MÖHUK Madde 19 Nafaka | Av. Sermin Güneş Keçeci

MÖHUK m. 19, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun nafaka taleplerine uygulanacak hukuku belirleyen tek fıkralı maddesidir: nafaka talepleri, nafakayı isteyen kişinin, yani alacaklının mutad meskeninin bulunduğu ülkenin hukukuna tabidir. Çocuğu Almanya’da, kendisi Türkiye’de yaşayan ana-babalar ve Türkiye’de yaşayan ana-babasına yardım etmesi beklenen, yurt dışında oturan çocuklar bu kuralla karşılaşır.

MÖHUK Madde 19 metni

Nafaka
MADDE 19 – (1) Nafaka talepleri, nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tâbidir.

mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Kasım 2026 itibarıyla). Gerekçenin tam metni ve açıklama: MÖHUK m. 19.

Madde gerekçesi

Gerekçeye göre 2675 sayılı eski Kanunda genel bir nafaka maddesi yoktu; yalnızca yardım nafakasına ilişkin ve nafaka yükümlüsünün hukukunu esas alan m. 21 vardı. Gerekçe, uygulamada 2/10/1973 tarihli La Haye Nafaka Sözleşmesinin Türkiye’nin koyduğu iki ihtirazi kayıt dışında Kanunun sistemi yerine uygulandığını belirtir. Yeni madde, boşanmaya ilişkin hüküm dışında kalan nafaka talepleri için alacaklının mutad meskeni hukukunu esas almıştır. Gerekçeye göre sözleşmenin kapsamına giren taleplerde, sözleşme MÖHUK m. 1/2 gereği saklı olduğundan sözleşmedeki basamaklı sistem uygulanır: alacaklının mutad meskeni hukukuna göre nafaka alınamazsa ortak millî hukuk, o da sonuç vermezse başvurulan makamın hukuku. Sözleşme dışındaki taleplerde ise yalnızca ilk basamak, yani alacaklının mutad meskeni hukuku uygulanır.

Gerekçede anlatılan bu durum kanunun hazırlandığı döneme aittir. Sözleşmenin bugünkü yürürlük durumu ve Türkiye’nin ihtirazi kayıtları bu yazı için resmî bir kaynakta ayrıca doğrulanmamıştır; somut dosyada kontrol edilmelidir.

Açıklama

Maddede nafakanın türüne göre ayrım yoktur; ayrım, başka maddelerin kapsamına giren talepler bakımından yapılır:

Boşanmış eşler arasındaki nafaka, ayrılık ve evliliğin butlanı hâlindeki nafaka boşanmaya uygulanan hukuka tabidir (MÖHUK m. 14/2).
Boşanma davası sürerken istenen geçici tedbirlere Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 14/4).
Geri kalan talepler, özellikle çocuğun ana-babasından istediği nafaka ve hısımlar arasındaki yardım nafakası m. 19’a girer.

Belirleyici olan alacaklının mutad meskenidir; nafaka borçlusunun nerede yaşadığı ve tarafların vatandaşlığı bu kurala göre önemli değildir. Mutad meskenin hangi tarihe göre belirleneceği maddede yazılı olmadığından dava tarihindeki mutad mesken esas alınır (MÖHUK m. 3; bkz. MÖHUK Madde 3). Çocuk Türkiye’den Almanya’ya taşındıktan sonra açılan davada, kural olarak Alman hukuku uygulanır.

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

Çocuk Almanya’da, baba Türkiye’de. Çocuk nafakası için açılan davada Türk mahkemesi, çocuğun mutad meskeni Almanya’da olduğundan Alman hukukunu uygular. Hâkim bu hukuku re’sen uygular ve içeriğinin tespitinde tarafların yardımını isteyebilir; bütün araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 2/1–2). Alman veya Hollanda nafaka hukukunun içeriği için o ülkede yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.

Çocuk Türkiye’de, baba yurt dışında. Bu durumda Türk hukuku uygulanır. Çocuğun bakım giderleri ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m. 327/1). Küçüğe fiilen bakan ana veya baba diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m. 329/1). Bakım borcu çocuk ergin olana kadar sürer; ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür (TMK m. 328).

Türkiye’deki ana-baba, yurt dışındaki çocuk. Türkiye’de yaşayan ve yoksulluğa düşecek olan bir ana veya baba, Almanya’da yaşayan çocuğundan yardım nafakası isterse alacaklının mutad meskeni Türkiye’de olduğu için Türk hukuku uygulanır. Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür; kardeşlerin yükümlülüğü refah içinde bulunmalarına bağlıdır (TMK m. 364).

Yabancı nafaka kararı. Almanya’da ya da Hollanda’da verilmiş bir nafaka kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için tenfiz kararı gerekir (MÖHUK m. 50; bkz. MÖHUK Madde 50). Türk mahkemesinin verdiği bir nafaka kararının Almanya’da veya Hollanda’da nasıl uygulanacağı o ülkenin hukukuna ve uygulanabilir sözleşmelere bağlıdır.

Sık sorulan sorular

Almanya’da yaşayan çocuğun nafakasına hangi hukuk uygulanır?

Çocuğun mutad meskeni Almanya’daysa Türk mahkemesi Alman hukukunu uygular (MÖHUK m. 19). Babanın Türkiye’de yaşaması bu sonucu değiştirmez.

Boşandıktan sonra eşten istenen nafaka m. 19’a mı tabidir?

Hayır. Boşanmış eşler arasındaki nafaka boşanmaya uygulanan hukuka tabidir (MÖHUK m. 14/2).

Türkiye’deki anne yurt dışındaki çocuğundan nafaka isteyebilir mi?

Annenin mutad meskeni Türkiye’deyse Türk hukuku uygulanır; yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoya nafaka yükümlülüğü TMK m. 364’te düzenlenmiştir.

Kaynaklar

Sorularınız için

Çocuğunuz için nafaka istemek ya da sizden istenen bir nafaka talebine Türk mahkemesinde hangi hukukun uygulanacağını, kimin nerede yaşadığına göre değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletişim formundan da gönderebilirsiniz. Görüşmeye hazırlıkta nafaka isteyen kişinin nerede ve ne zamandan beri yaşadığını gösteren bilgiler, nüfus kayıt örneği ve varsa yurt dışında verilmiş nafaka kararı işinize yarar.