MÖHUK Madde 21 – Aynî haklar

MÖHUK Madde 21 metni

Aynî haklar

Madde 21

(1) Taşınırlar ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet hakkı ve diğer aynî haklar, işlem anında malların bulunduğu ülke hukukuna tâbidir.

(2) Taşınmakta olan mallar üzerindeki aynî haklara varma yeri hukuku uygulanır.

(3) Yer değişikliği hâlinde henüz kazanılmamış aynî haklar malın son bulunduğu ülke hukukuna tâbidir.

(4) Taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin hukukî işlemlere şekil yönünden bu malların bulundukları ülke hukuku uygulanır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 21 gerekçesi

2675 sayılı Kanunun 23 üncü maddesini kısmen karşılamaktadır.

2675 sayılı Kanunun 23 üncü maddesiyle taşınırlar ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet hakkı ve diğer aynî hakların, malların bulunduğu yer hukukuna (Lex Rei Sitae) tâbi olacağı kabul edilmiştir. Ancak, malların hangi anda bulunduğu yer hukukunun uygulanacağı maddede belirtilmemiş olduğundan, uygulamada taşınırlar ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet ve sair haklara malların hangi anda bulunduğu yer hukukunun uygulanacağı tereddütlere yol açmıştır. Bu sebeple belirtilen tereddüdü önlemek için; Tasarıda, maddeye, "işlem anında" ibaresi ilâve edilerek, muhtemel değişken statü (conflit mobile) ihtilâflarının ortaya çıkması önlenmiştir.

Türk Medenî Kanunu ile uyum açısından kavram olarak taşınır mallar, taşınmaz mallar şeklindeki ifade değiştirilerek "mallar" kelimesi madde metninden çıkarılmıştır.

Deyim birliği ve ifade bütünlüğü sağlamak amacıyla, maddenin son fıkrasında "tâbidir" yerine "uygulanır" deyimi kullanılmıştır.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 20. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Bu madde, taşınır ve taşınmaz mallar üzerindeki mülkiyet ve diğer aynî haklara hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını düzenler. Aynî hak, bir mal üzerinde herkese karşı ileri sürülebilen haktır; mülkiyetin yanında ipotek, rehin ve intifa hakları bu gruptadır.

Temel kural, malın bulunduğu ülkenin hukukudur. Madde, hangi andaki bulunma yerinin esas alınacağını da açıkça belirtir: hukukî işlemin yapıldığı an. Böylece bir taşınır mal sonradan başka bir ülkeye götürülse bile, üzerinde daha önce kazanılmış hak, kazanıldığı andaki bulunma yerinin hukukuna göre değerlendirilir.

Diğer fıkralar özel durumları düzenler:

• Bir ülkeden diğerine taşınmakta olan mallar üzerindeki aynî haklara varma yerinin hukuku uygulanır.
• Mal yer değiştirmişse, henüz kazanılmamış aynî haklar malın en son bulunduğu ülkenin hukukuna tabidir.
• Taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin işlemlerin şekline taşınmazın bulunduğu ülkenin hukuku uygulanır.

Son kural, yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemlidir. Türkiye'deki bir taşınmazın satışı veya ipotek edilmesi, işlem nerede kararlaştırılmış olursa olsun Türk hukukunun şekil kurallarına uymak zorundadır. Türk hukukunda taşınmaz mülkiyetinin devrine yönelik sözleşmeler resmî şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz (TMK m. 706) ve mülkiyet tapu siciline tescille geçer. Yurt dışında yapılmış adi yazılı bir satış sözleşmesi bu yüzden Türkiye'deki taşınmazın mülkiyetini devretmez. Bu kural, şekle ilişkin genel hükmün (MÖHUK m. 7) istisnasıdır.

Hava, deniz ve raylı taşıma araçları için MÖHUK m. 22'de özel bir kural vardır. Taşınmazlara ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuk ise MÖHUK m. 25'te düzenlenmiştir.