Verklaring van erfrecht in Turkije: notaris of rechter?

Een Turkse verklaring van erfrecht (mirasçılık belgesi, in de volksmond veraset ilamı) wordt afgegeven door een Turkse notaris of door het vredegerecht voor burgerlijke zaken (sulh hukuk mahkemesi) (artikel 598 lid 1 Turks Burgerlijk Wetboek, TMK). Woont u in Nederland, dan kunt u niet altijd zelf kiezen. Dat hangt af van drie dingen: is het overlijden ingeschreven in het Turkse bevolkingsregister, wie vraagt de verklaring aan, en heeft de zaak een buitenlands element (yabancılık unsuru)?

Waarvoor heeft u de verklaring nodig?

De verklaring laat zien wie de erfgenamen zijn en wat hun aandeel is. In Turkije vraagt onder meer het kadaster erom bij de overschrijving van een woning, net als banken bij de uitbetaling van een tegoed en de instanties bij de overschrijving van een auto.

Het is geen onherroepelijke uitspraak over het erfrecht. Volgens artikel 598 lid 3 TMK kan de ongeldigheid altijd worden ingeroepen, en volgens artikel 388 van het Turkse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (HMK) hebben beslissingen in zaken van vrijwillige rechtspraak (çekişmesiz yargı) geen gezag van gewijsde, tenzij de wet anders bepaalt. Een onjuiste verklaring kan dus later worden vernietigd.

Verklaring bij een Turkse notaris: wanneer dat niet kan

Sinds 2011 mogen Turkse notarissen een verklaring van erfrecht afgeven (artikel 71/A Notariswet nr. 1512, ingevoegd bij Wet nr. 6217). Artikel 71/B van die wet sluit dat in drie gevallen uit:

als de afgifte een gerechtelijke procedure vereist,
als de gegevens in het bevolkingsregister (nüfus kayıtları) niet volstaan,
als de verklaring door buitenlanders wordt aangevraagd.

Het uitvoeringsbesluit, gepubliceerd in de Turkse Staatscourant van 4 oktober 2011, noemt in artikel 5 voorbeelden van gevallen die een procedure vereisen: een deskundigenonderzoek, het horen van getuigen en een verzoek met een buitenlands element. De notaris stelt de wettelijke erfgenamen vast aan de hand van het bevolkingsregister (artikel 4 van het besluit). Blijkt dat daaruit niet, of doet een van deze gevallen zich voor, dan moet u naar het vredegerecht.

Wat een “buitenlands element” precies is, staat niet in het besluit. Duidelijk is het als de overledene een buitenlandse nationaliteit had: de nalatenschap valt dan in beginsel onder zijn of haar nationale recht (artikel 20 lid 1 van de Turkse IPR-wet, MÖHUK). Of een dossier al een buitenlands element heeft omdat de overledene en de erfgenamen weliswaar Turks zijn maar in het buitenland wonen, regelen de wet en het besluit niet uitdrukkelijk. Notarissen kunnen daar verschillend mee omgaan.

Is het overlijden in Turkije ingeschreven?

Hier lopen aanvragen vanuit Nederland het vaakst vast. Overlijdt een Turkse staatsburger in Nederland en wordt dat niet in het Turkse bevolkingsregister ingeschreven, dan staat de persoon daar nog als levend geregistreerd. Notaris noch rechter kan dan de erfgenamen uit het register afleiden.

Volgens artikel 31 lid 1 van de Wet bevolkingsdiensten nr. 5490 melden de Turkse vertegenwoordigingen in het buitenland een overlijden binnen tien dagen nadat zij ervan op de hoogte zijn. Voor wie overleden is maar in het register nog als levend staat, stelt het bevolkingsbureau (nüfus müdürlüğü) de overlijdensakte op als een bewijs van overlijden wordt overgelegd (artikel 33 lid 1). In de praktijk betekent dit: met de Nederlandse overlijdensakte naar het Turkse consulaat, of naar een bevolkingsbureau in Turkije. Nederland is partij bij het Apostilleverdrag van Den Haag; Nederlandse documenten worden daarom met een apostille voorgelegd.

