MÖHUK Madde 22 – Taşıma araçları

MÖHUK Madde 22 metni

Taşıma araçları

Madde 22

(1) Hava, deniz ve raylı taşıma araçları üzerindeki aynî haklar, menşe ülke hukukuna tâbidir.

(2) Menşe ülke, hava ve deniz taşıma araçlarında aynî hakların tescil edildiği sicil yeri, deniz taşıma araçlarında bu sicil yeri yoksa bağlama limanı, raylı taşıma araçlarında ruhsat yeridir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 22 gerekçesi

2675 sayılı Kanunda yer verilmeyen "Taşıma araçları" başlıklı yeni bir maddedir.

Kanunda taşıma araçlarının tâbi olduğu hukuk konusunda açık bir hüküm bulunmamaktadır.

Kanuna ilâve edilen 21 inci madde ile hava, deniz ve raylı taşıma araçları üzerindeki mülkiyet ve diğer aynî haklar, "menşe ülke hukuku"na tâbi kılınmıştır. Böylece söz konusu taşıma araçlarıyla bunların mâliklerinin en sıkı ilişkili oldukları kabul edilen hukuka bağlanma imkânı doğmuştur.

Maddenin ikinci fıkrasında hava ve deniz taşıma araçları bakımından uygulamada güvenliği sağlamak için "aynî hakların tescil edildiği sicil yeri" ülkesi esas alınmıştır. Deniz taşıma araçlarında sicile tescil edilmeyen taşıma araçları hakkında "bağlama limanı" ülkesi, raylı taşıma araçlarında ise "ruhsat yeri" ülkesi menşe ülke olarak kabul edilmiştir.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 21. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Bu madde, hava, deniz ve raylı taşıma araçları üzerindeki mülkiyet, ipotek ve rehin gibi aynî haklara hangi hukukun uygulanacağını düzenler. Bu araçlar sürekli ülke değiştirdiğinden, malın bulunduğu yerin hukukunu esas alan genel kural (MÖHUK m. 21) uygun sonuç vermez. Bu nedenle madde "menşe ülke" hukukunu esas alır.

Menşe ülke araç türüne göre şöyle belirlenir:

• Uçaklarda ve gemilerde, aynî hakların tescil edildiği sicilin bulunduğu ülke,
• Böyle bir sicile kayıtlı olmayan gemilerde bağlama limanının bulunduğu ülke,
• Raylı taşıma araçlarında ruhsatın verildiği ülke.

Sicilin esas alınması, alıcı ve alacaklılar için güvenlik sağlar. Örneğin Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı bir gemi üzerindeki ipotek, gemi hangi limanda bulunursa bulunsun Türk hukukuna tabidir.

Madde yalnızca bu üç araç türünü kapsar. Otomobil gibi karayolu taşıtları üzerindeki aynî haklara malın bulunduğu ülke hukukunu esas alan MÖHUK m. 21 uygulanır.