MÖHUK Madde 4 – Vatandaşlık esasına göre yetkili hukuk

MÖHUK Madde 4 metni

Vatandaşlık esasına göre yetkili hukuk

Madde 4

(1) Bu Kanun hükümleri uyarınca yetkili olan hukukun vatandaşlık esasına göre tayin edildiği hâllerde, bu Kanunda aksi öngörülmedikçe;

a) Vatansızlar ve mülteciler hakkında yerleşim yeri, bulunmadığı hâllerde mutad mesken, o da yok ise dava tarihinde bulunduğu ülke hukuku,

b) Birden fazla devlet vatandaşlığına sahip olanlar hakkında, bunların aynı zamanda Türk vatandaşı olmaları hâlinde Türk hukuku,

c) Birden fazla devlet vatandaşlığına sahip olup, aynı zamanda Türk vatandaşı olmayanlar hakkında, daha sıkı ilişki hâlinde bulundukları devlet hukuku,

uygulanır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 4 gerekçesi

2675 sayılı Kanunun 4 üncü maddesini kısmen karşılamaktadır.

Uygulanacak hukuk açısından vatansızlar yanında, mültecileri de dikkate almak maksadıyla yetkili hukukun vatandaşlık esasına göre tayinini düzenleyen 2675 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (a) bendine "mülteciler" ibaresi eklenmiştir.

Tasarının 4 üncü maddesinin (a) bendine "ve mülteciler" ibaresinin eklenmesinin amacı, sadece, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun uyarınca millî hukukun uygulanması gereken hallerde, vatandaşlıkları olsa bile o ülkenin diplomatik himayesinden çeşitli nedenlerle yararlanamayan bu kişilere Türkiye'de kaldıkları süre içinde yapacakları veya muhatap oldukları işlemlerde, millî hukuk yerine uygulanacak hukukun ne olduğunu göstermektir. 1951 tarihli Mültecilerin Hukuki Durumuna İlişkin Cenevre Sözleşmesinin 22 nci maddesinde bu konuda aynı mealde bir hüküm bulunmakla birlikte, Sözleşmeye katılmamış olan ülkelerden gelen mültecilerin durumunun da düzenlenmesinin gerekli olduğu düşüncesiyle Tasarının 4 üncü maddesine söz konusu ekleme yapılmıştır.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Madde, uygulanacak hukukun vatandaşlığa göre belirlendiği hâllerde vatansızlar, mülteciler ve birden fazla vatandaşlığı olan kişiler için hangi hukukun uygulanacağını düzenler.

MÖHUK birçok konuda kişinin millî hukukunu, yani vatandaşı olduğu devletin hukukunu esas alır. Ehliyet (MÖHUK m. 9), evlenme şartları (MÖHUK m. 13/1) ve miras (MÖHUK m. 20) bunlara örnektir. Kişinin hiç vatandaşlığı yoksa veya birden fazla vatandaşlığı varsa, millî hukukunun hangisi olduğu sorusu doğar. Madde, Kanunda aksi öngörülmedikçe şu çözümleri getirir:

• Vatansızlar ve mülteciler için yerleşim yeri hukuku uygulanır. Yerleşim yeri yoksa mutad mesken, o da yoksa kişinin dava tarihinde bulunduğu ülkenin hukuku esas alınır.
• Türk vatandaşlığı yanında başka bir vatandaşlığı da olan kişiler için Türk hukuku uygulanır.
• Türk vatandaşı olmayan ve birden fazla yabancı devletin vatandaşı olan kişiler için, daha sıkı ilişki içinde bulundukları devletin hukuku uygulanır. Kişinin hangi ülkede yaşadığı ve çalıştığı bu değerlendirmede önem taşır.

(b) bendi Almanya ve Hollanda'da yaşayan çifte vatandaşlar için özellikle önemlidir. Hem Türk hem Alman vatandaşı olan bir kişi, hayatının tamamını Almanya'da geçirmiş olsa bile, Türk mahkemesi bakımından millî hukuku Türk hukukudur. Buna karşılık Türk vatandaşlığından izin alarak çıkmış ve bugün yalnız Alman vatandaşı olan kişi Türk vatandaşı olmadığından bu bentten yararlanmaz; onun millî hukuku Alman hukukudur.

Mülteciler (a) bendine yeni Kanunla eklenmiştir. Gerekçeye göre amaç, vatandaşlıkları bulunsa bile çeşitli nedenlerle o ülkenin diplomatik korumasından yararlanamayan mültecilere millî hukuk yerine hangi hukukun uygulanacağını göstermektir. Gerekçe, 1951 tarihli Cenevre Sözleşmesinde benzer bir hüküm bulunduğunu, eklemenin Sözleşmeye katılmamış ülkelerden gelen mültecileri de kapsamak için yapıldığını belirtir.