Vasiyetname nasıl yazılır? Şartlar, saklı pay, süreler

Türk hukukunda vasiyetname üç şekilde yapılır: resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla ya da sözlü olarak (Türk Medeni Kanunu, TMK m. 531). Kendi başınıza yazacaksanız kural kısadır: metnin tamamını kendi elinizle yazar, yazdığınız yılı, ayı ve günü belirtir ve imzalarsınız (TMK m. 538).

Vasiyetname şartları ve el yazısıyla vasiyetname nasıl yazılır?

Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir (TMK m. 502). Ergin olmak şart değildir; bu şart miras sözleşmesi için aranır (TMK m. 503).

Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisiyle yapılan ölüme bağlı tasarruf geçersizdir. Ancak mirasbırakan durumu öğrendiği ya da baskıdan kurtulduğu günden itibaren bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır (TMK m. 504).

El yazılı vasiyetname için kanunun aradığı şekil şartları şunlardır (TMK m. 538/1):

metin baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmalı,
yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilmeli,
mirasbırakan tarafından imzalanmalı.

Tanık ya da noter onayı gerekmez. Bilgisayarda yazılıp yalnızca imzalanan ya da başkasına yazdırılan metin bu şartı karşılamaz; kanun metnin tamamının mirasbırakanın el yazısıyla yazılmasını ister.

“Vasiyetname örneği” olarak dolaşan hazır metinleri kopyalamanızı önermem. Kanun belirli bir kalıp öngörmez; şekil şartlarına uyulması ve ne istediğinizin açıkça anlaşılması yeter. Mirasbırakan mirasının tamamı ya da belli bir oranı için birini mirasçı atayabilir (TMK m. 516) veya mirasçı atamadan belirli bir malı birine bırakabilir (TMK m. 517). Hangisini istediğinizi açıkça yazmanız, Türkiye’deki bir taşınmazı tapudaki il, ilçe, ada ve parsel bilgileriyle belirtmeniz sonradan çıkabilecek yorum tartışmalarını azaltır; bu kanunun aradığı bir şart değil, benim değerlendirmemdir.

El yazılı vasiyetnameyi açık veya kapalı olarak saklanmak üzere notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakabilirsiniz (TMK m. 538/2). Zorunlu değildir, ama evde saklanan vasiyetname ölümden sonra bulunmayabilir. Noterler sakladıkları vasiyetnameleri, ölüm hâlinde haber alınabilmesi için mirasbırakanın kayıtlı olduğu nüfus dairesine bildirir (Noterlik Kanunu m. 69).

Resmî vasiyetname: noterde ve konsoloslukta

Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Resmî memur sulh hâkimi, noter veya kanunla bu yetki verilmiş başka bir görevli olabilir (TMK m. 532). Arzularınızı memura bildirirsiniz, memur metni yazar, siz okuyup imzalarsınız, memur da tarih koyup imzalar (TMK m. 533). Ardından memurun huzurunda iki tanığa metnin son arzularınızı içerdiğini beyan edersiniz; tanıklar bunu ve sizi tasarrufa ehil gördüklerini yazıp imzalar. Vasiyetnamenin içeriğini tanıkların bilmesi gerekmez (TMK m. 534).

Okuyamayan veya imzalayamayan kişiye memur metni iki tanığın önünde okur (TMK m. 535). Eşiniz, üstsoyunuz ve altsoyunuz, kardeşleriniz ve bunların eşleri tanık olamaz; okur yazar olmayanlar da olamaz. Memura, tanıklara ve onların yakınlarına o vasiyetnameyle bir şey bırakılamaz (TMK m. 536). Vasiyetnamenin aslını düzenleyen memur saklar (TMK m. 537).

Yurt dışında noterlik işlerini konsoloslar görür (Noterlik Kanunu m. 191). M. 193, noterlerin görevlerini sayan m. 60’ı ve vasiyetnamelerin saklanmasına ilişkin m. 69’u konsoloslara da uygular. Bundan, Türk konsolosluğunda resmî vasiyetname yapılabileceği ve el yazılı vasiyetnamenin orada saklanmaya bırakılabileceği sonucu çıkar. Bu, kanun metninden yaptığım bir çıkarımdır; konsoloslukların bu işlemi hangi randevu ve belgelerle yaptığını resmî bir kaynakta doğrulayamadım, bağlı olduğunuz konsolosluğa sorun. Yurt dışında noterlik görevi yapanlar noter ücreti alamaz (Noterlik Kanunu m. 194); harç olup olmadığını da konsolosluktan öğrenin.

