Aile konutu şerhi nasıl konulur ve kaldırılır?

Aile konutu şerhi, evin maliki olmayan eşin tapu müdürlüğüne başvurarak tapu kütüğüne “bu taşınmaz aile konutudur” kaydını işletmesidir (TMK m. 194/3). Şerh, konutu aile konutu yapmaz; konut zaten aile konutuysa malik eş onu diğer eşin açık rızası olmadan satamaz, ipotek ettiremez, kira sözleşmesini feshedemez (TMK m. 194/1). Şerhin asıl işlevi, bu durumu tapuya bakan herkese göstermektir.

Aşağıda şerhin konulmasını ve kaldırılmasını, rızasız satış ve ipoteği, icra takibini ve Almanya’da ya da Hollanda’da yaşayan eşlerin Türkiye’deki evini ele alıyorum. Anılan kanun hükümleri Kasım 2026 itibarıyla UYAP Mevzuat’taki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır.

Aile konutu şerhi nedir, neyi korur?

TMK m. 194’e göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez ve aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rızayı sağlayamayan ya da haklı bir sebep olmadan rıza verilmeyen eş hâkimden müdahale isteyebilir (m. 194/2). Konut kiralıksa, sözleşmenin tarafı olmayan eş kiraya verene bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı olur (m. 194/4).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu konuda yerleşik bir çizgi izliyor: Sınırlama, tapuya şerh konulduğu için değil, konut aile konutu olduğu için vardır; şerh kurucu değil açıklayıcıdır. Rızanın şekli yoktur ama açık olmalıdır ve yalnızca belirli bir işlem için verilebilir; açık rızanın varlığını ispat yükü işlemi yapan taraftadır (Yargıtay HGK, E. 2023/707, K. 2025/240, T. 16.04.2025; Yargıtay HGK, E. 2025/678, K. 2026/489, T. 16.09.2026).

Şerh yoksa da koruma vardır. Ama şerh varken evi satın alan ya da ipotek alan kişi, konutun aile konutu olduğunu bilmediğini ileri süremez. Tapu kütüğündeki kayda iyi niyetle güvenen üçüncü kişi korunur; yolsuz tescili bilen veya bilmesi gereken kişi ise bu korumadan yararlanamaz (TMK m. 1023, 1024).

Aile konutu şerhi nasıl konulur? Başvuru ve gerekli belgeler

Şerhi, aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş ister. Başvuru tapu müdürlüğüne yapılır (TMK m. 194/3; Tapu Sicili Tüzüğü m. 17/2). Tüzüğe göre aile konutu şerhi için şu belgeler aranır (m. 49/1-c):

merkezi nüfus idaresi sisteminden veya nüfus müdürlüğünden alınan yerleşim yeri belgesi,
medeni hâli gösteren nüfus kayıt örneği.

Tapuda istem için kimlik doğrulaması yapılır; başvuruyu vekil yapacaksa Noterlik Kanununa göre düzenlenmiş ve bu işi yapma yetkisini içeren bir vekâletname gerekir (Tüzük m. 18/2, 18/4). Almanya’da ya da Hollanda’da yaşıyorsanız vekâletnameyi konsoloslukta veya noterde verip apostil yaptırabilirsiniz; ayrıntılar yurt dışından vekâletname yazısında.

Malik eş konutun aile konutu olduğuna itiraz ediyorsa, şerh aile mahkemesinde açılacak bir davayla istenir. TMK’nın aile hukukuna ilişkin İkinci Kitabından doğan dava ve işler aile mahkemesinin görevindedir (4787 sayılı Kanun m. 4).

e-Devlet ve ücret. Tapu Sicili Tüzüğü, resmî şekle tabi olmayan bazı işlemlerin elektronik ortamda başvuruyla yapılabileceğini söyler; hangi işlemlerin buna dahil olduğunu Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü belirler (m. 13). Aile konutu şerhinin e-Devlet veya Web Tapu üzerinden istenip istenemediğini resmî bir kaynaktan doğrulayamadım. Harçlar Kanununa ekli (4) sayılı tarifede aile konutu şerhi ayrı bir kalem olarak sayılmıyor; buna karşın uygulamada harç veya döner sermaye bedeli istenip istenmediğini de doğrulayamadım. Bu iki konuda başvurudan önce tapu müdürlüğüne veya TKGM’nin Alo 181 hattına sormanızı öneririm.

Yurt dışında yaşayan eşlerin Türkiye’deki evi aile konutu sayılır mı?

