MÖHUK Madde 13 Evlilik ve Genel Hükümleri

MÖHUK m. 13, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun evlenmeye ve evliliğin genel hükümlerine uygulanacak hukuku belirleyen maddesidir. Evlenme ehliyeti ve şartları her eşin evlenme anındaki millî hukukuna, evliliğin şekli evliliğin yapıldığı ülkenin hukukuna tabidir. Evliliğin genel hükümleri için üç basamaklı bir sıra vardır: ortak millî hukuk, ortak mutad mesken hukuku, Türk hukuku. Almanya’da ya da Hollanda’da evlenen her Türk vatandaşı bu maddenin kapsamındadır.

MÖHUK Madde 13 metni

Evlilik ve genel hükümleri
MADDE 13 – (1) Evlenme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlenme anındaki millî hukukuna tâbidir.
(2) Evliliğin şekline yapıldığı ülke hukuku uygulanır.
(3) Evliliğin genel hükümleri, eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir. Tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır.

mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Kasım 2026 itibarıyla). Gerekçenin tam metni ve açıklama: MÖHUK m. 13.

Madde gerekçesi

Tasarı gerekçesine göre madde eski 2675 sayılı Kanunun 12. maddesini kısmen karşılar. Evliliğin şekline ilişkin hüküm ayrı bir fıkraya alınmış ve konsolosluk evlenmeleri için milletlerarası sözleşmelere yapılan özel atıf kaldırılmıştır; gerekçe, bu konuda iki ve çok taraflı sözleşmeler bulunduğunu ve Kanunun 1/2. maddesindeki genel saklı tutma hükmünün yeterli olduğunu belirtir. Genel hükümler için “müşterek ikametgâh” ölçütü, çoğu zaman gerçek durumu yansıtmadığı gerekçesiyle çıkarılmış; yerine hayat ilişkilerinin merkezi olan “müşterek mutad mesken” ikinci basamak olarak konmuştur.

Açıklama

Evlenme şartları (1. fıkra). Her eşe ayrı ayrı bakılır. Türk vatandaşı için Türk hukukunun şartları aranır: Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez; hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir (TMK m. 124). Küçük, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenemez (TMK m. 126). Hısımlık engelleri TMK m. 129’da sayılır; yeniden evlenmek isteyen kişi önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorundadır (TMK m. 130). Bu şartlar Türk vatandaşı Almanya’da evlense de aranır.

Şekil (2. fıkra). Evlilik, yapıldığı ülkenin şekil kurallarına uygunsa şekil bakımından geçerlidir. Almanya’da Standesamt’ta, Hollanda’da gemeente’de yapılan evlilik Türk hukuku bakımından da şekil yönünden geçerlidir. Bu kural yalnızca şekle ilişkindir; birinci fıkradaki şartların ayrıca sağlanması gerekir. Konsolosluklarda yapılan evlenmelerde Türkiye’nin taraf olduğu sözleşmeler saklıdır (MÖHUK m. 1/2).

Genel hükümler (3. fıkra). Eşlerin birbirine karşı hak ve yükümlülükleri, ortak konut, birliğin temsili ve aile konutunun korunması gibi konular bu kapsamdadır. Örneğin Türk hukukunda eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadıkça aile konutunu devredemez (TMK m. 194). Uygulanacak hukuk sırayla şöyle bulunur: önce ortak millî hukuk; eşlerin vatandaşlığı farklıysa ortak mutad mesken hukuku; o da yoksa Türk hukuku. Evlilik mallarına ise bu kural değil, ayrı düzenleme olan MÖHUK m. 15 uygulanır; boşanmada aynı basamaklı sıra MÖHUK m. 14’te tekrarlanır.

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

İki eş de Türk vatandaşıysa, Almanya’da otursalar bile Türk mahkemesi genel hükümlere Türk hukukunu uygular. Türk vatandaşlığının yanında Alman ya da Hollanda vatandaşlığı olan eş için Türk vatandaşlığı esas alınır (MÖHUK m. 4/1-b; bkz. MÖHUK Madde 4).

Eşlerden biri Mavi Kart sahibiyse, yani Türk vatandaşlığından izinle çıkıp yalnızca Alman vatandaşıysa, ortak millî hukuk yoktur. Ortak mutad meskenleri Almanya’daysa Türk mahkemesi de genel hükümlere Alman hukukunu uygular (m. 13/3). Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarının (MÖHUK m. 6) bu sonucu hangi konularda değiştireceği somut olaya göre değerlendirilir. Alman hukukunun içeriği için Almanya’da yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.

Zaman. Evlenme şartlarında evlenme anı esas alınır (m. 13/1). Genel hükümler için ise kanunda özel bir an belirtilmemiştir; vatandaşlık ve mutad meskenin hangi ana göre belirleneceği MÖHUK m. 3’e göre değerlendirilir (bkz. MÖHUK Madde 3).

Nüfus kaydı. Yurt dışında yapılan evliliğin şekil bakımından geçerli olması ile Türkiye’deki nüfus kayıtlarına işlenmesi ayrı konulardır. Tescil, nüfus idaresinin ya da dış temsilciliğin yaptığı idari bir işlemdir ve bu maddenin konusu değildir. Süre ve usul için bkz. yurt dışında yapılan evlilik tescili.

Sık sorulan sorular

Almanya’da Standesamt’ta yapılan evlilik Türkiye’de geçerli mi?

Şekil bakımından evet; evliliğin şekline yapıldığı ülkenin hukuku uygulanır (MÖHUK m. 13/2). Evlenme şartları ise her eş için kendi millî hukukuna göre ayrıca aranır (m. 13/1).

Türk vatandaşı yurt dışında 17 yaşından önce evlenebilir mi?

Türk hukukuna göre on yedi yaş doldurulmadan evlenilemez; hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olana izin verebilir (TMK m. 124). Bu şart Türk vatandaşı için yurt dışında da aranır (MÖHUK m. 13/1).

Farklı vatandaşlıktaki eşlerde evliliğin genel hükümlerine hangi hukuk uygulanır?

Ortak mutad meskenin bulunduğu ülkenin hukuku; ortak mutad mesken yoksa Türk hukuku (MÖHUK m. 13/3).

Kaynaklar

Sorularınız için

Yurt dışında yaptığınız ya da yapmayı planladığınız bir evliliğin Türk hukuku bakımından şartlarını, ya da farklı vatandaşlıktaki eşler arasında evliliğin hükümlerine hangi hukukun uygulanacağını kendi durumunuz için konuşmak isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Yazılı soru için iletişim formu kullanılabilir. Evlilik cüzdanı ya da yabancı evlilik belgesi, eşlerin vatandaşlık bilgileri ve evlilik boyunca nerede yaşadığınıza dair bilgiler görüşmeye hazırlıkta yararlı olur.