Hetzelfde probleem kan bij de erfgenamen spelen. Een kind dat in Nederland is geboren en nooit in Turkije is ingeschreven, of een huwelijk of scheiding die daar nooit is gemeld, zorgt ervoor dat het register niet alle erfgenamen toont. Zolang die inschrijvingen ontbreken, is de weg naar de notaris dicht (artikel 71/B Notariswet).

Gebeurtenissen in de burgerlijke staat van houders van de Blauwe Kaart worden in een apart register bijgehouden; in het buitenland moeten zij die melden bij de Turkse vertegenwoordiging (artikel 8/A Wet nr. 5490).

Dubbele nationaliteit en de Blauwe Kaart

Een erfgenaam die naast de Nederlandse ook de Turkse nationaliteit heeft, is Turks staatsburger en geldt voor de Turkse instanties niet als buitenlander.

Een houder van de Blauwe Kaart (Mavi Kart) is daarentegen geen Turks staatsburger meer. Artikel 28 lid 1 van de Turkse Wet op het staatsburgerschap nr. 5901 bepaalt dat wie met toestemming afstand heeft gedaan van de Turkse nationaliteit de rechten van Turkse staatsburgers blijft genieten, behoudens de uitzonderingen in dat artikel. Of een houder van de Blauwe Kaart daarom bij de notaris een verklaring van erfrecht kan aanvragen, is niet uitdrukkelijk geregeld. Dit punt is omstreden: artikel 28 lid 1 pleit ervoor, maar artikel 71/B Notariswet spreekt van “buitenlanders”, en een bindende rechterlijke uitspraak hierover is niet vastgesteld. Of de notaris de aanvraag aanneemt, is dus onzeker; het vredegerecht staat in elk geval open.

Anders ligt het als de overledene zelf de Blauwe Kaart had. Als buitenlands staatsburger valt de nalatenschap dan in beginsel onder het recht van zijn of haar nationaliteit, terwijl voor onroerend goed in Turkije Turks recht geldt (artikel 20 lid 1 MÖHUK). Zo’n dossier heeft duidelijk een buitenlands element en de verklaring komt van het vredegerecht. Over het toepasselijke recht bij meerdere nationaliteiten leest u meer in Artikel 4 MÖHUK.

Verklaring bij het Turkse vredegerecht

De afgifte van een verklaring van erfrecht is een zaak van vrijwillige rechtspraak (artikel 382 lid 2 onder c punt 6 HMK); bevoegd is het vredegerecht voor burgerlijke zaken (artikel 383 HMK). Het werkt met de vereenvoudigde procedure en onderzoekt de feiten ambtshalve (artikel 385 HMK). Moet buitenlands recht worden toegepast, dan doet de rechter dat ook ambtshalve en kan hij partijen vragen te helpen bij het vaststellen van de inhoud (artikel 2 lid 1 MÖHUK).

Welke rechtbank. Volgens artikel 384 HMK is, tenzij de wet anders bepaalt, de rechter bevoegd van de woonplaats van de aanvrager of van een van de belanghebbenden. Woont een van de erfgenamen in Turkije, dan kan de aanvraag daar worden ingediend.

Wonen alle erfgenamen in het buitenland, dan zegt de wet niet uitdrukkelijk welke rechter bevoegd is. Artikel 43 MÖHUK wijst erfrechtelijke rechtszaken toe aan de rechter van de laatste Turkse woonplaats van de overledene, en anders aan de rechter van de plaats waar zich goederen uit de nalatenschap bevinden. Of dat ook geldt voor een aanvraag van een verklaring, die geen rechtszaak is, is omstreden. Dit is de inschatting van de auteur; hoe de rechter in een concreet geval over zijn bevoegdheid beslist, valt niet met zekerheid te zeggen.

