanun bu geçişin ayrı bir anlaşmayla mı yoksa kendiliğinden mi gerçekleşeceğini açıkça söylemez; bu nokta da görüşe açıktır.

Yabancı mahkeme kararları. Almanya’da verilen bir mal paylaşımı kararının Türkiye’de, özellikle tapu kaydında sonuç doğurması için tanıma ya da tenfiz gerekir (MÖHUK m. 50 vd.; bkz. MÖHUK Madde 50). Alman ve Hollanda mahkemeleri ise kendi kanunlar ihtilâfı kurallarını uygular; aynı evlilik için orada başka bir hukuka ulaşılması mümkündür.

Sık sorulan sorular

Almanya’da yaşayan Türk eşler boşanırken mallar hangi hukuka göre paylaşılır?

Türk mahkemesinde, hukuk seçimi yoksa ve iki eş de evlenirken Türk vatandaşıysa Türk hukukuna göre; yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (MÖHUK m. 15/1, TMK m. 202).

Türkiye’deki evimiz yurt dışında boşansak da Türk hukukuna mı tabi?

Türk mahkemesi bakımından malların tasfiyesinde Türkiye’deki taşınmazlara Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 15/2). Yabancı mahkemenin bu konuda verdiği kararın Türkiye’de sonuç doğurması ise tanıma veya tenfize bağlıdır.

Evlendikten sonra Alman vatandaşlığına geçmek mal rejimini değiştirir mi?

Kendiliğinden değiştirmez; madde evlenme anını esas alır. Eşler yeni bir ortak hukuka sahip olmuşsa, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak kaydıyla bu hukuka tabi olabilirler (MÖHUK m. 15/3).

Kaynaklar

Sorularınız için

Boşanma ya da ölüm sonrası mal paylaşımında evliliğinize hangi ülkenin mal rejimi hukukunun uygulanacağını, ya da yurt dışında yaptığınız bir evlilik sözleşmesinin Türkiye’de nasıl değerlendirilebileceğini konuşmak isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı iletmek için iletişim formunu kullanabilirsiniz. Hazırlık için şunlar yararlı olur:

evlenme tarihi ve o tarihte iki eşin vatandaşlığı ile yaşadığı ülke,
varsa evlilik sözleşmesinin bir örneği,
Türkiye’deki taşınmazların tapu bilgileri.