Kanun “aile konutu”nu tanımlamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yıllardır yurt dışında yaşayan eşlerin Türkiye’deki evine ilişkin bir davada şunu söyledi: Konutun sürekli kullanılması şart değildir; yurt dışında yaşayan bir ailenin Türkiye’ye geldiğinde kullandığı tek bir ev varsa ve bu ev ailenin yaşam alanı niteliğini taşıyorsa aile konutu sayılabilir. Ancak o dosyada evde sürekli olarak erkeğin anne ve babası oturuyordu, faturaları baba ödüyordu, eşler ise yılda yalnızca 10–15 gün kalıyordu. Kurul bu evin aile konutu olmadığına karar verdi (Yargıtay HGK, E. 2011/2-447, K. 2011/556, T. 28.09.2011). Karar oy çokluğuyla verildi; karşı oylarda evin eşlerin Türkiye’deki yaşamının merkezi olduğu ve birden fazla aile konutu olabileceği savunuldu. Çoğunluk ise aile konutunun tek bir konut olduğunu kabul etti.

Bu konu tartışmalıdır. Kanunda yurt dışında yaşayan eşlerin Türkiye’deki evine ilişkin açık bir hüküm yoktur. Yukarıdaki karar, sonucun somut olaya göre değiştiğini gösteriyor: evi kimin kullandığı, eşlerin Türkiye’de başka bir evinin olup olmadığı, ne kadar süre kaldıkları gibi olgular belirleyici oluyor. Yazarın değerlendirmesi olarak: Eşler yaşamlarını fiilen Almanya’da sürdürüyorsa ve Türkiye’deki ev yalnızca tatillerde kullanılıyorsa, tapu müdürlüğünün ya da mahkemenin bu evi aile konutu kabul edeceği kesin değildir. Somut bir uyuşmazlıkta mahkemenin hangi sonuca varacağını önceden söylemek mümkün değildir.

Eşin rızası olmadan satış ve ipotek

Malik eş aile konutunu diğer eşin açık rızası olmadan satar veya ipotek ettirirse, Yargıtay’a göre bu işlem geçerli sayılmaz ve diğer eş iptali için dava açabilir. Hukuk Genel Kurulu, eşinin rızası olmadan önce bir üçüncü kişiye, kısa süre sonra da tarafların ortak çocuğuna devredilen evde, son alıcının evin aile konutu olduğunu bildiğini ve davalıların el ve iş birliği içinde hareket ettiğini kabul ederek tapunun iptaline yönelik bozma kararını benimsedi. Annenin satışlardan haberdar olmasını “zımni rıza” sayan görüş reddedildi (Yargıtay HGK, E. 2025/678, K. 2026/489, T. 16.09.2026).

İpotekte de aynı ilke geçerlidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, eşin rızası olmadan konulan ipoteğe dayanılarak yapılan icra takibinde evin alacaklıya ihale edildiği bir dosyada, asıl işlem olan ipotek geçersiz olduğu için ihale sonucu yapılan tescilin de yolsuz olduğuna ve tapunun eski malik eş adına tesciline karar verilmesi gerektiğine hükmetti. Bu dosyada şerh ipotekten sonra konulmuştu (Yargıtay 2. HD, E. 2024/762, K. 2025/6711, T. 30.06.2025).

Bu, her alıcının tapusunun iptal edileceği anlamına gelmez. Şerh yoksa ve alıcı evin aile konutu olduğunu bilmiyor, bilmesi de gerekmiyorsa TMK m. 1023’teki iyi niyet koruması gündeme gelir; mahkeme bunu her dosyada ayrıca değerlendirir. Şerhin pratik değeri tam da burada.

Aile konutu şerhi olan ev icradan satılabilir mi?

Evet. TMK m. 194, eşin kendi yaptığı hukuki işlemleri sınırlar; alacaklıların cebrî icrasını sınırlamaz. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, TMK m. 194’ün aile konutunun maliki olan borçlunun borcu nedeniyle alacaklıların yapacağı takip sonucu haczine ve satışına engel olmadığını açıkça belirtti. Aynı kararda “haline münasip ev” haczedilmezliğinden (İİK m. 82/1-12) yalnızca takip borçlusu olan malikin yararlanabileceği, şerh lehine konulan eşin bu şerhe dayanarak haczedilmezlik şikâyetinde bulunamayacağı, aile konutu ile haline münasip ev kavramlarının aynı olmadığı vurgulandı. Kararda, bu konuda Anayasa Mahkemesinin verdiği bir hak ihlali kararının yalnızca o başvuruya özgü olduğu da belirtildi (Yargıtay 12. HD, E. 2025/3649, K. 2025/5359, T. 17.09.2025).

Borçlu malik eş ise İİK m. 82/1-12’ye dayanarak evin haline münasip olduğunu ileri sürebilir. Bu istisna, borç evin bedelinden doğmuşsa uygulanmaz; evin değeri fazlaysa ev haczedilerek satılır ve bedelin haline münasip bir kısmı ihtiyacını karşılaması için borçluya bırakılır (İİK m. 82/2–3). İİK m. 82’de son değişiklik 7445 sayılı Kanunla 2023’te ev eşyasına ilişkin yapıldı. UYAP Mevzuat’taki değişiklik listesine göre 31/7/2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun İİK’da yalnızca m. 114’ü değiştirdi; bu değişiklik tamamı mirasçılara ait taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi satışına ilişkindir ve aile konutu hükümlerine dokunmaz.

