MÖHUK Madde 4 Vatandaşlık Esasına Göre Yetkili Hukuk
MÖHUK m. 4, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunda, uygulanacak hukuk vatandaşlığa göre belirlenirken vatansızların, mültecilerin ve birden fazla vatandaşlığı olanların durumunu düzenler. Almanya ve Hollanda’da yaşayan çifte vatandaşlar için sonuç açıktır: Kişi Türk vatandaşıysa, Türk mahkemesi bakımından millî hukuku Türk hukukudur. Bu kural miras, ehliyet ve aile hukukunda doğrudan sonuç doğurur.
MÖHUK Madde 4 metni
Vatandaşlık esasına göre yetkili hukuk
MADDE 4 – (1) Bu Kanun hükümleri uyarınca yetkili olan hukukun vatandaşlık esasına göre tayin edildiği hâllerde, bu Kanunda aksi öngörülmedikçe;
a) Vatansızlar ve mülteciler hakkında yerleşim yeri, bulunmadığı hâllerde mutad mesken, o da yok ise dava tarihinde bulunduğu ülke hukuku,
b) Birden fazla devlet vatandaşlığına sahip olanlar hakkında, bunların aynı zamanda Türk vatandaşı olmaları hâlinde Türk hukuku,
c) Birden fazla devlet vatandaşlığına sahip olup, aynı zamanda Türk vatandaşı olmayanlar hakkında, daha sıkı ilişki hâlinde bulundukları devlet hukuku,
uygulanır.
mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Ekim 2026 itibarıyla). Gerekçenin tam metni ve ayrıntılı açıklama: MÖHUK m. 4.
Madde gerekçesi
TBMM’ye sunulan tasarının gerekçesine göre madde, eski 2675 sayılı Kanunun 4. maddesini kısmen karşılar. Yenilik, (a) bendine mültecilerin eklenmesidir. Amaç, vatandaşlıkları olsa bile o ülkenin diplomatik himayesinden yararlanamayan mültecilere millî hukuk yerine hangi hukukun uygulanacağını göstermektir. Gerekçe, 1951 tarihli Cenevre Sözleşmesinin 22. maddesinde benzer bir hüküm bulunduğunu ve eklemenin Sözleşmeye katılmamış ülkelerden gelen mültecileri de kapsamak için yapıldığını belirtir.
Açıklama
MÖHUK birçok konuda kişinin millî hukukunu esas alır: ehliyet (m. 9/1), evlenme ehliyeti ve şartları (m. 13/1), miras (m. 20/1) bunların başında gelir. Millî hukuku belirlemek tek vatandaşlıkta kolaydır. M. 4, bu sorunun zorlaştığı üç durumu çözer.
(b) bendi en sık karşılaşılan durumdur. Türk vatandaşlığının yanında başka bir vatandaşlığı da olan kişi, Türk mahkemesi bakımından yalnız Türk vatandaşı gibi değerlendirilir. Kişinin hangi ülkede yaşadığı, hangi pasaportu kullandığı ya da hangi ülkeyle daha sıkı bağı olduğu burada sonucu değiştirmez; “daha sıkı ilişki” ölçütü yalnız Türk vatandaşı olmayan çok vatandaşlılar için (c bendi) geçerlidir.
Maddenin başındaki “bu Kanunda aksi öngörülmedikçe” kaydı önemlidir. Bazı maddeler kendi çözümünü getirir; örneğin eşler ayrı vatandaşlıktaysa boşanmada müşterek mutad mesken hukuku uygulanır (m. 14/1). Bu yüzden m. 4, ilgili bağlama kuralıyla birlikte okunur.
Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar
Miras. Miras ölenin millî hukukuna tabidir; Türkiye’deki taşınmazlara ise her durumda Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 20/1). Hem Türk hem Alman ya da Hollanda vatandaşı olan bir kişinin mirası, Türk mahkemesi bakımından Türk hukukuna göre değerlendirilir (m. 4/1-b). Almanya’da veya Hollanda’da açılacak bir işlemde oradaki makamların hangi hukuku uygulayacağı ise o ülkenin kurallarına göre belirlenir ve farklı sonuç doğurabilir; bu konuda o ülkede yetkili bir avukata başvurulması gerekir.
Türk vatandaşlığından çıkanlar ve Mavi Kart sahipleri. Çıkma izniyle Türk vatandaşlığından ayrılan kişi artık Türk vatandaşı değildir. Yalnız Alman vatandaşıysa millî hukuku Alman hukukudur; (b) bendinden yararlanmaz. Türkiye’deki taşınmazları için yine Türk hukuku uygulanır (m. 20/1).
Boşanma. Eşlerden biri Türk–Alman çifte vatandaş, diğeri yalnız Türk vatandaşıysa, Türk mahkemesi bakımından iki eşin de millî hukuku Türk hukukudur; müşterek millî hukuk Türk hukuku olur (m. 4/1-b, m. 14/1). Vatandaşlığın hangi tarihe göre belirleneceği için MÖHUK Madde 3 Değişken İhtilâflar yazısına bakabilirsiniz.
Mirasın reddi için Türkiye’de mirasın reddi yazısına, genel bilgi için Miras hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Türk–Alman çifte vatandaşa Türkiye’de hangi hukuk uygulanır?
Uygulanacak hukuk vatandaşlığa göre belirleniyorsa, Kanunda aksi öngörülmedikçe Türk hukuku (MÖHUK m. 4/1-b).
Mavi Kart sahibinin mirasına Türk hukuku mu uygulanır?
Mavi Kart sahibi Türk vatandaşı değildir; miras kural olarak vatandaşı olduğu devletin hukukuna tabidir. Türkiye’deki taşınmazlara ise Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 20/1).
Vatansız veya mülteci bir kişinin millî hukuku nedir?
Yerleşim yeri hukuku; yerleşim yeri yoksa mutad meskeni, o da yoksa dava tarihinde bulunduğu ülkenin hukuku (MÖHUK m. 4/1-a).
Kaynaklar
Sorularınız için
Çifte vatandaşlığın ya da Türk vatandaşlığından çıkmış olmanın Türkiye’deki bir miras, boşanma veya başka bir işte hangi hukukun uygulanacağını nasıl etkilediğini kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletmek isterseniz iletişim formunu kullanabilirsiniz. Görüşmeden önce ilgili kişinin hangi vatandaşlıklara hangi tarihten beri sahip olduğunu, varsa çıkma izni belgesini veya Mavi Kartı ve Türkiye’deki taşınmazların listesini hazırlamanız yararlı olur.