MÖHUK Madde 13 – Evlilik ve genel hükümleri

MÖHUK Madde 13 metni

Evlilik ve genel hükümleri

Madde 13

(1) Evlenme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlenme anındaki millî hukukuna tâbidir.

(2) Evliliğin şekline yapıldığı ülke hukuku uygulanır.

(3) Evliliğin genel hükümleri, eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir. Tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 13 gerekçesi

2675 sayılı Kanunun 12 nci maddesini kısmen karşılamaktadır.

2675 sayılı Kanunun evlenmeye ilişkin 12 nci maddesinin "evlenme" olan kenar başlığı, Türk Medenî Kanununa uyum sağlamak için, "evlilik" olarak ve içerikle uyum açısından da "ve genel hükümleri" ibaresi eklenerek değiştirilmiştir. Bu şekilde 13 üncü maddede evliliğin genel hükümlerine yapılan atfın anlaşılmasında da açıklık sağlanmıştır.

Maddenin birinci fıkrasındaki ikinci değişiklikle, uygulanacak hukuk belirlenirken her maddede ilk bağlama kriteri için "tâbidir", ikinci kriter ifade edilirken de "uygulanır" deyimi kullanılarak deyim birliği ve ifade bütünlüğü sağlanmıştır. Bu amaçla 12 nci maddenin birinci fıkrasında, ilk cümlede bağlama kavramının işlevi açıklanırken "uygulanır" yerine "tâbidir", ikinci cümlede ise "tâbidir" yerine "uygulanır" deyimi kullanılmıştır.

Maddenin birinci fıkrasındaki diğer bir değişiklik evlenmenin şekli hükmünün ikinci fıkra haline getirilmesine ve konsolosluklarda yapılan evlenmelerle ilgili olarak milletlerarası sözleşmelere yapılan atfın kaldırılmasına ilişkindir. Çünkü konsolosluk evlilikleri konusunda hem iki yanlı hem çok yanlı milletlerarası sözleşmeler mevcuttur. Bu konuda Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrasındaki milletlerarası sözleşmeleri saklı tutan genel atfın gerektiği gibi dikkate alınarak uygulanmasının yeterli olduğu muhakkaktır.

Maddenin 2675 sayılı Kanundaki ikinci fıkrası üçüncü fıkra haline getirilmiş ve bu fıkrada, "evlenmenin" kelimesi yerine "evliliğin" kelimesi konulmuş ve müşterek mutad mesken bir tane olacağına göre çoğul takısı kaldırılmıştır.

Tasarının 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasında evlenmenin genel hükümlerine uygulanacak hukuku belirleyen ve müşterek bağlama noktasını esas alan basamaklı bir bağlama kuralı düzenlenmiştir. Birinci basamağı teşkil eden "müşterek millî hukuk", bağlama kriteri olarak 2675 sayılı Kanundaki şekliyle aynen muhafaza edilmiştir. Değiştirilen metinde, tarafların müşterek millî hukuku bulunmuyorsa, hayat ilişkilerinin merkezi niteliğinde olan ve gerçek ve fiilî duruma uygun bulunan ve fiilî ikametgâh diye de isimlendirilen "müşterek mutad mesken" kriteri ikinci basamak olarak belirlenmiştir. Milletlerarası özel hukukta özellikle kişinin hukuku ve aile hukuku ilişkilerinde doktrin ve uygulamada, tüm yeni milletlerarası özel hukuk kanunlarında ve milletlerarası özel hukuk sözleşmelerinde öne çıkan ve bu konuda "en sıkı ilişki"yi teşkil eden "mutad mesken" kavramı bu nitelikleri ile orantılı bir konuma getirilmiştir. Eğer evli kişilerin müşterek mutad meskeni de yoksa Türk hukukunun uygulanacağı konusunda 2675 sayılı Kanunda da yer alan son bağlama kriteri aynen saklı tutulmuştur. Çoğu kez gerçek ve fiilî durumu aksettirmeyen ve hukukî bir kavram olan "müşterek ikametgâh kriteri" kurulan sistem içinde işlevini kaybettiği için metinden çıkarılmıştır.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 12. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Bu madde, yabancılık unsuru taşıyan evliliklerde evlenme şartlarına, evliliğin şekline ve evliliğin genel hükümlerine hangi hukukun uygulanacağını düzenler. Farklı ülkelerin vatandaşları arasında yapılan veya yurt dışında kıyılan nikâhlar bakımından temel hükümdür.

Birinci fıkraya göre evlenme ehliyeti ve şartları, her bir eş için ayrı ayrı onun evlenme anındaki millî hukukuna göre belirlenir. Evlenme yaşı, evlenme engelleri ve yasal temsilcinin izni bu kapsamdadır. Bu nedenle yurt dışında evlenen bir Türk vatandaşı da Türk hukukunun evlenme şartlarını taşımalıdır.

İkinci fıkra evliliğin şeklini düzenler: evlilik, yapıldığı ülkenin şekil kurallarına uygunsa şekil bakımından geçerlidir. Almanya'da veya Hollanda'da yetkili evlendirme memuru önünde yapılan bir evlilik, Türk hukuku bakımından da şekil yönünden geçerlidir. Yurt dışında evlenen Türk vatandaşlarının evliliklerini Türkiye'deki nüfus kayıtlarına işletmeleri gerekir; bu bildirim dış temsilcilikler aracılığıyla yapılabilir. Konsolosluklarda yapılan evlenmeler bakımından Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmeler saklıdır (MÖHUK m. 1/2).

Üçüncü fıkra, evliliğin genel hükümlerine, yani eşlerin birbirine karşı hak ve yükümlülüklerine, ortak konuta ve birliğin giderlerine katılma gibi konulara uygulanacak hukuku basamaklı bir sistemle belirler:

• Önce eşlerin ortak millî hukuku uygulanır.
• Eşler farklı devletlerin vatandaşıysa ortak mutad meskenlerinin bulunduğu ülkenin hukuku uygulanır. Mutad mesken, kişinin yaşamının merkezini oluşturan ve belirli bir süreklilikle fiilen yaşadığı yerdir.
• Ortak mutad mesken de yoksa Türk hukuku uygulanır.

Uygulamada sonucu çoğu zaman vatandaşlık belirler. Almanya'da yaşayan ve ikisi de Türk vatandaşı olan eşler için Türk hukuku uygulanır. Eşlerden birinin Türk vatandaşlığının yanında Alman veya Hollanda vatandaşlığı da varsa Türk vatandaşlığı esas alınır (MÖHUK m. 4/1-b). Buna karşılık Türk vatandaşlığından izinle çıkmış bir eş, örneğin mavi kart sahibi, bu bakımdan yabancı sayılır. Bu durumda eşlerin ortak millî hukuku olmadığından, ortak mutad meskenleri Almanya'daysa Alman hukuku uygulanır. Vatandaşlık ve mutad mesken, aksine bir hüküm olmadıkça dava tarihine göre belirlenir (MÖHUK m. 3).

Boşanma ve ayrılığa da aynı basamaklı kural uygulanır (MÖHUK m. 14). Evlilik mallarına ise MÖHUK m. 15'teki ayrı kural uygulanır.