İpotek eşin açık rızasıyla konulmuşsa, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takipte de ev satılabilir. Rıza alınmadan konulan ipotekte ise yukarıdaki 2. Hukuk Dairesi kararındaki sonuç gündeme gelir.

Aile konutu şerhi nasıl kaldırılır?

Tapu Sicili Tüzüğüne göre terkin, tescilin kendisine hak sağladığı kişinin istemiyle ya da mahkeme kararıyla yapılır (m. 69/1). Bu iki yol var:

Lehine şerh konulan eşin başvurusu. Şerhi isteyen eş, tapu müdürlüğüne başvurarak şerhin kaldırılmasını isteyebilir.
Dava. Lehine şerh bulunan eş razı olmazsa malik eş, konutun aile konutu niteliğinin bulunmadığını veya sona erdiğini ileri sürerek aile mahkemesinde şerhin kaldırılması davası açar.

Boşanma kesinleşince evlilik ve onunla birlikte aile konutu niteliği sona erer. Almanya’da boşanan eşler için Yargıtay’ın incelediği bir dosya bu açıdan öğretici: Taraflar Friedberg (Almanya) Aile Mahkemesinde boşanmış, ama karar Türkiye’de tanınmadığı için evlilik Türk kayıtlarında devam ediyor görünmüştü. Bölge adliye mahkemesi, bu durumda tapudaki şerhin ancak lehine şerh konulan eşin başvurusuyla ya da dava sonucunda kaldırılabileceğini belirtmişti. Tanıma kararı kesinleşince şerhin kaldırılması davası konusuz kaldı; Yargıtay, yargılama giderleri konusunda tarafların dava tarihindeki haklılık durumuna göre karar verilmesi için hükmü bozdu (Yargıtay 2. HD, E. 2024/10461, K. 2025/5411, T. 28.05.2025). Yabancı boşanma kararının tanınması Almanya’daki boşanma kararının Türkiye’de tanınması yazısında anlatıldı.

Boşanmadan sonra konutta kimin kalacağı ayrı bir konudur: Hâkim, hakkaniyet gerektiriyorsa eşlerden birine belirli bir süre konutta kalma hakkı tanıyabilir ve bu hak tapuya şerh edilir (TMK m. 254). Evin kime ait olacağı ise mal rejiminin tasfiyesine bağlıdır; bkz. boşanmada mal paylaşımı.

Sık sorulan sorular

Aile konutu şerhi satışa engel mi?

Şerh tek başına satışı yasaklamaz. Malik eş, diğer eşin açık rızasıyla evi satabilir; rıza haklı sebep olmadan verilmezse hâkimden izin isteyebilir (TMK m. 194/1–2). Şerh, alıcının evin aile konutu olduğunu bilmediğini ileri sürmesini zorlaştırır.

Aile konutu şerhi için hangi belgeler gerekir?

Tapu Sicili Tüzüğü m. 49/1-c’ye göre yerleşim yeri belgesi ve medeni hâli gösteren nüfus kayıt örneği. Vekil aracılığıyla başvuruda bu işe yetkili vekâletname de aranır (m. 18/4).

Aile konutu şerhi ücretli mi?

Harçlar Kanununa ekli tarifede aile konutu şerhi ayrı bir kalem olarak geçmiyor. Uygulamada bir harç veya hizmet bedeli alınıp alınmadığını resmî kaynaktan doğrulayamadım; tapu müdürlüğüne sormanız gerekir.

Şerh konulmazsa eşin rızası yine gerekir mi?

Evet. Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre şerh açıklayıcıdır; konut aile konutuysa şerh olmasa da açık rıza gerekir (HGK, E. 2025/678, K. 2026/489).

Kaynaklar

Sorularınız için

Türkiye’deki evinize aile konutu şerhi konulup konulamayacağını, konulmuş bir şerhin nasıl kaldırılacağını ya da rızanız olmadan yapılan bir satış veya ipotek karşısında hangi yolun açık olduğunu kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletmek isterseniz iletişim formunu kullanabilirsiniz. Görüşmeden önce şunları hazırlamanız yararlı olur:

taşınmazın tapu kaydı veya ada/parsel bilgisi,
nüfus kayıt örneği ve yerleşim yeri belgesi,
evi kimin, ne zamandan beri ve yılın ne kadarında kullandığına ilişkin bilgiler,
varsa boşanma kararı ve Türkiye’de tanındığına dair karar.

Aile ve taşınmaz konularındaki diğer başlıklar için aile hukuku ve gayrimenkul hukuku sayfalarına bakabilirsiniz.