MÖHUK Madde 12 Nişanlılık | Av. Sermin Güneş Keçeci

MÖHUK m. 12, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun nişanlılığa uygulanacak hukuku belirleyen maddesidir. Nişanlanma ehliyeti ve şartlarına her nişanlının kendi millî hukuku bakar; nişanın hükümleri ve bozulmasının sonuçları ise ortak millî hukuka, ortak vatandaşlık yoksa Türk hukukuna tabidir. Almanya ya da Hollanda’da yaşayan biriyle Türkiye’de nişanlanan ve nişanı bozulan çiftler bu maddeyle karşılaşır.

MÖHUK Madde 12 metni

Nişanlılık
MADDE 12 – (1) Nişanlanma ehliyeti ve şartları taraflardan her birinin nişanlanma anındaki millî hukukuna tâbidir.
(2) Nişanlılığın hükümlerine ve sonuçlarına müşterek millî hukuk, taraflar ayrı vatandaşlıkta iseler Türk hukuku uygulanır.

mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Kasım 2026 itibarıyla). Gerekçenin tam metni ve açıklama: MÖHUK m. 12.

Madde gerekçesi

Tasarı gerekçesine göre madde eski 2675 sayılı Kanunun 11. maddesini kısmen karşılar. Türk Medenî Kanunuyla uyum için kenar başlıktaki “nişanlanma” yerine “nişanlılık” denmiş, birinci fıkraya da hangi andaki millî hukukun uygulanacağını açıklığa kavuşturmak için “nişanlanma anındaki” ifadesi eklenmiştir. Gerekçeye göre bu ekleme evlenmeye ilişkin maddeyle paralellik sağlar.

Açıklama

Madde iki soruyu ayırır.

Birincisi, kişinin nişanlanabilir olup olmadığıdır: ehliyet ve şartlar. Burada her nişanlıya ayrı ayrı bakılır ve nişanlanma anındaki vatandaşlık esas alınır. Türk hukukunda nişanlanma evlenme vaadiyle olur; yasal temsilcinin rızası olmadıkça küçüğü veya kısıtlıyı bağlamaz (TMK m. 118).

İkincisi, nişanlılığın hükümleri ve sonuçlarıdır. Uygulamada önüne gelen sorular nişanın bozulmasından doğar: maddi tazminat (TMK m. 120), manevi tazminat (TMK m. 121) ve alışılmışın dışındaki hediyelerin geri istenmesi (TMK m. 122). Bunlara nişanlıların ortak millî hukuku uygulanır; vatandaşlıkları farklıysa doğrudan Türk hukuku uygulanır. Evliliğin genel hükümlerinden farklı olarak burada ortak mutad mesken basamağı yoktur (karş. MÖHUK m. 13/3).

Türk hukuku uygulanıyorsa iki kurala dikkat etmek gerekir. Nişanlılık evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez (TMK m. 119). Nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları da sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 123).

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

İki taraf da Türk vatandaşıysa Almanya’da ya da Hollanda’da yaşamaları sonucu değiştirmez; Türk mahkemesi bakımından ortak millî hukuk Türk hukukudur. Türk vatandaşlığının yanında başka vatandaşlığı olan kişi için Türk vatandaşlığı esas alınır (MÖHUK m. 4/1-b; bkz. MÖHUK Madde 4).

Taraflardan biri yalnızca Alman ya da Hollanda vatandaşıysa, örneğin vatandaşlıktan izinle çıkmış bir Mavi Kart sahibiyse, ortak millî hukuk yoktur ve Türk mahkemesi Türk hukukunu uygular (m. 12/2).

Hangi mahkeme? Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, kural olarak iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarıyla belirlenir (MÖHUK m. 40). Dava Almanya’da ya da Hollanda’da açılırsa o ülkenin mahkemesi kendi kanunlar ihtilâfı kurallarını uygular; bu yazı yalnızca Türk mahkemesinin bakış açısını anlatır. O ülkede uygulanacak hukuk için orada yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.

Bir yıllık süre. TMK m. 123’teki bir yıllık zamanaşımı, Türk hukukunun uygulandığı durumlarda tarafların nerede yaşadığından bağımsız olarak işler. Zamanaşımı konusunun genel olarak hangi hukuka tabi olduğu için bkz. MÖHUK Madde 8.

Sık sorulan sorular

Nişan bozulunca takılar geri istenebilir mi?

Türk hukuku uygulanıyorsa, nişanlılık evlenme dışında bir sebeple sona erdiğinde alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir (TMK m. 122). Hangi hediyenin “alışılmışın dışında” sayılacağı somut olaya göre değerlendirilir.

Türk ve Alman vatandaşı nişanlılar arasında hangi hukuk uygulanır?

Türk mahkemesinde Türk hukuku; çünkü taraflar ayrı vatandaşlıktadır (MÖHUK m. 12/2).

Nişanın bozulmasından doğan davalar ne zaman zamanaşımına uğrar?

Türk hukukuna göre nişanlılığın sona ermesinden itibaren bir yılda (TMK m. 123).

Kaynaklar

Sorularınız için

Yurt dışında yaşayan biriyle kurduğunuz nişanlılık bozulduysa ve hediyelerin iadesi ya da tazminat talebinin hangi hukuka göre ve hangi mahkemede ileri sürülebileceğini öğrenmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu iletişim formundan yazılı olarak da gönderebilirsiniz. Nişanın ve sona ermesinin tarihi, tarafların vatandaşlık bilgileri ve geri istenen hediyelerin listesi görüşmeye hazırlıkta yararlı olur; TMK m. 123’teki bir yıllık süreyi de bu tarihlere göre hesaplamak gerekir.