MÖHUK Madde 31 – Doğrudan uygulanan kurallar

MÖHUK Madde 31 metni

Doğrudan uygulanan kurallar

Madde 31

(1) Sözleşmeden doğan ilişkinin tâbi olduğu hukuk uygulanırken, sözleşmeyle sıkı ilişkili olduğu takdirde üçüncü bir devletin hukukunun doğrudan uygulanan kurallarına etki tanınabilir. Söz konusu kurallara etki tanımak ve uygulayıp uygulamamak konusunda bu kuralların amacı, niteliği, muhtevası ve sonuçları dikkate alınır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 31 gerekçesi

2675 sayılı Kanunda yer verilmeyen "Müdahaleci kurallar" başlıklı yeni bir maddedir.

Millî hukuk düzenlemelerinde yer alan müdahaleci kurallar, seçilen hukukta veya hâkimin hukukunda varsa tereddütsüz uygulanırlar. Çünkü bu kuralların genel bir tanımı yapılmamakla beraber sahip oldukları nitelik kanunlar ihtilâfı kurallarının hatta hukuk seçiminin bertaraf edilmesi sonucunu doğurur. Bunlar, ilişkide mevcut yabancılık unsuru dikkate alınmaksızın uygulanan "genel kamu menfaatine ilişkin" oldukları kabul edilen kurallar olup, politik, sosyal, toplumsal ve ekonomik alanlardaki devlet politikasını aksettirirler. Bu tip kuralların sözleşme ile ilgili üçüncü devlet hukukunda yer alması hâlinde de sözleşmeyle ilişkisinin güçlü olması şartıyla dikkate alınabileceği artık milletlerarası sözleşmeler hukukunda ve bazı milletlerarası özel hukuk mevzuatında, hatta genel gerekçede söz konusu edilen ve AT'nin borç sözleşmelerine ilişkin olup Roma I diye de anılan ve üye devletler arasında uygulanan Sözleşmesinde de kabul edilmiştir.

Tasarının 30 uncu maddesi, üçüncü devletlerin müdahaleci kurallarının uygulanmasını zorunlu kılmamakla birlikte uygulanmamaları hâlinde ortaya çıkabilecek olumsuzlukların önlenebilmesi için bu kurallara etki tanımayı sağlayan, dikkate alınması gerekli bir imkân getirmektedir.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 30. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Bu madde, sözleşmeyle sıkı bağlantısı olan üçüncü bir devletin doğrudan uygulanan kurallarına Türk hâkiminin etki tanıyıp tanıyamayacağını düzenler. Doğrudan uygulanan kurallar, bir devletin ekonomik veya sosyal düzenini korumak için koyduğu ve hangi hukuk uygulanırsa uygulansın uygulanmasını istediği kurallardır. İhracat yasakları ve döviz kuralları bunların tipik örnekleridir.

"Üçüncü devlet", sözleşmeye uygulanan hukukun ait olduğu devlet ile Türkiye dışında kalan bir devlettir. Örneğin Türk mahkemesinde görülen ve İsviçre hukukuna tabi bir satış sözleşmesinde, malın gönderileceği başka bir ülkenin ihracat yasağı gündeme gelebilir.

Madde hâkime bir zorunluluk değil, takdir yetkisi verir. Hâkim böyle bir kurala ancak sözleşme o devletle sıkı ilişkiliyse etki tanıyabilir. Etki tanıyıp tanımamaya ve kuralı uygulayıp uygulamamaya karar verirken kuralın amacını, niteliğini, içeriğini ve uygulanmasının doğuracağı sonuçları dikkate alır. Etki tanımak, kuralı doğrudan uygulamanın yanında, örneğin bir yasağın sözleşmenin ifasını imkânsız kıldığını kabul etmek biçiminde de olabilir.

Türk hukukunun doğrudan uygulanan kuralları ise MÖHUK m. 6'ya göre her durumda uygulanır. Bu madde yalnızca yabancı bir üçüncü devletin kurallarıyla ve yalnızca sözleşmelerle ilgilidir.

Gerekçede madde "Müdahaleci kurallar" başlığıyla anılmaktadır; kanunlaşan metinde başlık "Doğrudan uygulanan kurallar" olarak belirlenmiştir.