MÖHUK Madde 23 Fikrî Mülkiyete Uygulanacak Hukuk
MÖHUK m. 23, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun fikrî mülkiyet haklarına uygulanacak hukuku belirleyen maddesidir. Telif hakkı, marka veya patent gibi bir hak, korunması hangi ülke için isteniyorsa o ülkenin hukukuna tabidir. Ayrıca taraflar, ihlalden doğan talepler için ihlalden sonra mahkemenin hukukunu seçebilir. Eseri, fotoğrafı ya da markası Türkiye’de izinsiz kullanılan ve yurt dışında yaşayanlar bu kuralla karşılaşır.
MÖHUK Madde 23 metni
Fikrî mülkiyete ilişkin haklara uygulanacak hukuk
MADDE 23 – (1) Fikrî mülkiyete ilişkin haklar, hangi ülkenin hukukuna göre koruma talep ediliyorsa o hukuka tâbidir.
(2) Taraflar, fikrî mülkiyet hakkının ihlâlinden doğan talepler hakkında, ihlâlden sonra mahkemenin hukukunun uygulanmasını kararlaştırabilirler.
mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Kasım 2026 itibarıyla). Gerekçenin tam metni ve açıklama: MÖHUK m. 23.
Madde gerekçesi
Gerekçeye göre madde, 2675 sayılı eski Kanunda karşılığı olmayan yeni bir hükümdür (tasarıda 22. madde). Fikrî mülkiyet hakları, koruma talep edilen ülkenin hukukuna bağlanarak bu alandaki milletlerarası sözleşmelerde ve Türk hukukunda da benimsenen ülkesellik prensibiyle uyum sağlanmıştır. İkinci fıkra taraflara sınırlı bir hukuk seçimi yetkisi verir: taraflar ancak hakkın ihlalinden sonra ve yalnızca mahkemenin hukukunu seçebilir (TBMM’ye sunulan kanun tasarısı gerekçesinden özet).
Açıklama
Kuralın sonucu, tek bir eserin ya da markanın her ülkede ayrı ayrı değerlendirilmesidir. Aynı fotoğraf hem Türkiye’de hem Almanya’da izinsiz kullanılıyorsa Türk mahkemesi, Türkiye’deki kullanım için Türk hukukunu, Almanya’daki kullanım için Alman hukukunu uygular. Hak sahibinin vatandaşlığı ya da yaşadığı yer bu kurala göre bir bağlama noktası değildir.
m. 23’ün kapsamı diğer maddelerle sınırlanır:
- Fikrî mülkiyet haklarının devri veya lisansı gibi sözleşmeler MÖHUK m. 28’e tabidir. Taraflar hukuk seçebilir; seçim yoksa hakkı veya kullanımını devreden tarafın sözleşmenin kuruluşu sırasındaki işyeri, bulunmadığı takdirde mutad meskeni hukuku uygulanır (m. 28/1–2).
- İşçinin işi kapsamında meydana getirdiği fikrî ürünlere ilişkin işçi ile işveren arasındaki sözleşmelere iş sözleşmesinin tabi olduğu hukuk uygulanır (m. 28/3).
- Kişilik haklarının medya veya internet yoluyla ihlali ayrıca m. 35’te düzenlenmiştir.
İkinci fıkradaki seçim imkânı, haksız fiiller için m. 34/5’teki genel kuraldan dardır. m. 34/5 taraflara haksız fiilden sonra uygulanacak hukuku açık olarak seçme imkânı verir; m. 23/2 ise ihlalden doğan talepler için yalnızca davaya bakan mahkemenin hukukunun seçilmesine izin verir. İhlalden önce, örneğin bir lisans sözleşmesine konulan hükümle yapılan anlaşma bu fıkranın kapsamında değildir.
Koruma ülkesinin hukuku belirlendikten sonra o ülkenin kanunlar ihtilâfı kuralları dikkate alınmaz (MÖHUK m. 2/3). Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin hükümleri saklıdır (MÖHUK m. 1/2; bkz. MÖHUK Madde 1).
Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar
Almanya’da yaşıyorsunuz ve çektiğiniz fotoğraflar, yazdığınız metinler ya da markanız Türkiye’de izinsiz kullanılıyorsa, Türkiye’deki kullanım için koruma istediğinizde Türk mahkemesi Türk hukukunu uygular. Eserin Almanya’da yaratılmış ya da markanın önce orada tescil edilmiş olması bu sonucu tek başına değiştirmez. Türk mahkemesinin davaya bakmaya yetkili olup olmadığı ise ayrı bir sorudur ve iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir (MÖHUK m. 40). Alman veya Hollanda mahkemeleri kendi kanunlar ihtilâfı kurallarını uygular; o ülkelerdeki koruma için orada yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.
Sık sorulan sorular
Fotoğrafım Türkiye’de izinsiz kullanılıyor; hangi hukuk uygulanır?
Türkiye’deki kullanıma karşı koruma istiyorsanız Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 23/1). Nerede yaşadığınız bu kurala göre belirleyici değildir.
Lisans sözleşmesinde uygulanacak hukuku seçebilir miyiz?
Evet. Sözleşmenin kendisi MÖHUK m. 28’e tabidir ve taraflar hukuk seçebilir. İhlalden doğan talepler için ise m. 23/2’deki sınırlı seçim kuralı geçerlidir.
Kaynaklar
Sorularınız için
Eserinizin, fotoğrafınızın ya da markanızın Türkiye’de kullanılması nedeniyle hangi hukukun uygulanacağını veya karşı tarafla mahkemenin hukukunu seçmenin ne anlama geldiğini kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletişim formundan da iletebilirsiniz. Görüşmeden önce kullanımın nerede ve nasıl yapıldığını gösteren kayıtları (ekran görüntüsü, bağlantı, tarih), varsa tescil belgelerini ve karşı tarafla yaptığınız sözleşmeleri hazırlamanız yararlı olur. Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar hakkında genel bilgiler milletlerarası özel hukuk sayfasında yer alır.