Veraset ilamı yurt dışından: noter mi, mahkeme mi?

Veraset ilamı, kanundaki adıyla mirasçılık belgesi, Türkiye’de ya noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınır (TMK m. 598/1). Yurt dışında yaşıyorsanız hangi yolun açık olduğunu üç şey belirler: ölümün Türkiye’deki nüfus kaydına işlenip işlenmediği, belgeyi kimin istediği ve dosyada yabancılık unsuru bulunup bulunmadığı. ## Veraset ilamı ne işe yarar?

Mirasçılık belgesi, kimlerin mirasçı olduğunu ve paylarını gösterir. Türkiye’de tapuda intikal, banka hesabındaki paranın çekilmesi ya da araç devri gibi işlemlerde mirasçılığın ispatı için istenir.

Belge mirasçılık konusunda kesin hüküm oluşturmaz. TMK m. 598/3’e göre geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; HMK m. 388 de çekişmesiz yargı kararlarının, kanunda aksine hüküm yoksa maddi anlamda kesin hüküm oluşturmadığını söyler. Yanlış düzenlenmiş bir belge sonradan iptal ettirilebilir.

Noterden veraset ilamı: hangi durumlarda verilemez?

Noterler 2011’den beri mirasçılık belgesi verebilir (1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 71/A, 6217 sayılı Kanunla eklendi). Ancak Noterlik Kanunu m. 71/B’ye göre üç durumda noter belge veremez:

mirasçılık belgesi verilmesinin yargılamayı gerektirmesi,
nüfus kayıtlarının mirasçılık belgesi verilmesi için yeterli olmaması,
belgenin yabancılar tarafından talep edilmesi.

Kanunun uygulanması için çıkarılan ve 4 Ekim 2011 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik (Mirasçılık Belgesi Verilmesi ve Terk Eden Eşin Ortak Konuta Davet Edilmesi İşlemlerinin Noterler Tarafından Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik) m. 5’te yargılamayı gerektiren hâllere örnek verir: bilirkişi incelemesi, tanık dinlenmesi ve talebin yabancılık unsuru taşıması. Noter, nüfus kayıtlarına bakarak yasal mirasçıları belirler (Yönetmelik m. 4). Kayıtlardan sonuç çıkmıyorsa ya da bu hâllerden biri varsa başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır.

Yönetmelik “yabancılık unsuru”nu tanımlamaz. Mirasbırakanın yabancı vatandaş olması açık bir örnektir, çünkü bu durumda mirasa kural olarak onun millî hukuku uygulanır (MÖHUK m. 20/1). Mirasçıların ve mirasbırakanın Türk vatandaşı olduğu, yalnız yurt dışında yaşadıkları bir dosyanın noter bakımından yabancılık unsuru taşıyıp taşımadığı ise kanunda ya da yönetmelikte açıkça düzenlenmemiştir; noterlerin bu konudaki uygulaması farklı olabilir.

Ölüm Türkiye’deki nüfus kaydına işlendi mi?

Yurt dışında yaşayanların en sık takıldığı nokta budur. Almanya’da ya da Hollanda’da ölen bir Türk vatandaşının ölümü Türk nüfus kaydına işlenmemişse, kayıtta sağ görünür. Bu durumda ne noter ne de mahkeme nüfus kaydına dayanarak mirasçıları belirleyebilir.

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 31/1’e göre dış temsilcilikler ölüm olayını, haberdar oldukları tarihten itibaren on gün içinde Genel Müdürlüğe ya da nüfus müdürlüğüne bildirir. Ölmüş olduğu hâlde kütükte sağ görünenler için ölüm tutanağı, ölümü gösteren belgeyle başvurulursa nüfus müdürlüğünce düzenlenir (m. 33/1). Pratikte bu, yabancı makamdan alınan ölüm belgesiyle konsolosluğa ya da Türkiye’de nüfus müdürlüğüne başvurmak demektir. Almanya ve Hollanda Apostil Sözleşmesine taraf olduğundan yabancı belgelerde apostil şerhi kullanılır.

Aynı sorun mirasçılarda da çıkabilir. Yurt dışında doğup Türk nüfusuna kaydettirilmemiş bir çocuk ya da Türkiye’ye bildirilmemiş bir evlilik veya boşanma, nüfus kaydının mirasçıları göstermesini engeller. Bu kayıtlar tamamlanmadan noter yolu kapanır (Noterlik Kanunu m. 71/B).

Mavi Kart sahiplerinin nüfus olayları ayrı bir kütükte, Mavi Kartlılar Kütüğünde tutulur; bu kişiler nüfus olaylarını yurt dışında dış temsilciliklere bildirmekle yükümlüdür (5490 sayılı Kanun m. 8/A).

Mavi Kart sahipleri ve çifte vatandaşlar

Hem Türk hem Alman ya da Hollanda vatandaşı olan bir mirasçı Türk vatandaşıdır; Türk makamları bakımından yabancı sayılmaz.

Mavi Kart sahibi ise artık Türk vatandaşı değildir. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 28/1, çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılanların, maddede sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam ettiğini söyler. Mavi Kart sahibi bir mirasçının noterden mirasçılık belgesi isteyip isteyemeyeceği kanunda açıkça düzenlenmemiştir. Bu konu tartışmalıdır: m. 28/1 lehine bir yorum mümkündür, ama Noterlik Kanunu m. 71/B “yabancılar” ifadesini kullanır ve bu konuda bağlayıcı bir yargı kararı da tespit edilmemiştir. Noterin talebi kabul edip etmeyeceği kesin değildir; sulh hukuk mahkemesi yolu her durumda açıktır.

