Testament in Turkije: vormen, legitieme portie, termijnen

Naar Turks recht kan een testament (vasiyetname) in drie vormen worden gemaakt: officieel, eigenhandig geschreven of mondeling (artikel 531 van het Turks Burgerlijk Wetboek nr. 4721, Türk Medeni Kanunu, hierna Turks BW). Schrijft u het zelf, dan is de regel kort: de hele tekst met de hand schrijven, jaar, maand en dag vermelden en ondertekenen (art. 538).

Wie mag een testament maken en hoe schrijft u het met de hand?

U kunt een testament maken als u oordeelsbekwaam bent en vijftien jaar of ouder (art. 502). Meerderjarigheid is alleen vereist voor een erfovereenkomst (art. 503). Een beschikking die onder dwaling, bedrog, bedreiging of dwang tot stand kwam, is ongeldig. Zij wordt toch geldig als de erflater haar niet binnen een jaar herroept nadat hij de dwaling ontdekte of van de druk bevrijd raakte (art. 504).

Voor een eigenhandig testament eist artikel 538 lid 1:

de hele tekst is van begin tot eind door de erflater met de hand geschreven,
jaar, maand en dag van het opstellen staan erin,
de erflater heeft ondertekend.

Getuigen of een notaris zijn niet nodig. Een op de computer getypte en alleen ondertekende tekst, of een gedicteerde tekst, voldoet niet: de wet eist het handschrift van de erflater voor de hele tekst.

Ik raad af om voorbeeldteksten van internet over te nemen. De wet schrijft geen bewoording voor; het gaat om de vorm en om een duidelijke wil. U kunt iemand tot erfgenaam benoemen voor de hele nalatenschap of een deel ervan (art. 516), of iemand een bepaald goed nalaten zonder hem erfgenaam te maken (art. 517). Schrijf duidelijk wat u bedoelt en omschrijf onroerend goed in Turkije met de gegevens uit het kadaster (provincie, district, blok en perceel; il, ilçe, ada, parsel). Dat is geen wettelijke eis maar mijn eigen beoordeling; het voorkomt later uitlegdiscussies.

Een eigenhandig testament kunt u open of gesloten in bewaring geven bij een notaris, de vrederechter (sulh hâkimi) of een andere bevoegde ambtenaar (art. 538 lid 2). Dat is niet verplicht, maar een testament dat thuis ligt, wordt na het overlijden misschien niet gevonden. Turkse notarissen melden de testamenten die zij bewaren aan de burgerlijke stand waar de erflater staat ingeschreven, zodat zij bij overlijden bericht krijgen (artikel 69 van de Turkse Notariswet nr. 1512, Noterlik Kanunu).

Officieel testament: bij de notaris en op het consulaat

Een officieel testament wordt opgesteld door een ambtenaar in aanwezigheid van twee getuigen. Die ambtenaar kan de vrederechter, een notaris of een andere bij wet bevoegde ambtenaar zijn (art. 532). U deelt uw wensen mee, de ambtenaar schrijft de tekst, u leest en ondertekent die, en de ambtenaar ondertekent met datum (art. 533). Daarna verklaart u in zijn bijzijn aan twee getuigen dat de tekst uw laatste wil bevat. De getuigen bevestigen schriftelijk dat de verklaring in hun bijzijn is afgelegd en dat zij u bekwaam achtten. De inhoud hoeven zij niet te kennen (art. 534).

Kunt u niet lezen of tekenen, dan leest de ambtenaar de tekst voor in bijzijn van twee getuigen (art. 535). Uw echtgenoot, bloedverwanten in de opgaande en neergaande lijn, broers en zussen en hun echtgenoten, en wie niet kan lezen en schrijven, mogen niet meewerken. Aan de ambtenaar, de getuigen en hun naasten mag in dat testament niets worden nagelaten (art. 536). Het origineel blijft bij de ambtenaar (art. 537).

In het buitenland worden notariële taken door consuls verricht (Notariswet, art. 191). Artikel 193 verklaart artikel 60 (taken van de notaris) en artikel 69 (bewaring van testamenten) ook op consuls van toepassing. Daaruit volgt dat een officieel testament ook op een Turks consulaat kan worden opgesteld en een eigenhandig testament daar in bewaring kan worden gegeven. Dit is mijn eigen conclusie uit de wettekst; hoe consulaten dit in de praktijk doen (afspraak, documenten), heb ik in geen officiële bron kunnen bevestigen. Vraag het na bij uw consulaat. Wie in het buitenland notariële taken verricht, mag geen notarisloon rekenen (Notariswet, art. 194); of er leges (harç) gelden, hoort u bij het consulaat.

