MÖHUK Madde 3 – Değişken ihtilâflar

MÖHUK Madde 3 metni

Değişken ihtilâflar

Madde 3

(1) Yetkili hukukun vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad mesken esaslarına göre tayin edildiği hâllerde, aksine hüküm olmadıkça, dava tarihindeki vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad mesken esas alınır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 3 gerekçesi

2675 sayılı Kanunun 3 üncü maddesini kısmen karşılamaktadır.

Madde metninde, hüküm değişikliğine gidilmeksizin, "ikametgâh" deyimi yerine Türk Medenî Kanunu ile uyum sağlamak amacıyla "yerleşim yeri" deyimi kullanılmıştır.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Madde, uygulanacak hukuk vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad meskene göre belirleniyorsa ve bu bağlantı zaman içinde değişmişse hangi anın esas alınacağını düzenler.

Kişinin vatandaşlığı, yerleşim yeri veya mutad meskeni zamanla değişebilir. Mutad mesken, kişinin fiilen yaşadığı ve hayatının ağırlıklı olarak geçtiği yerdir. Türkiye'den Almanya'ya taşınan veya Hollanda vatandaşlığına geçen bir kişi için, uyuşmazlığa hangi andaki duruma göre hukuk belirleneceği sorusu doğar. Bu soruna değişken ihtilâf denir.

Kural, dava tarihindeki vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad meskenin esas alınmasıdır. Ancak Kanunda aksine bir hüküm varsa o uygulanır. MÖHUK'ta bu tür birçok özel hüküm vardır:

• nişanlanma ehliyeti ve şartları için nişanlanma anındaki millî hukuk (MÖHUK m. 12/1),
• evlenme ehliyeti ve şartları için evlenme anındaki millî hukuk (MÖHUK m. 13/1),
• evlilik malları için evlenme anındaki millî hukuk veya mutad mesken (MÖHUK m. 15/1),
• soybağının kuruluşu için çocuğun doğum anındaki millî hukuku (MÖHUK m. 16/1),
• evlât edinme ehliyeti ve şartları için evlât edinme anındaki millî hukuk (MÖHUK m. 18/1),
• ölüme bağlı tasarruf ehliyeti için tasarrufun yapıldığı andaki millî hukuk (MÖHUK m. 20/5).

Bu tür bir özel kuralın bulunmadığı konularda, örneğin boşanmanın sebep ve hükümlerinde (MÖHUK m. 14), dava açıldığı gündeki durum belirleyicidir. Boşanma davası açılmadan önce eşlerden birinin vatandaşlığı değişmişse, uygulanacak hukuk bu yeni duruma göre belirlenir.

Gerekçeye göre hüküm değişikliği yapılmamış, Türk Medenî Kanunu ile uyum için "ikametgâh" yerine "yerleşim yeri" deyimi kullanılmıştır.