MÖHUK Madde 1 Kapsam
MÖHUK m. 1, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun (12/12/2007 tarihli ve 26728 sayılı Resmî Gazete) kapsamını belirler. Kanun, yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk ilişkilerinde üç soruya cevap verir: hangi ülkenin hukuku uygulanacak, Türk mahkemesi davaya bakabilir mi, yabancı mahkeme kararı Türkiye’de hüküm doğurur mu. Almanya’da veya Hollanda’da yaşayıp Türkiye’de bir hukuki işi olan herkes er geç bu kanunla karşılaşır.
MÖHUK Madde 1 metni
Kapsam
MADDE 1 – (1) Yabancılık unsuru taşıyan özel hukuka ilişkin işlem ve ilişkilerde uygulanacak hukuk, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, yabancı kararların tanınması ve tenfizi bu Kanunla düzenlenmiştir.
(2) Türkiye Cumhuriyetinin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümleri saklıdır.
mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Ekim 2026 itibarıyla). Maddenin tam metni, gerekçesi ve ayrıntılı açıklaması: MÖHUK m. 1.
Madde gerekçesi
TBMM’ye sunulan tasarının gerekçesine göre madde, eski 2675 sayılı Kanunun 1. maddesini aynen karşılar. Yani 2007’deki yeni kanunla kapsamda bir değişiklik yapılmamıştır. 2675 sayılı Kanunu MÖHUK m. 64 yürürlükten kaldırmıştır.
Açıklama
Maddenin uygulamadaki işlevi bir eleme sorusudur: Önünüzdeki uyuşmazlıkta yabancılık unsuru var mı? Varsa MÖHUK devreye girer; yoksa yalnız Türk iç hukuku uygulanır.
Kanun “yabancılık unsuru” kavramını tanımlamaz. Taraflardan birinin yabancı olması, işlemin yurt dışında yapılması ya da malın yurt dışında bulunması bir ilişkiyi yabancı unsurlu hâle getirir. İki Türk vatandaşının Almanya’da evlenip orada yaşaması da bu nedenle yabancı unsurlu bir ilişkidir, taraflar Türk olsa bile.
Madde yalnız özel hukuk ilişkilerini kapsar. Aile, miras, sözleşme, eşya ve haksız fiil MÖHUK’un alanına girer. Vergi, askerlik veya vatandaşlık gibi kamu hukuku konuları girmez; bunlar kendi kanunlarıyla düzenlenir.
İkinci fıkra bir öncelik kuralıdır. Türkiye’nin taraf olduğu bir milletlerarası sözleşme aynı konuyu düzenliyorsa önce sözleşmeye bakılır. Bu yüzden MÖHUK’a göre bir sonuca varmadan önce, ilgili ülkeyle Türkiye arasında o konuda bir sözleşme olup olmadığını kontrol etmek gerekir.
Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar
Türkiye’deki bir boşanma, miras ya da tenfiz davasında hâkim önce MÖHUK’a bakar. Bunun sonucu her zaman Türk hukuku değildir. Örneğin miras kural olarak ölenin millî hukukuna tabidir, ama Türkiye’deki taşınmazlara Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 20/1). Almanya’da verilmiş bir kararın Türkiye’de icrası için de MÖHUK m. 50 vd. hükümleri uygulanır; bunu MÖHUK Madde 50 Tenfiz Kararı yazısında anlattık.
Genel bilgi için Milletlerarası özel hukuk sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
MÖHUK hangi davalarda uygulanır?
Yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk ilişkilerinde: uygulanacak hukukun belirlenmesinde, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinde ve yabancı kararların tanınması ile tenfizinde (MÖHUK m. 1/1).
İki Türk vatandaşının yurt dışındaki işlemine MÖHUK uygulanır mı?
İşlem yurt dışında yapılmışsa ya da taraflar yurt dışında yaşıyorsa ilişkide yabancılık unsuru vardır. Bu durumda uygulanacak hukuk MÖHUK’a göre belirlenir.
Milletlerarası sözleşme ile MÖHUK çatışırsa hangisi uygulanır?
Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümleri saklıdır (MÖHUK m. 1/2); sözleşmenin düzenlediği konuda önce sözleşme uygulanır.
Kaynaklar
Sorularınız için
Türkiye ile bağlantılı bir hukuki işinizde MÖHUK’un uygulanıp uygulanmadığını ya da hangi ülkenin hukukunun esas alınacağını kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletmek isterseniz iletişim formunu kullanabilirsiniz. Görüşmeye tarafların vatandaşlığını, nerede yaşadıklarını ve işlemin ya da malın hangi ülkede olduğunu bilerek gelmeniz yararlı olur.