MÖHUK Madde 9 Ehliyet | Av. Sermin Güneş Keçeci

MÖHUK m. 9, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun kanunlar ihtilâfı kurallarını açan ilk maddedir ve hak ve fiil ehliyetinin hangi hukuka göre belirleneceğini düzenler. Gerçek kişilerde ölçüt millî hukuktur; şirketler ve diğer topluluklarda idare merkezi. Yurt dışında yaşayıp Türkiye’de sözleşme imzalayan, taşınmaz alan ya da şirket kuran herkes bu maddeyle karşılaşır.

MÖHUK Madde 9 metni

Ehliyet
MADDE 9 – (1) Hak ve fiil ehliyeti ilgilinin millî hukukuna tâbidir.
(2) Millî hukukuna göre ehliyetsiz olan bir kişi, işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehil ise yaptığı hukukî işlemle bağlıdır. Aile ve miras hukuku ile başka bir ülkedeki taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin işlemler bu hükmün dışındadır.
(3) Kişinin millî hukukuna göre kazandığı erginlik, vatandaşlığının değişmesi ile sona ermez.
(4) Tüzel kişilerin veya kişi veya mal topluluklarının hak ve fiil ehliyetleri, statülerindeki idare merkezi hukukuna tâbidir. Ancak fiilî idare merkezinin Türkiye'de olması hâlinde Türk hukuku uygulanabilir.
(5) Statüsü bulunmayan tüzel kişiler ile tüzel kişiliği bulunmayan kişi veya mal topluluklarının ehliyeti, fiilî idare merkezi hukukuna tâbidir.

mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Ekim 2026 itibarıyla). Gerekçenin tam metni ve açıklama: MÖHUK m. 9.

Madde gerekçesi

Tasarı gerekçesine göre madde, eski 2675 sayılı Kanunun 8. maddesini kısmen karşılar. Gerekçede üç değişiklik anlatılır. İkinci fıkra “çok yanlı” hâle getirilmiş, bu nedenle “yabancı ülkedeki” yerine “başka bir ülkedeki” ifadesi kullanılmıştır. Üçüncü fıkrada “millî kanun” yerine yargı kararlarını da kapsayan “millî hukuk”, Türk Medenî Kanunuyla uyum için “rüşt” yerine “erginlik” denmiştir. Beşinci fıkra ise statüsü bulunmayan tüzel kişiler ile tüzel kişiliği olmayan topluluklar için maddede hüküm bulunmadığından, eski Kanunda ve Ticaret Kanununda da yer alan “fiilî idare merkezi” ölçütüyle eklenmiştir.

Açıklama

Gerçek kişiler (1. ve 3. fıkra). Kişinin hak ehliyeti ve fiil ehliyeti, örneğin ergin olup olmadığı, millî hukukuna göre belirlenir. Bir kez kazanılan erginlik, kişi sonradan başka bir ülkenin vatandaşlığına geçse de kaybedilmez.

İşlem güvenliği (2. fıkra). Millî hukukuna göre ehliyetsiz olan biri, işlemi yaptığı ülkenin hukukuna göre ehilse işlemle bağlıdır. Kural, karşı tarafın güvenini korur. Üç tür işlem bu korumanın dışındadır: aile hukukuna ilişkin işlemler, miras hukukuna ilişkin işlemler ve başka bir ülkedeki taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin işlemler. Bunlarda yalnızca millî hukuka bakılır.

Tüzel kişiler ve topluluklar (4. ve 5. fıkra). Bir şirketin ya da derneğin ehliyeti, statüsünde (ana sözleşmesinde) gösterilen idare merkezinin hukukuna tabidir. Fiilî idare merkezi Türkiye’deyse mahkeme Türk hukukunu uygulayabilir; metindeki “uygulanabilir” ifadesi bunun bir zorunluluk değil, imkân olduğunu gösterir. Statüsü olmayan tüzel kişilerle tüzel kişiliği olmayan topluluklarda ise doğrudan fiilî idare merkezine bakılır.

Vesayet ve kısıtlılık kararları ehliyetle bağlantılıdır, ama ayrı bir maddede, m. 10’da düzenlenir.

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

Çifte vatandaşlar. Türk vatandaşlığı olan çifte vatandaşın millî hukuku Türk mahkemesi bakımından Türk hukukudur (m. 4/1-b; ayrıntılar MÖHUK Madde 4 yazısında). Türk hukukuna göre erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar ve evlenme kişiyi ergin kılar (TMK m. 11).

Vatandaşlıktan çıkanlar. Türk vatandaşlığından çıkıp yalnızca Alman ya da Hollanda vatandaşı olan kişinin ehliyeti artık o ülkenin hukukuna tabidir. Ancak Türk hukukuna göre kazandığı erginlik, vatandaşlık değişikliğiyle sona ermez (m. 9/3).

Türkiye’deki taşınmaz. Türkiye’deki bir taşınmazın satışında işlemin şekli Türk hukukuna tabidir (m. 21/4). Satıcının ya da alıcının ehliyeti ise ayrı bir sorudur ve m. 9/1’e göre her birinin millî hukukuna göre belirlenir.

Yurt dışında kurulu şirketler. Almanya’da kurulmuş bir şirketin Türkiye’de yaptığı işlemlerde ehliyeti, kural olarak statüsündeki idare merkezinin hukukuna göre değerlendirilir. Şirketin fiilen Türkiye’den yönetildiği durumda Türk hukuku uygulanabilir (m. 9/4). Şirketin Alman hukukuna göre ehliyeti konusunda Almanya’da yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.

Sık sorulan sorular

Türk–Alman çifte vatandaş Türkiye’de kaç yaşında ergin olur?

Türk mahkemesi bakımından millî hukuku Türk hukukudur (MÖHUK m. 4/1-b, m. 9/1). Türk hukukunda erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar (TMK m. 11).

Vatandaşlık değişince erginlik kaybedilir mi?

Hayır. Millî hukuka göre kazanılmış erginlik, vatandaşlığın değişmesiyle sona ermez (MÖHUK m. 9/3).

Şirketin ehliyeti hangi hukuka tabidir?

Statüsündeki idare merkezi hukukuna; fiilî idare merkezi Türkiye’deyse Türk hukuku uygulanabilir (MÖHUK m. 9/4).

Kaynaklar

Sorularınız için

Türkiye’de yapacağınız ya da yaptığınız bir işlemde sizin, bir yakınınızın veya yurt dışında kurulu bir şirketin ehliyetinin hangi hukuka göre değerlendirileceğini öğrenmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Yazılı soru için iletişim formunu kullanabilirsiniz. Görüşmeden önce ilgili kişinin vatandaşlık bilgilerini ve doğum tarihini, şirket söz konusuysa ana sözleşmesini ve sicil kaydını hazırlamanız yararlı olur.