MÖHUK Madde 11 Gaiplik veya Ölmüş Sayılma

MÖHUK m. 11, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun gaiplik ve ölmüş sayılma kararlarına uygulanacak hukuku belirleyen maddesidir. Karar, hakkında karar verilecek kişinin millî hukukuna tabidir. Millî hukuk böyle bir karara izin vermiyorsa ve kişinin Türkiye’de malı varsa ya da eşi veya mirasçılarından biri Türk vatandaşıysa, Türk hukuku uygulanır.

MÖHUK Madde 11 metni

Gaiplik veya ölmüş sayılma
MADDE 11 – (1) Gaiplik veya ölmüş sayılma kararı, hakkında karar verilecek kişinin millî hukukuna tâbidir. Millî hukukuna göre hakkında gaiplik veya ölmüş sayılma kararı verilemeyen kişinin mallarının Türkiye'de bulunması veya eşinin veya mirasçılardan birinin Türk vatandaşı olması hâlinde, Türk hukukuna göre gaiplik veya ölmüş sayılma kararı verilir.

mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Kasım 2026 itibarıyla). Ayrıntılı açıklama: MÖHUK m. 11.

Madde gerekçesi

Tasarı gerekçesi kısadır: Madde, eski 2675 sayılı Kanunun 10. maddesini aynen karşılar. Yani 2007’de bu konuda bir değişiklik yapılmamıştır.

Açıklama

Gaiplik, ölüm tehlikesi içinde kaybolan ya da uzun süredir kendisinden haber alınamayan kişinin ölümü kesin olarak bilinmese de mahkeme kararıyla ölmüş gibi kabul edilmesidir. Türk hukukunda TMK m. 32–35’te düzenlenir. Madde metnindeki “ölmüş sayılma” ifadesi, bazı yabancı hukuklarda gaiplik yerine kullanılan ölüm kararlarını da kapsayacak şekilde geniş tutulmuştur; bu, iki terimin birlikte kullanılmasından çıkan bir yorumdur.

Temel kural millî hukuktur. Kişinin millî hukuku gaiplik ya da ölmüş sayılma kararına imkân vermiyorsa, şu üç bağlantıdan biri varsa Türk hukukuna göre karar verilir: kişinin malları Türkiye’dedir, eşi Türk vatandaşıdır ya da mirasçılarından biri Türk vatandaşıdır. Hüküm, Türkiye’de malı ya da Türk vatandaşı yakını olan bir yabancının hukuki durumunun belirsiz kalmasını önler.

Türk hukukunun şartları şöyledir: Ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinin üzerinden en az beş yıl geçmiş olmalıdır (TMK m. 33/1). Mahkeme, kişi hakkında bilgisi olanları ilanla çağırır; ilk ilandan başlayarak bu süre en az altı aydır (TMK m. 33/2–3). Gaiplik kararı, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği ya da son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur (TMK m. 35/2).

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

Hangi Türk mahkemesi? Türk vatandaşı için yetkili mahkeme TMK m. 32/2’de sayılır: kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri; Türkiye’de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı olduğu yer mahkemesi. Yıllarca Almanya’da yaşamış bir kişi için bu çoğu zaman nüfusa kayıtlı olduğu yerdir. Türkiye’de yerleşim yeri olmayan yabancı içinse kişinin Türkiye’de sâkin olduğu yer, sâkin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir (MÖHUK m. 42).

Miras. Gaiplik kararıyla ölüme bağlı haklar, ölüm ispatlanmış gibi kullanılır (TMK m. 35/1). Türkiye’deki bir mirasın paylaşılması ya da taşınmazın mirasçılara geçmesi için çoğu zaman önce bu karar gerekir. Miras konusunda bkz. veraset ilamı yazısı.

Yurt dışında verilmiş karar. Almanya’da ya da Hollanda’da verilmiş bir ölüm kararının Türkiye’de nüfus kaydına işlenmesi, yabancı ilama dayanan idari bir işlem olduğundan tanıma usulüne bağlıdır (MÖHUK m. 58/2 ve 58/3). Kararın o ülke hukukundaki şartları ve sonuçları için orada yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.

Sık sorulan sorular

Yurt dışında kaybolan Türk vatandaşı için gaiplik kararı hangi hukuka göre verilir?

Türk hukukuna göre (MÖHUK m. 11/1). Şartlar TMK m. 32–35’tedir.

Ne kadar beklemek gerekir?

Ölüm tehlikesinden sonra en az bir yıl veya son haberden sonra en az beş yıl (TMK m. 33/1). İlan süresi ayrıca en az altı aydır.

Türkiye’de hiç oturmamış biri için hangi mahkemeye başvurulur?

Nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer mahkemesine; kayıt yoksa anasının veya babasının kayıtlı olduğu yer mahkemesine (TMK m. 32/2).

Kaynaklar

Sorularınız için

Uzun süredir haber alınamayan bir yakınınız için Türkiye’de gaiplik kararı istemek ya da yurt dışında verilmiş bir ölüm kararını Türkiye’de nüfusa işletmek istiyorsanız, hangi mahkemenin yetkili olduğunu ve sürelerin dolup dolmadığını randevu sayfasından seçeceğiniz online, telefonla ya da Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşmede konuşabilirsiniz. Yazılı soru için iletişim formunu kullanabilirsiniz. Kişiden son haber alınan tarih, kaybolma koşulları, nüfus kayıt örneği ve Türkiye’deki malvarlığına ilişkin bilgiler görüşmeye hazırlıkta işe yarar.