MÖHUK Madde 2 Yabancı Hukukun Uygulanması
MÖHUK m. 2, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunda Türk hâkiminin yabancı hukuku nasıl uygulayacağını düzenler. Kısaca: MÖHUK bir yabancı hukuku gösteriyorsa Türk hâkimi o hukuku kendiliğinden uygular, içeriğini bulmak için taraflardan yardım isteyebilir, bütün araştırmaya rağmen bulamazsa Türk hukukunu uygular. Türkiye’de dava açan ya da Türkiye’de dava açılan, Almanya veya Hollanda ile bağlantılı herkes için bu, davada Türk hukukunun değil yabancı bir hukukun uygulanabileceği anlamına gelir.
MÖHUK Madde 2 metni
Yabancı hukukun uygulanması
MADDE 2 – (1) Hâkim, Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku re’sen uygular. Hâkim, yetkili yabancı hukukun muhtevasının tespitinde tarafların yardımını isteyebilir.
(2) Yabancı hukukun olaya ilişkin hükümlerinin tüm araştırmalara rağmen tespit edilememesi hâlinde, Türk hukuku uygulanır.
(3) Uygulanacak yabancı hukukun kanunlar ihtilâfı kurallarının başka bir hukuku yetkili kılması, sadece kişinin hukuku ve aile hukukuna ilişkin ihtilâflarda dikkate alınır ve bu hukukun maddî hukuk hükümleri uygulanır.
(4) Uygulanacak hukuku seçme imkânı verilen hâllerde, taraflarca aksi açıkça kararlaştırılmadıkça seçilen hukukun maddî hukuk hükümleri uygulanır.
(5) Hukuku uygulanacak devlet iki veya daha çok bölgesel birime ve bu birimler de değişik hukuk düzenlerine sahipse, hangi bölge hukukunun uygulanacağı o devletin hukukuna göre belirlenir. O devlet hukukunda belirleyici bir hükmün yokluğu hâlinde ihtilâfla en sıkı ilişkili bölge hukuku uygulanır.
mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Ekim 2026 itibarıyla). Ayrıntılı açıklama: MÖHUK m. 2.
Madde gerekçesi
TBMM’ye sunulan tasarının gerekçesine göre madde, eski 2675 sayılı Kanunun 2. maddesini kısmen karşılar. Eski kanunda atıf bütün uyuşmazlıklarda dikkate alınıyordu. Mahkemelerin yabancı hukuku ve onun kanunlar ihtilâfı kurallarını araştırmakta zorlanması nedeniyle atıf, kişiye en yakın hukukun önem taşıdığı kişinin hukuku ve aile hukukuyla sınırlandırılmıştır. Dördüncü ve beşinci fıkralar yeni eklenmiştir. Gerekçenin tam metni madde sayfasındadır.
Açıklama
Madde mahkemede şu sırayla karşınıza çıkar.
Önce hâkim, uyuşmazlığa hangi hukukun uygulanacağını MÖHUK’un bağlama kurallarına göre belirler. Bunu taraflardan biri istemese de yapar; tarafların “Türk hukuku uygulansın” diye anlaşmış gibi davranması yetmez. Taraflar ancak kanunun hukuk seçimine izin verdiği hâllerde (ör. sözleşmeler, MÖHUK m. 24) uygulanacak hukuku belirleyebilir.
Sonra yabancı hukukun içeriği tespit edilir. Yükümlülük hâkimdedir, ama hâkim taraflardan yardım isteyebilir. Uygulamada bu, ilgili yabancı kanun hükümlerinin ve çevirisinin dosyaya sunulması anlamına gelebilir. Yabancı hukuk bütün araştırmaya rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (m. 2/2). Kanun “tüm araştırmalara rağmen” dediği için, araştırma yapılmadan doğrudan Türk hukukuna geçilmesi bu fıkraya uymaz.
Üçüncü adım atıftır (renvoi). Uygulanacak yabancı hukukun kendi kanunlar ihtilâfı kuralları başka bir hukuku gösteriyorsa bu, yalnız kişinin hukuku ve aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda dikkate alınır. Gösterilen hukukun maddî hükümleri uygulanır ve zincir orada durur. Miras bu iki alan arasında sayılmamıştır; metnin lafzına göre miras uyuşmazlıklarında atıf dikkate alınmaz. Bu, kanun metninden çıkan bir yorumdur; bu yazı kapsamında konuya ilişkin doğrulanmış bir yargı kararı incelenmemiştir.
Dördüncü fıkra, taraflar bir hukuku seçmişse o hukukun kanunlar ihtilâfı kurallarına değil doğrudan maddî hükümlerine gidileceğini söyler. Seçtiğiniz hukuk sizi başka bir hukuka yönlendirmez.
Beşinci fıkra, ABD gibi bölgeleri farklı hukuk düzenlerine sahip devletler için çözüm getirir; Almanya ve Hollanda ile ilgili işlerde genellikle gündeme gelmez.
Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar
Türk mahkemesinde görülen bir davada yabancı hukukun uygulanması sanıldığından sık bir durumdur. Ayrı vatandaşlıktaki eşlerin, örneğin bir Türk ile bir Almanın boşanmasında, müşterek mutad meskenleri Almanya’daysa boşanma sebepleri ve hükümleri Alman hukukuna tabidir (MÖHUK m. 14/1). Türk hâkimi bu durumda Alman hukukunu re’sen uygular. Geçici tedbir taleplerine ise her durumda Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 14/4).
Böyle bir davada yabancı hukukun içeriği yargılamanın süresini etkileyebilir. İlgili yabancı kanun hükümlerinin güncel metnini ve çevirisini hazırlamak hâkimin araştırmasını kolaylaştırır. Almanya veya Hollanda hukukunun içeriğine ilişkin değerlendirme için o ülkede yetkili bir avukata başvurulması gerekir.
Genel bilgi için Milletlerarası özel hukuk sayfasına, kanunun kapsamı için MÖHUK Madde 1 Kapsam yazısına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Türk mahkemesi yabancı hukuku uygular mı?
Evet. MÖHUK bir yabancı hukuku yetkili kılıyorsa Türk hâkimi o hukuku re’sen uygular (MÖHUK m. 2/1).
Yabancı hukukun içeriğini kim ispat eder?
Tespit görevi hâkimdedir; hâkim taraflardan yardım isteyebilir (MÖHUK m. 2/1). Yabancı hukuk bütün araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 2/2).
Atıf (renvoi) hangi davalarda dikkate alınır?
Yalnız kişinin hukuku ve aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda; bu durumda atfedilen hukukun maddî hükümleri uygulanır (MÖHUK m. 2/3).
Kaynaklar
Sorularınız için
Türkiye’deki bir davada hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını ya da yabancı hukukun dosyaya nasıl sunulabileceğini kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletmek isterseniz iletişim formunu kullanabilirsiniz. Görüşmeden önce şunları not etmeniz yararlı olur:
- tarafların vatandaşlıkları ve varsa çifte vatandaşlık,
- tarafların birlikte en son nerede yaşadıkları,
- uyuşmazlığın konusu (ör. boşanma, velayet, sözleşme) ve varsa yapılmış bir hukuk seçimi.