MÖHUK Madde 22 Taşıma Araçları
MÖHUK m. 22, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun hava, deniz ve raylı taşıma araçları üzerindeki aynî haklara uygulanacak hukuku belirleyen maddesidir. Bu araçlarda malın o an bulunduğu yer değil, menşe ülke esas alınır. Türkiye’de ya da yurt dışında sicile kayıtlı bir tekne veya yat sahibi olanlar, bu araçları alanlar ve üzerlerinde ipotek kuranlar bu kuralla karşılaşır.
MÖHUK Madde 22 metni
Taşıma araçları
MADDE 22 – (1) Hava, deniz ve raylı taşıma araçları üzerindeki aynî haklar, menşe ülke hukukuna tâbidir.
(2) Menşe ülke, hava ve deniz taşıma araçlarında aynî hakların tescil edildiği sicil yeri, deniz taşıma araçlarında bu sicil yeri yoksa bağlama limanı, raylı taşıma araçlarında ruhsat yeridir.
mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Kasım 2026 itibarıyla). Gerekçenin tam metni ve açıklama: MÖHUK m. 22.
Madde gerekçesi
Gerekçeye göre madde, 2675 sayılı eski Kanunda karşılığı olmayan yeni bir hükümdür (tasarıda 21. madde olarak yer almıştır). Eski Kanunda taşıma araçlarına uygulanacak hukuk için açık bir hüküm yoktu. Madde, bu araçlar üzerindeki mülkiyet ve diğer aynî hakları, araçla ve mâlikiyle en sıkı ilişkili kabul edilen menşe ülke hukukuna bağlamıştır. Hava ve deniz araçlarında uygulamada güvenliği sağlamak için aynî hakların tescil edildiği sicilin bulunduğu ülke esas alınmış; sicile kayıtlı olmayan deniz araçlarında bağlama limanı, raylı araçlarda ruhsat yeri ülkesi menşe ülke sayılmıştır (TBMM’ye sunulan kanun tasarısı gerekçesinden özet).
Açıklama
Madde, MÖHUK m. 21’deki genel kuralın özel bir istisnasıdır. m. 21’e göre taşınırlar üzerindeki aynî haklar işlem anında malın bulunduğu ülkenin hukukuna tabidir; sürekli bir ülkeden diğerine giden bir gemi ya da uçakta bu bağlama noktası rastlantıya kalırdı. m. 22 bunun yerine sabit bir noktayı, kural olarak sicili esas alır (genel kural için bkz. MÖHUK Madde 21).
Maddede yalnızca hava, deniz ve raylı taşıma araçları sayılmıştır. Otomobil, motosiklet veya kamyon gibi karayolu taşıtları m. 22’de geçmez; bunlar üzerindeki aynî haklar için m. 21’e bakılır.
m. 22 yalnızca aynî hakları, yani mülkiyeti ve rehin ya da ipotek gibi sınırlı aynî hakları kapsar. Bir yatın satış sözleşmesinden doğan borçlar, örneğin bedelin ödenmesi veya ayıp, sözleşmelere uygulanacak hukuka ilişkin MÖHUK m. 24 ve devamına tabidir.
Menşe ülkenin hukuku belirlendikten sonra o ülkenin kanunlar ihtilâfı kuralları dikkate alınmaz; geri ve öteye gönderme yalnızca kişinin hukuku ve aile hukukuna ilişkin ihtilâflarda dikkate alınır (MÖHUK m. 2/3). Türk mahkemesi menşe ülkenin maddî hukukunu re’sen uygular (MÖHUK m. 2/1; bkz. MÖHUK Madde 2).
Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar
Almanya’da yaşıyor ve Türkiye’de aynî hakların tescil edildiği bir sicile kayıtlı bir tekne ya da yatınız varsa, Türk mahkemesi bu teknenin mülkiyetine ve üzerindeki ipoteğe Türk hukukunu uygular. Teknenin o sırada hangi limanda bağlı olduğu, sizin nerede yaşadığınız ve vatandaşlığınız bu kurala göre belirleyici değildir. Tekne böyle bir sicile kayıtlı değilse bağlama limanının bulunduğu ülkenin hukuku uygulanır. Türkiye’deki hangi kaydın “aynî hakların tescil edildiği sicil” sayılacağı ve tescil işlemleri bu yazının konusu değildir; somut durumda ayrıca incelenmelidir. Almanya’dan Türkiye’ye getirdiğiniz bir otomobil ise m. 22’ye değil, m. 21’e tabidir.
Alman veya Hollanda mahkemeleri aynı soruyu kendi kanunlar ihtilâfı kurallarına göre çözer; bu konuda o ülkede yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.
Sık sorulan sorular
Türk siciline kayıtlı yatın mülkiyetine hangi hukuk uygulanır?
Yat, Türkiye’de aynî hakların tescil edildiği bir sicile kayıtlıysa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 22). Yatın yurt dışında bulunması bu sonucu değiştirmez.
Otomobiller de m. 22 kapsamında mı?
Hayır. Madde yalnızca hava, deniz ve raylı taşıma araçlarını sayar; otomobil üzerindeki aynî haklar için MÖHUK m. 21’e bakılır.
Kaynaklar
Sorularınız için
Bir tekne, yat ya da uçak üzerindeki mülkiyet veya ipotek uyuşmazlığında Türk mahkemesinin hangi ülkenin hukukunu uygulayacağını kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletişim formundan da iletebilirsiniz. Görüşmeden önce aracın kayıtlı olduğu sicili ve bağlama limanını gösteren belgeleri, varsa satış sözleşmesini ve ipotek kayıtlarını hazırlamanız yararlı olur. Yabancılık unsuru taşıyan diğer uyuşmazlıklar hakkında genel bilgiler milletlerarası özel hukuk sayfasında yer alır.