Yurt dışında yapılan evlilik tescili: süre ve sonuçlar

Almanya’da Standesamt’ta ya da Hollanda’da gemeente’de evlenen bir Türk vatandaşının evliliği, Türk Medeni Kanunu’nun evlenme şartlarına uygunsa ve bir butlan sebebi yoksa Türkiye’de de geçerlidir (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 24/1). Ama bu evlilik Türk nüfus kaydına kendiliğinden geçmez; yurt dışında yapılan evlilik tescili için yabancı makamdan alınan evlenme belgesinin en geç otuz gün içinde o yerdeki Türk dış temsilciliğine verilmesi ya da gönderilmesi gerekir.

Yurt dışında yapılan evlilik Türkiye’de geçerli mi?

Burada iki ayrı soru vardır: evliliğin geçerliliği ve evliliğin nüfus kaydına işlenmesi.

Geçerlilik için kanun iki şart arar. 5490 sayılı Kanun m. 24/1’e göre yurt dışında yabancı yetkili makamlar önünde Türk vatandaşlarının yaptığı evlenmeler, TMK hükümlerine uygun olmak ve butlanla batıl olmayı gerektiren bir sebep bulunmamak kaydıyla geçerlidir.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) aynı konuyu iki parçaya ayırır:

• Evlenme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlenme anındaki millî hukukuna tabidir (MÖHUK m. 13/1). Türk vatandaşı eş bakımından bu Türk hukuku, yani TMK’dır.
• Evliliğin şekline yapıldığı ülke hukuku uygulanır (MÖHUK m. 13/2). Standesamt’ta ya da gemeente’de yapılan resmî nikâh, şekil bakımından Alman ya da Hollanda hukukuna göre değerlendirilir.

5490 sayılı Kanun m. 24’teki “TMK hükümlerine uygun olmak” ifadesi, yazarın değerlendirmesine göre MÖHUK m. 13 ile birlikte okunmalıdır: Türk eşin evlenme ehliyeti ve evlenme engelleri TMK’ya göre aranır, nikâhın nasıl kıyıldığı ise yapıldığı ülkenin hukukuna bırakılır. Maddenin ayrıntılı açıklaması için MÖHUK Madde 13 yazısına bakabilirsiniz.

Çifte vatandaşlarda, örneğin hem Türk hem Alman vatandaşı olan bir eşte, Türk makamları bakımından Türk hukuku esas alınır (MÖHUK m. 4/1-b).

TMK’ya göre hangi şartlar aranır?

Türk eş bakımından bakılan başlıca şartlar şunlardır:

• Yaş. Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez; hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir (TMK m. 124). Küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez (TMK m. 126).
• Önceki evlilik. Yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorundadır (TMK m. 130).
• Hısımlık. Üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında ve maddede sayılan diğer kayın ve evlatlık ilişkilerinde evlenme yasaktır (TMK m. 129).

Mutlak butlan sebepleri TMK m. 145’te sayılır: eşlerden birinin evlenme sırasında evli olması, sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olması, evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı ve evlenmeye engel olacak derecede hısımlık. Önceki evliliği sona ermeden yurt dışında yeniden evlenen biri, m. 24/1’deki şartı karşılamaz.

Batıl bir evlilik de ancak hâkimin kararıyla sona erer; mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkim kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156). Bu yüzden nüfus müdürlüğünün ya da konsolosluğun tescili reddetmesi ile evliliğin mahkemece batıl sayılması aynı şey değildir.

Bir not: m. 24 “yabancı yetkili makamlar önünde” yapılan evlenmeden söz eder. Yalnızca dinî törenle, resmî makam önüne çıkmadan yapılan bir birliktelik bu maddenin kapsamına girmez. TMK m. 143/3 de evlenmenin geçerliliğinin dinî törene bağlı olmadığını söyler.

Evlilik tescili için konsolosluğa bildirim: 30 gün

5490 sayılı Kanun m. 24/1’in ikinci cümlesine göre bildirim, evlenmeyi yapan yabancı makamdan alınmış belgenin o yerdeki dış temsilciliğe verilmesi veya gönderilmesiyle yapılır ve süre en geç otuz gündür. Kanun metni bildirimi kocaya, koca yabancıysa kadına yükler. Beyanı alan dış temsilcilik evlenme bildirimini düzenleyip nüfus müdürlüğüne gönderir.