Sözlü vasiyet ne zaman geçerlidir?

Sözlü vasiyet istisnadır. Yalnızca yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü bir durum yüzünden resmî ya da el yazılı vasiyetname yapılamıyorsa başvurulabilir. Mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır (TMK m. 539). Tanıklar bunları yer ve tarihle hemen yazıp imzalar ve vakit geçirmeden sulh veya asliye mahkemesine verir (TMK m. 540). Mirasbırakan sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapabilecek duruma gelirse, bu tarihten bir ay sonra sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m. 541).

Saklı pay: vasiyetle mirasın ne kadarını bırakabilirsiniz?

Altsoyunuz, ana babanız veya eşiniz mirasçınızsa vasiyetle ancak saklı paylar dışında kalan kısım üzerinde tasarruf edebilirsiniz. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasınızın tamamını bırakabilirsiniz (TMK m. 505). Saklı pay oranları TMK m. 506’dadır:

altsoy için yasal miras payının yarısı,
ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,
sağ kalan eş için, altsoy veya ana baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü.

Kardeşlerin saklı payı yoktur; kardeşlere ilişkin bent 2007’de 5650 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.

Saklı payı aşan vasiyet kendiliğinden geçersiz olmaz; saklı payını alamayan mirasçı tenkis davası açabilir (TMK m. 560). Bu dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571).

Vasiyetname kaç yıl geçerlidir, nasıl geri alınır?

Kanunda vasiyetname için bir geçerlilik süresi yoktur. Vasiyetname, siz ondan dönene kadar geçerli kalır; yıllar önce yazılmış olması tek başına sorun değildir. İstisna, bir ay sonra hükümden düşebilen sözlü vasiyettir (TMK m. 541).

Vasiyetnameden üç yolla dönülür:

Kanuni şekillerden birine uygun yeni bir vasiyetname yaparak; dönme tamamen veya kısmen olabilir (TMK m. 542).
Vasiyetnameyi yok ederek (TMK m. 543/1).
Öncekini kaldırmadan yeni bir vasiyetname yaparak. Sonraki vasiyetname, öncekini kuşkuya yer bırakmayacak şekilde tamamlamıyorsa onun yerini alır. Bıraktığınız belirli bir malı sonradan satarsanız, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe o vasiyet de ortadan kalkar (TMK m. 544).

Kaza sonucu veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan vasiyetname, içeriği aynen ve tamamen belirlenemiyorsa hükümsüz kalır (TMK m. 543/2).

Ölümden sonra: açılma, “tenfiz” ve iptal davası

Ölümden sonra bulunan her vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir. Vasiyetnameyi saklayan veya bulan kişi bu görevi yerine getirmezse doğan zarardan sorumludur (TMK m. 595). Sulh hâkimi vasiyetnameyi teslimden itibaren bir ay içinde açar ve ilgililere okur. Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi yetkilidir; bilinen mirasçılar açılışa çağrılır (TMK m. 596). Hak sahiplerine vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısmının onaylı örneği tebliğ edilir (TMK m. 597).

Aramalarda sık geçen “vasiyetnamenin tenfizi” ifadesi Medeni Kanunda geçmez. Kanun bu aşamayı vasiyetnamenin açılması (m. 596) ve vasiyetin yerine getirilmesi olarak düzenler. Mirasbırakan vasiyetnamede bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atayabilir (TMK m. 550). Vasiyet alacaklısı istemini bu görevliye, görevli yoksa mirasçılara yöneltir (TMK m. 600). Tasarrufa, mirasçılara veya diğer vasiyet alacaklılarına bildirildiği tarihten itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse, atanmış mirasçıya veya vasiyet alacaklısına sulh mahkemesince bu sıfatını gösteren bir belge verilir (TMK m. 598/2).

