MÖHUK Madde 14 Boşanma ve Ayrılık | Av. Sermin Güneş Keçeci

MÖHUK m. 14, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun boşanma ve ayrılığa uygulanacak hukuku belirleyen maddesidir. Türk mahkemesi boşanma sebeplerine ve sonuçlarına önce eşlerin ortak millî hukukunu, vatandaşlıkları farklıysa ortak mutad mesken hukukunu, o da yoksa Türk hukukunu uygular. Boşanmış eşler arasındaki nafaka ve boşanmada velayet de aynı hukuka bağlanmıştır; dava sırasındaki geçici tedbirlere ise her durumda Türk hukuku uygulanır.

MÖHUK Madde 14 metni

Boşanma ve ayrılık
MADDE 14 – (1) Boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri, eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir. Tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır.
(2) Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri hakkında birinci fıkra hükmü uygulanır. Bu hüküm ayrılık ve evlenmenin butlanı hâlinde de geçerlidir.
(3) Boşanmada velâyet ve velâyete ilişkin sorunlar da birinci fıkra hükmüne tâbidir.
(4) Geçici tedbir taleplerine Türk hukuku uygulanır.

mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Kasım 2026 itibarıyla). Gerekçenin tam metni ve açıklama: MÖHUK m. 14.

Madde gerekçesi

Tasarı gerekçesine göre madde eski 2675 sayılı Kanunun 13. maddesini kısmen karşılar. Gerekçede dört nokta öne çıkar. Bağlama sırası evliliğin genel hükümleriyle aynıdır ve “müşterek ikametgâh” ölçütü burada da kaldırılmıştır. İkinci fıkra, 2/10/1973 tarihli La Haye Nafaka Sözleşmesiyle uyum için yazılmıştır; o Sözleşme boşanma, ayrılık ve evlenmenin butlanı hâllerinde eşler arasındaki nafakayı istisna ettiğinden bu talepler boşanma statüsüne bağlanmıştır. Eski Kanunun 20. maddesindeki boşanmada velayet hükmü sistematik olarak bu maddeye alınmış, geçici tedbirlere Türk hukukunun uygulanacağı da tereddütleri gidermek için eklenmiştir. Gerekçe birinci fıkrada genel hükümler maddesine yollama yapılacağını söyler; kanunlaşan metinde ise sıra doğrudan maddeye yazılmıştır, sonuç değişmez.

Açıklama

Neler bu maddeye tabidir? Boşanma ve ayrılık sebepleri, örneğin evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166), ile boşanmanın hükümleri. Hükümler arasında maddi ve manevi tazminat (TMK m. 174) ve yoksulluk nafakası (TMK m. 175) gibi sonuçlar yer alır. İkinci fıkra boşanmış eşler arasındaki nafakayı açıkça bu kurala bağlar ve aynı kuralı ayrılık ile evlenmenin butlanı için de uygular. Diğer nafaka talepleri, örneğin çocuk için istenen nafaka, MÖHUK m. 19’daki genel kurala, yani nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tabidir.

Velayet. Boşanmada velayet ve kişisel ilişki gibi velayete bağlı sorunlar da birinci fıkradaki hukuka tabidir (m. 14/3). Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin hükümleri saklıdır (MÖHUK m. 1/2).

Geçici tedbirler. Dava sürerken eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemlere her durumda Türk hukuku uygulanır (m. 14/4). Türk hukukunda hâkim bu önlemleri re’sen alır (TMK m. 169).

Hangi an? Vatandaşlık ve mutad mesken, aksine hüküm yoksa dava tarihine göre belirlenir (MÖHUK m. 3; bkz. MÖHUK Madde 3).

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

İki eş de Türk vatandaşıysa Almanya’da ya da Hollanda’da yaşamaları sonucu değiştirmez: Türk mahkemesi boşanmaya Türk Medenî Kanununu uygular. Türk vatandaşlığının yanında başka vatandaşlığı olan eş için Türk vatandaşlığı esas alınır (MÖHUK m. 4/1-b; bkz. MÖHUK Madde 4).

Eşlerden biri Mavi Kart sahibiyse ya da yalnızca Alman veya Hollanda vatandaşıysa ortak millî hukuk yoktur. Eşlerin ortak mutad meskeni Almanya’daysa Türk mahkemesi boşanma sebeplerine, nafakaya ve velayete Alman hukukunu uygular; ortak mutad meskenleri yoksa Türk hukukunu. Alman ya da Hollanda hukukunun içeriği için o ülkede yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.

Hangi mahkeme? Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de görülür; yer itibarıyla yetkili mahkeme yoksa ilgilinin sâkin olduğu yer, o da yoksa Türkiye’deki son yerleşim yeri, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir (MÖHUK m. 41). Türkiye’de anlaşmalı boşanma için bkz. yurt dışından Türkiye’de anlaşmalı boşanma.

Yabancı boşanma kararı. Almanya’da verilmiş bir boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden hüküm doğurmaz; kesin hüküm etkisi tanımaya bağlıdır (MÖHUK m. 58). Bkz. Almanya’da verilen boşanma kararının Türkiye’de tanınması.

Yoksulluk nafakasında güncel gelişme. TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresi, Anayasa Mahkemesinin 4/6/2026 tarihli ve E. 2025/156, K. 2026/131 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; iptal 30/6/2027’de yürürlüğe girecektir (mevzuat.gov.tr’deki TMK metninin dipnotu). Türk hukukunun uygulandığı boşanmalarda bu tarihten sonra yoksulluk nafakasının süresine ilişkin kuralın ne olacağı, yasama organının yapacağı düzenlemeye bağlıdır; bugün için kesin bir şey söylemek mümkün değildir.

Bir yıllık süre. Türk hukuku uygulanıyorsa boşanma sebebiyle evliliğin sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar (TMK m. 178).

Sık sorulan sorular

Almanya’da yaşayan iki Türk vatandaşının Türkiye’deki boşanmasında hangi hukuk uygulanır?

Türk hukuku; ortak millî hukuk Türk hukukudur (MÖHUK m. 14/1). Nerede yaşadıkları bu sonucu değiştirmez.

Türk ve Alman vatandaşı eşlerin boşanmasında nafaka hangi hukuka tabidir?

Boşanmış eşler arasındaki nafaka boşanmaya uygulanan hukuka tabidir (m. 14/2): ortak mutad mesken hukuku, o yoksa Türk hukuku.

Dava sırasında tedbir nafakası hangi hukuka göre belirlenir?

Geçici tedbir taleplerine her durumda Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 14/4; TMK m. 169).

Kaynaklar

Sorularınız için

Türkiye’de açmayı düşündüğünüz ya da açılmış bir boşanma davasında nafaka, velayet ve tazminat taleplerine hangi hukukun uygulanacağını, eşlerin vatandaşlığı ve yaşadığınız ülke üzerinden değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu iletişim formundan yazılı olarak da gönderebilirsiniz. Görüşmeden önce evlilik cüzdanı ya da evlenme belgesi, iki eşin vatandaşlık bilgileri, son yıllarda nerede birlikte yaşadığınız ve varsa yurt dışında açılmış bir davaya ait belgeler hazır olursa konuşma daha verimli olur.