Mirasbırakan Mavi Kart sahibiyse durum başkadır. Mirasbırakan yabancı vatandaş olduğu için mirasa kural olarak vatandaşı olduğu devletin hukuku uygulanır, Türkiye’deki taşınmazlara ise Türk hukuku (MÖHUK m. 20/1). Bu, yabancılık unsurunun açıkça bulunduğu bir dosyadır ve belge sulh hukuk mahkemesinden alınır. Hangi hukukun uygulanacağı için MÖHUK Madde 4 yazısına bakabilirsiniz.

Sulh hukuk mahkemesinden veraset ilamı

Mirasçılık belgesi verilmesi bir çekişmesiz yargı işidir (HMK m. 382/2-c-6) ve görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m. 383). Mahkeme basit yargılama usulünü uygular ve olguları kendiliğinden araştırır (HMK m. 385). Yabancı hukukun uygulanması gerekiyorsa hâkim onu da re’sen uygular; içeriğinin tespitinde tarafların yardımını isteyebilir (MÖHUK m. 2/1).

Yetkili mahkeme. HMK m. 384’e göre, kanunda aksine hüküm yoksa talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir. Mirasçılardan biri Türkiye’de oturuyorsa başvuru orada yapılabilir.

Bütün mirasçılar yurt dışında oturuyorsa hangi mahkemenin yetkili olduğu kanunda açıkça düzenlenmemiştir. MÖHUK m. 43 mirasa ilişkin davalar için ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesini, o yoksa terekeye dahil malların bulunduğu yer mahkemesini gösterir; bu kuralın bir dava olmayan mirasçılık belgesi talebine de uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır. Bu, yazarın değerlendirmesidir; somut başvuruda mahkemenin yetki konusunda nasıl karar vereceği kesin değildir.

Vekille başvuru. Türkiye’ye gelmeden başvurmak için Türkiye’deki bir avukata vekâletname verebilirsiniz. Vekâletnamenin Almanya’da nasıl düzenleneceği için Almanya’dan Türkiye için vekâletname yazısına bakabilirsiniz.

Karara itiraz. Sulh hukuk mahkemesinin kararına karşı hukuki yararı olanlar, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir (HMK m. 387). Noterin verdiği belgeye karşı ise menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir (Noterlik Kanunu m. 71/C).

Almanya’da alınan Erbschein Türkiye’de kullanılabilir mi?

Almanya’da mirasçılık belgesini (Erbschein) Nachlassgericht verir (BGB § 2353). Bu belgenin Türkiye’de, örneğin tapuda, doğrudan kullanılıp kullanılamayacağı ya da önce tanınması gerekip gerekmediği bu yazının kapsamı dışındadır. MÖHUK m. 50 vd. yabancı mahkeme ilamlarının tenfizini ve tanınmasını düzenler; çekişmesiz yargıda verilen bir mirasçılık belgesinin bu kapsamda olup olmadığı tartışmalıdır ve kanunda bu konuda açık bir hüküm yoktur. Yazarın değerlendirmesine göre Türkiye’deki bir işlem için Türk mirasçılık belgesi almak daha öngörülebilir bir yoldur. Almanya’da veya Hollanda’da hangi belgenin nasıl alınacağı o ülkenin hukukuna tabidir; bu konuda orada yetkili bir avukata ya da kuruma başvurmanız gerekir.

Mirası reddetmeyi düşünüyorsanız ret süresi üç aydır ve yasal mirasçılar için kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrenmekle başlar (TMK m. 606); ayrıntılar Türkiye’de mirasın reddi yazısında. Genel bilgi için Miras hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Veraset ilamı yurt dışından alınabilir mi?

Evet. Türkiye’ye gelmeden, vekâletname verdiğiniz bir avukat aracılığıyla sulh hukuk mahkemesine başvurabilirsiniz. Şartları varsa belge noterden de alınabilir (TMK m. 598/1, Noterlik Kanunu m. 71/A).

Veraset ilamı noterden mi, mahkemeden mi alınır?

İkisinden de. Nüfus kayıtları yetersizse, iş yargılamayı gerektiriyorsa (ör. yabancılık unsuru) ya da belgeyi bir yabancı istiyorsa noter belge veremez; o zaman sulh hukuk mahkemesine başvurulur (Noterlik Kanunu m. 71/B).

Ölüm Türkiye’de nüfusa işlenmemişse ne olur?

Mirasbırakan nüfus kaydında sağ göründüğü için önce ölümün işlenmesi gerekir. Yabancı makamdan alınan ölüm belgesiyle konsolosluğa ya da nüfus müdürlüğüne başvurulur (5490 sayılı Kanun m. 31, 33).

Mavi Kart sahibi noterden veraset ilamı alabilir mi?

Kanunda açık bir hüküm yoktur ve konu tartışmalıdır (5901 sayılı Kanun m. 28/1 ile Noterlik Kanunu m. 71/B). Sulh hukuk mahkemesi yolu her durumda açıktır.

Kaynaklar

Sorularınız için

Mirasçılık belgesini noterden mi yoksa mahkemeden mi alabileceğinizi, hangi mahkemeye başvurulacağını ya da mirasbırakanın vatandaşlığının bu işi nasıl etkilediğini kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletmek isterseniz iletişim formunu kullanabilirsiniz. Görüşmeden önce şunları hazırlamanız yararlı olur:

yabancı makamdan alınmış ölüm belgesi ve ölümün Türk nüfusuna işlenip işlenmediği bilgisi,
mirasbırakanın ve mirasçıların vatandaşlıkları, varsa Mavi Kart,
mirasçıların nüfus kayıt örnekleri ve Türkiye’deki taşınmaz veya banka hesaplarının listesi.