MÖHUK Madde 31 Doğrudan Uygulanan Kurallar

MÖHUK m. 31, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunda, sözleşmeyle sıkı ilişkili üçüncü bir devletin doğrudan uygulanan kurallarına Türk hâkiminin etki tanıyabileceğini düzenler. Madde hâkime bir zorunluluk değil, takdir yetkisi verir. Uygulamada daha çok milletlerarası ticari sözleşmelerde gündeme gelir.

MÖHUK Madde 31 metni

Doğrudan uygulanan kurallar
MADDE 31 – (1) Sözleşmeden doğan ilişkinin tâbi olduğu hukuk uygulanırken, sözleşmeyle sıkı ilişkili olduğu takdirde üçüncü bir devletin hukukunun doğrudan uygulanan kurallarına etki tanınabilir. Söz konusu kurallara etki tanımak ve uygulayıp uygulamamak konusunda bu kuralların amacı, niteliği, muhtevası ve sonuçları dikkate alınır.

UYAP Mevzuat’taki güncel metinde (Kasım 2026 itibarıyla) bu madde için değişiklik notu yoktur. Gerekçe ve ayrıntılı açıklama: MÖHUK m. 31.

Madde gerekçesi

Tasarı gerekçesine göre madde, 2675 sayılı eski Kanunda bulunmayan yeni bir hükümdür; tasarıda “Müdahaleci kurallar” başlığını taşıyordu. Gerekçe, sözleşmeyle güçlü ilişkisi olan üçüncü devletin bu tür kurallarının dikkate alınabileceğinin milletlerarası sözleşmeler hukukunda ve Avrupa’da Roma I diye anılan düzenlemede de kabul edildiğini belirtir. Madde bu kuralların uygulanmasını zorunlu kılmaz; uygulanmamaları hâlinde doğabilecek olumsuzlukları önlemek için hâkime bir imkân tanır.

Açıklama

Doğrudan uygulanan kuralın ne olduğunu ve Türk hukukunun bu tür kurallarının her durumda uygulandığını MÖHUK Madde 6 yazısında anlattık. M. 31 ise yabancı bir devletin kurallarıyla ve yalnızca sözleşmelerle ilgilidir. Unsurları şunlardır:

Bir sözleşmeden doğan ilişki ve ona uygulanan bir hukuk (m. 24 vd.) bulunmalıdır.
Kural, “üçüncü bir devletin” doğrudan uygulanan kuralı olmalıdır.
Sözleşme o devletle sıkı ilişkili olmalıdır.
Hâkim kuralın amacını, niteliğini, içeriğini ve sonuçlarını tartarak etki tanıyıp tanımamaya karar verir.

Kanun “üçüncü devlet” kavramını tanımlamaz; “etki tanımak” ifadesinin kuralı doğrudan uygulamaktan başka hangi sonuçları kapsadığını da söylemez. Bu iki nokta tartışmalıdır: Kanunda açık bir hüküm ve bağlayıcı bir yargı kararı bulunmamaktadır. Yazarın değerlendirmesine göre üçüncü devlet, sözleşmeye uygulanan hukukun ait olduğu devlet ve Türkiye dışında kalan bir devlettir.

Madde “etki tanınabilir” der; m. 6 ise “o kural uygulanır” der.

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

Bireysel işlerde bu maddeyle seyrek karşılaşılır. Türk hukukuna tabi bir sözleşmenin ifası, sözleşmeyle sıkı ilişkili başka bir ülkenin ihracat ya da döviz kuralı gibi bir kuralına takılıyorsa, Türk mahkemesi bu kurala etki tanıyıp tanımayacağını m. 31’e göre tartar. Sonucu önceden kestirmek zordur, çünkü karar hâkimin takdirindedir.

Sık sorulan sorular

Türk hâkimi üçüncü devletin doğrudan uygulanan kuralını uygulamak zorunda mı?

Hayır. M. 31 “etki tanınabilir” der; hâkim kuralın amacını, niteliğini, içeriğini ve sonuçlarını dikkate alarak karar verir.

M. 31 ile m. 6 arasındaki fark nedir?

M. 6 Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarını düzenler ve bunlar uygulanır. M. 31 yalnızca sözleşmelerde, yabancı bir üçüncü devletin kurallarına etki tanıma imkânı verir.

Kaynaklar

Sorularınız için

Türkiye’yle bağlantılı bir sözleşmenin ifası başka bir ülkenin yasağı veya kısıtlaması yüzünden engellendiyse ve bunun Türk mahkemesinde nasıl değerlendirilebileceğini konuşmak isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletişim formundan da iletebilirsiniz. Görüşmeye sözleşmeyi, varsa hukuk seçimi kaydını ve ifayı engelleyen kurala ilişkin yazışmaları getirmeniz yararlı olur.