Aanvraag via een gemachtigde. U hoeft niet naar Turkije te reizen; u kunt een advocaat in Turkije een volmacht geven.

Rechtsmiddel. Wie een rechtens te respecteren belang heeft, kan binnen twee weken nadat hij van de beslissing kennis heeft genomen hoger beroep (istinaf) instellen (artikel 387 HMK). Tegen een notariële verklaring kunnen belanghebbenden bezwaar maken bij het vredegerecht (artikel 71/C Notariswet).

Kan een Nederlandse of Duitse verklaring in Turkije worden gebruikt?

Of een in Nederland of Duitsland afgegeven verklaring van erfrecht in Turkije, bijvoorbeeld bij het kadaster, direct bruikbaar is of eerst moet worden erkend, behandelt dit artikel niet. De artikelen 50 e.v. MÖHUK regelen de tenuitvoerlegging en erkenning van buitenlandse rechterlijke uitspraken; of een verklaring die buiten een rechtszaak is afgegeven daaronder valt, is omstreden en niet uitdrukkelijk in de wet geregeld. Naar de inschatting van de auteur is een Turkse verklaring voor handelingen in Turkije de voorspelbaardere weg. Welke documenten u in Nederland nodig heeft, valt onder Nederlands recht; daarvoor kunt u terecht bij een notaris of advocaat in Nederland.

Overweegt u de erfenis te verwerpen? De termijn is drie maanden en begint voor wettelijke erfgenamen in beginsel op het moment dat zij van het overlijden horen (artikel 606 TMK). Zie Erfenis verwerpen in Turkije en, voor algemene informatie, de pagina Erfrecht.

Veelgestelde vragen

Kan ik vanuit Nederland een Turkse verklaring van erfrecht aanvragen?

Ja. Via een advocaat in Turkije met uw volmacht kunt u de aanvraag bij het vredegerecht indienen zonder zelf te reizen. Als aan de voorwaarden is voldaan, kan ook een notaris de verklaring afgeven (artikel 598 lid 1 TMK, artikel 71/A Notariswet).

Notaris of rechter: wie geeft de verklaring van erfrecht in Turkije af?

Allebei. Zijn de registergegevens onvoldoende, vereist de zaak een procedure (bijvoorbeeld door een buitenlands element) of vraagt een buitenlander de verklaring aan, dan mag de notaris haar niet afgeven en is het vredegerecht bevoegd (artikel 71/B Notariswet).

Wat als het overlijden niet in Turkije is ingeschreven?

Dan moet het overlijden eerst worden ingeschreven, met de buitenlandse overlijdensakte, via het consulaat of een Turks bevolkingsbureau (artikelen 31 en 33 Wet nr. 5490).

Kan een houder van de Blauwe Kaart naar de notaris?

De wet regelt dat niet uitdrukkelijk en het punt is omstreden (artikel 28 lid 1 Wet nr. 5901 en artikel 71/B Notariswet). Het vredegerecht staat in elk geval open.

Bronnen

Vragen over uw situatie

Wilt u laten beoordelen of u de Turkse verklaring van erfrecht bij de notaris of bij de rechter kunt aanvragen, welke rechter bevoegd is of wat de nationaliteit van de overledene betekent, dan kunt u via de afsprakenpagina een gesprek inplannen: online via video, telefonisch of persoonlijk in Düsseldorf. U kunt uw vraag ook schriftelijk stellen via het contactformulier. De gesprekken worden in het Turks gevoerd en gaan alleen over het Turkse recht (§ 206 BRAO); voor vragen over Nederlands erfrecht kunt u terecht bij een notaris of advocaat in Nederland. Handig om klaar te hebben:

de Nederlandse overlijdensakte en of het overlijden in Turkije is ingeschreven,
de nationaliteiten van de overledene en de erfgenamen, en eventueel de Blauwe Kaart,
Turkse uittreksels van de erfgenamen en een overzicht van onroerend goed of rekeningen in Turkije.