MÖHUK Madde 3 Değişken İhtilâflar
MÖHUK m. 3, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunda “değişken ihtilâf” denen durumu çözer: Uygulanacak hukuk vatandaşlığa, yerleşim yerine veya mutad meskene göre belirleniyorsa ve bunlar zamanla değişmişse hangi an esas alınır? Kural, aksine hüküm yoksa dava tarihidir. Türkiye’den Almanya’ya ya da Hollanda’ya taşınan, sonra vatandaşlık değiştiren kişiler için bu tarih, davada hangi hukukun uygulanacağını değiştirebilir.
MÖHUK Madde 3 metni
Değişken ihtilâflar
MADDE 3 – (1) Yetkili hukukun vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad mesken esaslarına göre tayin edildiği hâllerde, aksine hüküm olmadıkça, dava tarihindeki vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad mesken esas alınır.
mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Ekim 2026 itibarıyla). Ayrıntılı açıklama ve istisnaların listesi: MÖHUK m. 3.
Madde gerekçesi
TBMM’ye sunulan tasarının gerekçesine göre madde, eski 2675 sayılı Kanunun 3. maddesini kısmen karşılar. Hükümde değişiklik yapılmamış, Türk Medenî Kanunu ile uyum için “ikametgâh” yerine “yerleşim yeri” deyimi kullanılmıştır.
Açıklama
Madde bir zaman kuralıdır. Hangi bağlama noktasının (vatandaşlık, yerleşim yeri, mutad mesken) kullanılacağını söylemez; bunu her konu için MÖHUK’un ilgili maddesi söyler. M. 3 yalnız şu soruyu cevaplar: Bu bağlama noktasına hangi tarihteki duruma göre bakılır?
Cevap dava tarihidir, ama “aksine hüküm olmadıkça”. İstisnalar az değildir. Evlilik mallarında evlenme anındaki durum esas alınır (MÖHUK m. 15/1); evlenme ehliyeti ve şartlarında da evlenme anı (MÖHUK m. 13/1). Bu yüzden m. 3’ü her zaman, uyuşmazlığa uygulanan bağlama kuralıyla birlikte okumak gerekir.
Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar
Boşanmada özel bir zaman kuralı yoktur; MÖHUK m. 14/1 eşlerin müşterek millî hukukunu, ayrı vatandaşlıkta iseler müşterek mutad mesken hukukunu esas alır. Dolayısıyla dava tarihindeki durum belirleyicidir.
Bir örnek: İki Türk vatandaşı Türkiye’de evlenmiş, sonra Almanya’ya yerleşmiştir. Eşlerden biri Türk vatandaşlığından çıkarak yalnız Alman vatandaşı olmuştur. Dava tarihinde eşler ayrı vatandaşlıktadır; müşterek mutad meskenleri Almanya’daysa Türk mahkemesi boşanmaya Alman hukukunu uygular (MÖHUK m. 3, m. 14/1). Aynı eş Türk vatandaşlığını koruyarak Alman vatandaşlığını da almışsa durum farklıdır: Türk mahkemesi bakımından onun millî hukuku Türk hukukudur (MÖHUK m. 4/1-b).
Evlilik mallarında ise sonradan vatandaşlık değiştirmek kural olarak uygulanacak hukuku değiştirmez, çünkü evlenme anı esas alınır (MÖHUK m. 15/1). Eşler evlendikten sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olmuşlarsa, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olabilirler (MÖHUK m. 15/3).
Yabancı hukukun Türk mahkemesinde nasıl uygulandığı için MÖHUK Madde 2 Yabancı Hukukun Uygulanması yazısına, genel bilgi için Aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Vatandaşlık değişince boşanmaya hangi hukuk uygulanır?
Boşanmada dava tarihindeki vatandaşlık ve mutad mesken esas alınır (MÖHUK m. 3, m. 14/1).
Evlendikten sonra vatandaşlık değiştirmek mal rejimini etkiler mi?
Kural olarak hayır. Evlilik mallarında evlenme anındaki millî hukuk veya mutad mesken esas alınır (MÖHUK m. 15/1); eşlerin sonradan yeni bir müşterek hukuka tabi olma imkânı ayrıca düzenlenmiştir (MÖHUK m. 15/3).
Kaynaklar
Sorularınız için
Vatandaşlık veya yerleşim yeri değişikliğinin Türkiye’deki bir boşanma, mal rejimi ya da başka bir davada hangi hukukun uygulanacağını nasıl etkilediğini kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletmek isterseniz iletişim formunu kullanabilirsiniz. Görüşmeden önce evlenme tarihini, vatandaşlık değişikliklerinin tarihlerini ve eşlerin hangi tarihten beri nerede yaşadığını not etmeniz yararlı olur.