Vasiyetname dört sebeple iptal ettirilebilir: tasarruf ehliyeti yokken yapılmışsa, irade sakatlığıyla yapılmışsa, içeriği hukuka veya ahlaka aykırıysa ya da kanuni şekle uyulmadan yapılmışsa (TMK m. 557). Şekle aykırılık da bir iptal sebebidir; yani böyle bir vasiyetname kendiliğinden yok sayılmaz, menfaati olan mirasçı veya vasiyet alacaklısının dava açması gerekir (TMK m. 558). Dava açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl içinde kullanılmalıdır (TMK m. 559/1). Hükümsüzlük def’i yoluyla ise her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 559/2). Vasiyetname yoluyla mirasçı atandıysanız mirası ret süresinin başlangıcı da farklıdır; bunu mirasın reddi yazısında anlattım.

Almanya veya Hollanda’da yaşıyorsanız

Türk mahkemesi açısından, ölüme bağlı tasarrufun şekline MÖHUK m. 7 uygulanır; ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan tasarruf da geçerlidir (MÖHUK m. 20/4). Vasiyet ehliyeti, tasarrufun yapıldığı andaki millî hukuka tabidir (MÖHUK m. 20/5). Türk vatandaşının millî hukuku, çifte vatandaş olsa bile Türk hukukudur (MÖHUK m. 4/1-b). Bu yüzden TMK m. 538’e uygun el yazılı vasiyetname, Almanya’da ya da Hollanda’da yazılmış olsa da Türkiye’de şekil yönünden geçerlidir. Ayrıntılar MÖHUK Madde 7 yazısında.

Alman Medeni Kanunu (BGB) § 2231 olağan vasiyet şekli olarak noter önünde düzenlemeyi ve § 2247’ye göre el yazılı beyanı sayar. Hollanda’da durum farklıdır: Hollanda hükümetinin resmî sitesine göre vasiyetname yalnızca notere yaptırılabilir ve kendi yazdığınız vasiyetname Hollanda’da hukuken geçerli değildir. Türk hukukuna göre geçerli bir vasiyetnamenin Alman veya Hollanda makamlarınca nasıl değerlendirileceği o ülkenin hukukuna tabidir. Bu konuda Almanya’da veya Hollanda’da yetkili bir notere ya da avukata başvurmalısınız. Diğer konular için miras hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Vasiyetname kaç yıl geçerlidir?

Kanunda süre yoktur. Vasiyetname, mirasbırakan ondan dönene kadar geçerlidir (TMK m. 542–544). Sözlü vasiyet ise bir ay sonra hükümden düşebilir (TMK m. 541).

El yazılı vasiyetname için noter onayı şart mı?

Hayır. Tamamı el yazınızla yazılmış, yıl, ay ve gün gösterilmiş ve imzalanmış metin yeterlidir (TMK m. 538/1). Notere saklatmak isteğe bağlıdır.

Vasiyetnamenin iptali davası açma süresi ne kadar?

Tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahibi olunduğunun öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl (TMK m. 559).

Türk konsolosluğunda vasiyetname yapılır mı?

Noterlik Kanunu m. 191 ve 193’e göre yurt dışında noterlik işlerini konsoloslar görür; yazarın bu hükümlerden çıkardığı sonuca göre resmî vasiyetname konsoloslukta da yapılabilir; kanunda bunu açıkça söyleyen ayrı bir hüküm yoktur. Uygulamayı bağlı olduğunuz konsolosluktan öğrenin.

Kaynaklar

Sorularınız için

Vasiyetnamenizin Türk hukukunun şekil şartlarına ve saklı pay sınırlarına uyup uymadığını ya da size tebliğ edilen bir vasiyetnameye karşı hangi sürede ne yapabileceğinizi kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletmek isterseniz iletişim formunu kullanabilirsiniz. Görüşmeden önce şunları hazırlamanız yararlı olur:

varsa vasiyetnamenin taslağı veya bir örneği ve nerede saklandığı,
yasal mirasçılarınızın listesi (eş, çocuklar, ana baba),
Türkiye’deki taşınmazların tapu bilgileri,
vasiyetname açılmışsa açılma ve tebliğ tarihleri.

Vasiyetnamenin Alman veya Hollanda hukukuna göre değerlendirilmesi için o ülkede yetkili bir notere ya da avukata başvurmanız gerekir.