Mondeling testament

Een mondeling testament is een uitzondering. Het mag alleen als de erflater door buitengewone omstandigheden, zoals dreigend levensgevaar, onderbroken verbindingen, ziekte of oorlog, geen officieel of eigenhandig testament kan maken. Hij vertelt zijn laatste wil aan twee getuigen (art. 539). Zij schrijven die direct op met plaats en datum, ondertekenen en geven het stuk zonder uitstel af bij een vredegerecht of rechtbank van eerste aanleg (art. 540). Krijgt de erflater later de mogelijkheid een andere vorm te gebruiken, dan vervalt het mondelinge testament een maand na die datum (art. 541).

Legitieme portie: hoeveel mag u vrij nalaten?

Heeft u afstammelingen, ouders of een echtgenoot als erfgenaam, dan kunt u alleen beschikken over het deel buiten hun legitieme portie (saklı pay). Zijn deze erfgenamen er niet, dan kunt u over de hele nalatenschap beschikken (art. 505). De legitieme porties volgens artikel 506:

afstammelingen: de helft van hun wettelijk erfdeel,
vader en moeder: elk een kwart van hun wettelijk erfdeel,
langstlevende echtgenoot: naast afstammelingen of de lijn van de ouders het hele wettelijke erfdeel, anders driekwart.

Broers en zussen hebben geen legitieme portie; de bepaling voor hen is in 2007 door wet nr. 5650 geschrapt.

Een testament dat de legitieme portie aantast, is niet vanzelf ongeldig. De benadeelde erfgenaam kan een vordering tot inkorting (tenkis davası) instellen (art. 560), binnen een jaar nadat hij van de aantasting hoorde en uiterlijk tien jaar na de opening van het testament (art. 571).

Hoe lang is een testament geldig en hoe herroept u het?

De wet kent geen geldigheidsduur. Uw testament blijft geldig tot u het herroept; dat het lang geleden is geschreven, is op zichzelf geen probleem. De uitzondering is het mondelinge testament, dat na een maand kan vervallen (art. 541).

U kunt op drie manieren herroepen:

met een nieuw testament in een wettelijke vorm, geheel of gedeeltelijk (art. 542),
door het testament te vernietigen (art. 543 lid 1),
met een later testament zonder het eerdere op te heffen: het latere komt in de plaats van het eerdere, tenzij het dat zonder twijfel alleen aanvult. Een legaat van een bepaald goed vervalt ook als u later anders over dat goed beschikt, bijvoorbeeld door het te verkopen, tenzij het testament iets anders bepaalt (art. 544).

Een testament dat door toeval of door schuld van een derde verloren is gegaan, heeft geen gevolg als de inhoud niet precies en volledig kan worden vastgesteld (art. 543 lid 2).

Na het overlijden: opening, uitvoering en vordering tot nietigverklaring

Elk testament dat na het overlijden wordt gevonden, moet direct bij de vrederechter worden afgegeven, geldig of niet. Wie het bewaart of vindt en dat nalaat, is aansprakelijk voor de schade (art. 595). De vrederechter van de woonplaats van de erflater opent het testament binnen een maand na afgifte en leest het voor; bekende erfgenamen worden opgeroepen (art. 596). Iedere rechthebbende krijgt een gewaarmerkt afschrift van de delen die hem betreffen (art. 597).

De in het Turks veel gezochte term „vasiyetnamenin tenfizi” (tenuitvoerlegging van een testament) staat niet in het Turks BW. De wet regelt deze fase als de opening (art. 596) en de uitvoering van het testament. De erflater kan een executeur (vasiyeti yerine getirme görevlisi) benoemen (art. 550). Een legataris richt zijn vordering tegen de executeur of, als die er niet is, tegen de erfgenamen (art. 600). Benoemde erfgenamen en legatarissen krijgen een verklaring van het vredegerecht als binnen een maand na kennisgeving geen bezwaar is gemaakt (art. 598 lid 2).

