Türkiye’de mirasın reddi: süre, mahkeme ve yurt dışından ret

Türkiye’de mirasın reddi, mirasçının üç ay içinde sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanda bulunmasıyla yapılır (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu – TMK m. 606 ve 609). Almanya veya Hollanda’da yaşıyorsanız siz de bu süreye tabisiniz. Süre kaçırılırsa miras kural olarak kayıtsız şartsız kazanılmış olur ve mirasbırakanın borçlarından sorumlu tutulabilirsiniz.

Mirasın reddi nedir, kimler reddedebilir?

TMK m. 605/1’e göre yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir. Mirası reddeden kişi mirasbırakanın malvarlığı üzerinde hak sahibi olmaz; kural olarak onun borçlarından da sorumlu tutulmaz.

TMK m. 605/2 ayrıca bir karine öngörür: Mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır. Bu karinenin somut olayda nasıl ileri sürüleceği ve nasıl ispat edileceği olayın özelliklerine bağlıdır. Borçların terekeyi aştığı her durumda bu sonucun kendiliğinden doğacağını varsaymamak gerekir. Şüphe varsa süresi içinde açık bir ret beyanında bulunmak daha güvenli yoldur (yazarın değerlendirmesi).

Mirasın reddi süresi: üç ay

TMK m. 606/1’e göre miras üç ay içinde reddolunabilir. Sürenin ne zaman başladığı mirasçının durumuna göre değişir:

Yasal mirasçılar için süre, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihte başlar. Mirasçı olduklarını daha sonra öğrendiklerini ispat ederlerse bu öğrenme tarihi esas alınır (TMK m. 606/2).
Vasiyetname ile atanmış mirasçılar için süre, mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihte başlar (TMK m. 606/2).
Terekenin koruma önlemi olarak yazımı yapılmışsa süre, yazım işleminin sona erdiğinin sulh hâkimi tarafından mirasçılara bildirilmesiyle başlar (TMK m. 607).

Mirası reddetmeden ölen mirasçının ret hakkı kendi mirasçılarına geçer (TMK m. 608/1). Önceki mirasçıların reddi sonucunda miras daha önce mirasçı olmayanlara geçerse, bunlar için süre reddi öğrendikleri tarihten başlar (TMK m. 608/3).

Süre uzatımı. Önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (TMK m. 615). Kanun “önemli sebep”i tanımlamaz. Yurt dışında yaşamanın tek başına önemli sebep sayılıp sayılmayacağı da kanunda düzenlenmemiştir; bu, hâkimin takdirine kalır. Bu yüzden süre uzatımına güvenmek yerine üç aylık süre içinde hareket etmek gerekir.

Mirasın reddi nasıl yapılır ve yetkili mahkeme

TMK m. 609’a göre:

Ret, mirasçı tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır.
Ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır. “Borçlar şu miktarı aşarsa reddediyorum” gibi şarta bağlı bir beyan geçerli bir ret değildir.
Sulh hâkimi beyanı bir tutanakla tespit eder.
Süresinde yapılan ret beyanı, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince özel kütüğüne yazılır. Reddeden mirasçı isterse kendisine reddi gösteren bir belge verilir.

TMK m. 576’ya göre miras, mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır. Mirasbırakanın son yerleşim yeri Türkiye’deyse yetkili yer bellidir.

Mirasbırakan yurt dışında yerleşikse. Bu konu tartışmalıdır. Aşağıda aktarılanlar bir görüştür; kanunda bu konuda açık bir hüküm ve bu yazı kapsamında doğrulanmış bağlayıcı bir yargı kararı yoktur. Somut bir uyuşmazlıkta mahkemenin hangi görüşü benimseyeceği kesin değildir. 5718 sayılı MÖHUK m. 43, mirasa ilişkin davalar için ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesini, son yerleşim yeri Türkiye’de değilse terekeye dahil malların bulunduğu yer mahkemesini yetkili kılar. Ret beyanı bir dava değildir. Yine de bu hükmün ret beyanında da yol gösterici olabileceği ve Türkiye’deki terekenin (ör. taşınmazın) bulunduğu yerin sulh hukuk mahkemesine başvurulabileceği düşünülebilir.

MÖHUK m. 20/1’e göre miras ölenin millî hukukuna tabidir; Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında ise Türk hukuku uygulanır. Mirasbırakan Alman vatandaşlığına geçmiş olsa bile, Türkiye’deki taşınmazları bakımından Türk hukukuna ve TMK’daki ret kurallarına bakmak gerekir.

Ret hakkını kaybettiren davranışlar

TMK m. 610/1’e göre yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur. TMK m. 610/2’ye göre de şu davranışlarda bulunan mirasçı, süre dolmamış olsa bile mirası reddedemez:

Ret süresi içinde mirasçı olarak tereke işlemlerine karışmak,
Terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapmak,
Tereke mallarını gizlemek veya kendine mal etmek.

Örneğin mirasbırakanın Türkiye’deki aracını satmak veya banka hesabındaki parayı çekip kullanmak bu kapsamda değerlendirilebilecek işlemlerdir. Hangi işlemin “olağan yönetim” sayılacağı somut olaya göre belirlenir. Zamanaşımı veya hak düşürücü süreyi kesmek için dava açmak ya da icra takibi yapmak ise ret hakkını ortadan kaldırmaz (TMK m. 610/3).