Uygulamada başvuru konsolosluk.gov.tr üzerinden yürür. Sitedeki “Evlilik Tescili Başvurusu (Yabancı Yerel Makamlar Önünde Evlilik Sonrasında)” işlemi için posta ile başvuru yapılabildiği belirtiliyor. Frankfurt Başkonsolosluğunun yayımladığı bilgi notu da Alman makamlarında yapılan evlenmeden sonra eşlerden birinin evlenme belgesiyle (Heiratsurkunde, “Formül B”) başkonsolosluğa başvurmasını ve bildirimin nikâh tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılmasını istiyor.

İstenecek belgelerin tam listesi ve varsa harç, temsilciliğe göre değişebilir; bunları başvurmadan önce bağlı olduğunuz konsolosluğun konsolosluk.gov.tr sayfasından kontrol edin. Bu yazıda resmî bir kaynaktan doğrulanamadığı için harç tutarı verilmemiştir.

Bulunduğunuz yerde temsilcilik yoksa ya da temsilciliğe bildirimde bulunamadıysanız, yabancı makamdan alınan evlenme belgesi Türkçeye çevrilip usulüne göre onaylanır, Dışişleri Bakanlığınca tasdik edilir ve Türkiye’de nüfus müdürlüğüne verilir (m. 24/2). Belgenin hangi onay şerhleriyle kabul edileceğini başvurudan önce nüfus müdürlüğüne sormak yararlı olur.

Mavi Kart sahipleri Mavi Kartlılar Kütüğüne kayıtlıdır ve her türlü nüfus olayını yurt dışında dış temsilciliklere beyan etmekle yükümlüdür (5490 sayılı Kanun m. 8/A).

Konsoloslukta evlenme ile Standesamt’ta evlenme arasındaki fark

İki eş de Türk vatandaşıysa nikâh Türk konsolosluğunda da kıyılabilir; Bakanlık dış temsilciliklere evlendirme memurluğu yetkisi verebilir (5490 sayılı Kanun m. 22/2). Bu durumda bildirim yükü size düşmez: dış temsilcilik, evlenmeyi yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde nüfus müdürlüğüne kendisi bildirir (m. 23/3). Essen Başkonsolosluğunun bilgi notunda da belirtildiği gibi, eşlerden biri yabancıysa konsolosluk nikâh kıyamaz; nikâh yerel makamda yapılır.

Standesamt’ta ya da gemeente’de evlendiyseniz bildirimi sizin yapmanız gerekir. Alman ya da Hollanda makamları evliliği Türk nüfus kaydına bildirmez; Türk kanunu bu yükümlülüğü eşlere vermiştir.

Almanya’da veya Hollanda’da evlenmek için orada hangi belgelerin istendiği, Standesamt ya da gemeente önündeki usul o ülkenin hukukuna tabidir. Bu konuda o ülkedeki yetkili makama ya da avukata başvurmanız gerekir.

Evlilik tescili yapılmazsa ne olur?

Kurumlarda kişiyle ilgili işlemlerde nüfus kayıtları esas alınır (5490 sayılı Kanun m. 10). Evliliğiniz tescil edilmemişse Türkiye’deki bütün işlemlerde bekâr görünürsünüz. Bunun somut sonuçları şunlardır:

• Miras. Eşlerden biri öldüğünde sağ kalan eş nüfus kaydında görünmez. Nüfus kayıtları mirasçılık belgesi için yeterli değilse noter belge veremez (1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 71/B) ve iş sulh hukuk mahkemesine gider. Ayrıntılar veraset ilamı yazısında.
• Boşanma. Yabancı boşanma kararının nüfus kütüğüne tescili 5490 sayılı Kanun m. 27/A’ya göre yapılır. Kütükte görünmeyen bir evliliğin sona erdiğini kayda işlemek için önce evliliğin kendisinin tescil edilmesi gerekecektir; bu, kanunun yapısından çıkan bir değerlendirmedir. Tanıma ve tescil için Almanya’da verilen boşanma kararının Türkiye’de tanınması yazısına bakabilirsiniz.
• Yeni evlilik. Kayıtta bekâr görünen biri Türkiye’de ya da başka bir yerde yeniden evlenirse bu ikinci evlilik, ilk evlilik devam ettiği için TMK m. 145/1’e göre mutlak butlanla batıldır. Kaydın eksik olması ilk evliliği ortadan kaldırmaz.