Een testament kan met een vordering tot nietigverklaring (iptal davası) worden aangevochten op vier gronden: geen beschikkingsbekwaamheid, een wilsgebrek, inhoud in strijd met recht of goede zeden, of het niet volgen van de wettelijke vorm (art. 557). Ook een vormfout maakt het testament dus niet vanzelf nietig; een erfgenaam of legataris met belang moet procederen (art. 558). De vordering moet worden ingesteld binnen een jaar nadat de eiser van de beschikking, de grond en zijn eigen recht hoorde, en uiterlijk tien jaar na de opening tegenover gedaagden te goeder trouw en twintig jaar tegenover gedaagden te kwader trouw (art. 559 lid 1). Bij wijze van verweer kan de ongeldigheid altijd worden ingeroepen (art. 559 lid 2). Voor benoemde erfgenamen begint ook de verwerpingstermijn anders; zie mijn artikel over een erfenis verwerpen in Turkije.

Als u in Nederland of Duitsland woont

Voor een Turkse rechter wordt de vorm van een uiterste wilsbeschikking beheerst door artikel 7 van wet nr. 5718 inzake internationaal privaatrecht en procesrecht (MÖHUK); ook een beschikking die voldoet aan het nationale recht van de overledene is geldig (art. 20 lid 4 MÖHUK). De bekwaamheid om te testeren valt onder het nationale recht op het moment van opstellen (art. 20 lid 5). Voor een Turks staatsburger, ook met dubbele nationaliteit, is dat het Turkse recht (art. 4 lid 1 sub b). Een testament dat voldoet aan artikel 538 Turks BW is daarom in Turkije naar de vorm geldig, ook als u het in Nederland of Duitsland hebt geschreven. Meer hierover bij Artikel 7 MÖHUK.

In Nederland ligt het anders: volgens de website van de Rijksoverheid kan een testament alleen bij een notaris worden gemaakt en is een zelfgeschreven testament in Nederland niet rechtsgeldig. Het Duitse BGB noemt als gewone vormen een akte van een notaris en een eigenhandige verklaring volgens § 2247 (§ 2231 BGB). Hoe Nederlandse of Duitse instanties een testament behandelen dat naar Turks recht geldig is, wordt bepaald door het recht van dat land. Wend u daarvoor tot een notaris of advocaat die daar bevoegd is. Andere onderwerpen vindt u bij erfrecht.

Veelgestelde vragen

Hoe lang is een testament in Turkije geldig?

De wet noemt geen termijn. Het testament geldt tot de erflater het herroept (art. 542–544). Een mondeling testament kan na een maand vervallen (art. 541).

Moet een handgeschreven testament bij de notaris?

Nee. Een volledig met de hand geschreven, met jaar, maand en dag gedateerde en ondertekende tekst is genoeg (art. 538 lid 1). Bewaring bij een notaris is vrijwillig.

Binnen welke termijn kan een testament in Turkije worden aangevochten?

Een jaar nadat u van de beschikking, de grond en uw eigen recht hoorde; uiterlijk tien jaar na de opening tegenover gedaagden te goeder trouw en twintig jaar tegenover gedaagden te kwader trouw (art. 559).

Kan ik een Turks testament op het consulaat laten opstellen?

Volgens de artikelen 191 en 193 van de Notariswet verrichten consuls in het buitenland notariële taken; volgens de auteur volgt daaruit dat een officieel testament ook op het consulaat kan worden opgesteld, al staat dat nergens uitdrukkelijk in de wet. Vraag de praktijk na bij uw consulaat.

Bronnen

Vragen over uw situatie

Wilt u laten nagaan of uw testament voor uw bezittingen in Turkije voldoet aan de vormvereisten en de grenzen van de legitieme portie naar Turks recht, of wat u binnen welke termijn kunt doen tegen een testament dat aan u is betekend, dan kunt u via de afsprakenpagina een gesprek plannen: online met video, telefonisch of persoonlijk in Düsseldorf. Een schriftelijke vraag kunt u stellen via het contactformulier. De gesprekken worden in het Turks gevoerd en gaan alleen over Turks recht. Handig om klaar te hebben:

een concept of kopie van het testament en waar het wordt bewaard,
een lijst van uw wettelijke erfgenamen (echtgenoot, kinderen, ouders),
de kadastergegevens van uw onroerend goed in Turkije,
als het testament al is geopend, de data van opening en betekening.

Voor de beoordeling van het testament naar Nederlands of Duits recht wendt u zich tot een notaris of advocaat die in dat land bevoegd is.