Reddin sonuçları

Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse, onun payı, miras açıldığında o kişi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m. 611/1). Bir çocuğun reddi böylece kendi altsoyunu (torunları) mirasçı konumuna getirebilir. Borçlu bir terekede bunu ailenin tamamı için ayrıca düşünmek gerekir.
Altsoyun tamamı mirası reddederse payları sağ kalan eşe geçer (TMK m. 613).
En yakın mirasçıların tamamı mirası reddederse miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; artan değerler hak sahiplerine verilir (TMK m. 612). Mirasçılar, ret sırasında kendilerinden sonra gelen mirasçılara mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını isteyebilir (TMK m. 614).
Ödemeden aciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, ölümden önceki beş yıl içinde ondan aldıkları ve paylaşmada geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde alacaklılara karşı sorumludur (TMK m. 618).
Malvarlığı borcuna yetmeyen bir mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklılar ret tarihinden itibaren altı ay içinde reddin iptalini dava edebilir (TMK m. 617).

Terekenin borca batık olup olmadığı bilinmiyorsa, mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı bir ay içinde sulh hâkiminden resmî defter tutulmasını isteyebilir (TMK m. 619).

Almanya veya Hollanda’dan mirasın reddi

Türkiye’ye gitmeden ret beyanını bir vekil aracılığıyla yapmayı düşünebilirsiniz. TMK m. 609 ve 6100 sayılı HMK m. 74, mirasın reddi için vekâletnamede özel bir yetki bulunmasını ayrıca saymaz. Yine de ret, kişinin mirasçılık durumunu doğrudan etkilediği için vekâletnamede “mirasın reddi” yetkisinin açıkça yazılması daha doğru olur (yazarın değerlendirmesi). Vekâletnamenin konsoloslukta veya Alman noterinde düzenlenmesi için Almanya’dan Türkiye’deki işlemler için vekâletname yazımıza bakabilirsiniz.

Yaşanılan ülkede ayrıca ret gerekebilir. Türkiye’deki ret beyanı, Almanya veya Hollanda’daki miras işlemlerinin yerine geçmez. Örneğin Alman Medeni Kanunu (BGB) § 1944’e göre mirasın reddi (Erbausschlagung) kural olarak altı hafta içinde yapılmalıdır; mirasbırakanın son yerleşim yeri yalnızca yurt dışındaysa veya mirasçı sürenin başladığı anda yurt dışında bulunuyorsa süre altı aydır. BGB § 1945’e göre beyan Nachlassgericht’e yapılır. Hollanda hukukunun da kendi kuralları vardır. Bunlar yalnızca genel çerçevedir; Alman veya Hollanda hukukuna ilişkin somut sorularınız için o ülkede yetkili bir avukata, notere veya mahkemeye başvurmanız gerekir.

Türk miras hukukuna ilişkin genel bilgi için Miras hukuku ve Türkiye–Almanya sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Mirasın reddi süresi ne kadar?

Üç aydır (TMK m. 606/1). Yasal mirasçılar için süre kural olarak ölümün öğrenildiği tarihten, vasiyetnameyle atanan mirasçılar için tasarrufun resmen bildirildiği tarihten başlar.

Mirasın reddi için yetkili mahkeme hangisi?

Ret beyanı sulh mahkemesine yapılır ve mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince kütüğe yazılır (TMK m. 609). Miras, mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır (TMK m. 576). Mirasbırakan yurt dışında yerleşikse yetkili yer konusunda kanunda açık hüküm yoktur.

Üç ay geçtikten sonra miras reddedilebilir mi?

Süresinde reddetmeyen mirasçı mirası kazanmış olur (TMK m. 610/1). Önemli sebeplerin varlığında sulh hâkimi süreyi uzatabilir veya yeni süre verebilir (TMK m. 615); ancak bu, hâkimin takdirindedir.

Almanya’da mirası reddetmek Türkiye’deki mirası da kapsar mı?

Bu soru Türk ve Alman hukukunun birlikte değerlendirilmesini gerektirir ve kanunda açıkça düzenlenmemiştir. Türkiye’deki taşınmazlara Türk hukuku uygulandığından (MÖHUK m. 20/1), Türkiye’deki ret kurallarına ayrıca uymak güvenli yoldur (yazarın değerlendirmesi).

Kaynaklar

Sorularınız için

Ret süresinin sizin için hangi tarihte başladığını, beyanı hangi sulh mahkemesine yapacağınızı ya da Almanya veya Hollanda’dan bir vekil aracılığıyla nasıl yapabileceğinizi kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Görüşme online görüntülü, telefonla ya da Düsseldorf’ta yüz yüze yapılabilir; sorunuzu yazılı olarak sormayı tercih ederseniz iletişim formunu kullanabilirsiniz.

Görüşmeye hazırlanırken şu bilgileri bir araya getirmeniz işinizi kolaylaştırır:

mirasbırakanın ölüm tarihi ve ölümü öğrendiğiniz tarih; vasiyetname varsa size resmen bildirildiği tarih,
mirasbırakanın son yerleşim yeri ve Türkiye’deki taşınmaz gibi tereke malları,
bildiğiniz borçlar ve ölümden sonra tereke üzerinde yapılmış işlemler (ör. banka hesabından para çekilmesi),
Almanya veya Hollanda’da da ret beyanında bulunduysanız buna ilişkin belge.

Görüşme konunun Türk hukukuna ilişkin kısmıyla sınırlıdır; Almanya veya Hollanda’daki ret işlemleri için o ülkede yetkili bir avukata, notere veya mahkemeye başvurmanız gerekir.