Kanunun güncel metninde, evlenmeyi otuz gün içinde bildirmeyen eşe yönelik bir idari para cezası yer almıyor. M. 68’deki cezalar bildirim görevini süresinde yapmayan kamu görevlilerine ve adres bildirimine ilişkindir. Süre geçtikten sonra yapılacak bildirimi yasaklayan ya da bunu mahkeme kararına bağlayan bir hüküm de yok. Yazarın değerlendirmesine göre süre geçmiş olsa da bildirim m. 24’e göre yapılmalıdır; geç başvuruda temsilciliğin ek belge isteyip istemeyeceğini başvurudan önce sorun.

Tescilden sonra

Evlenme bildirimi üzerine kaydınız işlenir. Kanun, evlenen kadının kaydının kocasının hanesine taşınacağını söyler (m. 23/2). Evlenme işlemi tamamlandıktan sonra çiftlere uluslararası aile cüzdanı verilir (m. 41/9); konsolosluk.gov.tr’de aile cüzdanı ve uluslararası evlilik kayıt örneği (Formül B) için ayrı başvuru işlemleri bulunuyor.

Tescilden sonra kayıtta bir yanlışlık görürseniz şunu bilin: tescil sırasında yapılan maddi hatalar nüfus müdürlüğünce dayanak belgeye göre düzeltilir, bunun dışındaki düzeltmeler için kesinleşmiş mahkeme kararı gerekir (5490 sayılı Kanun m. 35/1).

Evliliğin genel hükümleri, mal rejimi ve boşanmada hangi hukukun uygulanacağı ayrı sorulardır (MÖHUK m. 13/3, 14, 15). Genel bilgi için Aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yurt dışında yapılan evlilik Türkiye’de geçerli mi?

Evet, TMK’daki evlenme şartlarına uygunsa ve bir butlan sebebi yoksa geçerlidir (5490 sayılı Kanun m. 24/1). Şekil bakımından evliliğin yapıldığı ülkenin hukuku uygulanır (MÖHUK m. 13/2).

Yurt dışında yapılan evlilik kaç gün içinde bildirilir?

Yabancı makamdan alınan evlenme belgesi en geç otuz gün içinde o yerdeki Türk dış temsilciliğine verilir veya gönderilir (5490 sayılı Kanun m. 24/1).

Evlilik tescili yapılmazsa ne olur?

Türk nüfus kaydında bekâr görünmeye devam edersiniz ve kurumlar bu kaydı esas alır (m. 10). Miras, boşanmanın tescili ve yeni bir evlilik gibi konularda sorun çıkar. Güncel kanun metninde bu süreyi kaçıran eşe yönelik idari para cezası yoktur.

Konsolosluk yoksa evlilik Türkiye’de nasıl tescil edilir?

Yabancı evlenme belgesi Türkçeye çevrilip onaylanır, Dışişleri Bakanlığınca tasdik edilir ve Türkiye’de nüfus müdürlüğüne verilir (m. 24/2).

Kaynaklar

• 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu – mevzuat.gov.tr
• 5718 sayılı MÖHUK – mevzuat.gov.tr
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu – mevzuat.gov.tr
• 1512 sayılı Noterlik Kanunu – mevzuat.gov.tr
• Konsolosluk işlemleri: evlilik – konsolosluk.gov.tr
• T.C. Frankfurt Başkonsolosluğu – evlenme müracaatı ve evlenme bildirimi bilgi notu
• T.C. Essen Başkonsolosluğu – evlilik işlemleri bilgi notu

Sorularınız için

Almanya’da veya Hollanda’da yaptığınız evliliğin Türk nüfus kaydına nasıl işleneceğini, otuz günlük süre geçtiyse ne yapılacağını ya da tescil edilmemiş bir evliliğin miras veya boşanma işlerinize etkisini kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletmek isterseniz iletişim formunu kullanabilirsiniz. Görüşmeden önce şunları hazırlamanız yararlı olur:

• yabancı makamdan alınmış evlenme belgesi ve evlenme tarihi,
• iki eşin vatandaşlıkları, varsa Mavi Kart,
• güncel Türk nüfus kayıt örneği ve varsa önceki evliliğin sona erdiğini gösteren karar.