MÖHUK Madde 10 Vesâyet, Kısıtlılık ve Kayyımlık

MÖHUK m. 10, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun vesayet, kısıtlılık ve kayyımlığa uygulanacak hukuku belirleyen maddesidir. Kısıtlama ya da vesayet kararının hangi sebeplerle verileceğine kişinin millî hukuku karar verir; vasinin görevleri, denetim ve kayyımlık ise Türk hukukuna tabidir. Türkiye’de malı olan ve kendi işlerini artık göremeyen bir yakını için Türkiye’de işlem yapmak zorunda kalan aileler bu maddeyle karşılaşır.

MÖHUK Madde 10 metni

Vesâyet, kısıtlılık ve kayyımlık
MADDE 10 – (1) Vesâyet veya kısıtlılık kararı verilmesi veya sona erdirilmesi sebepleri, hakkında vesâyet veya kısıtlılık kararının verilmesi veya sona erdirilmesi istenen kişinin millî hukukuna tâbidir.
(2) Yabancının millî hukukuna göre vesâyet veya kısıtlılık kararı verilmesi mümkün olmayan hâllerde bu kişinin mutad meskeni Türkiye'de ise Türk hukukuna göre vesâyet veya kısıtlılık kararı verilebilir veya kaldırılabilir. Kişinin zorunlu olarak Türkiye’de bulunduğu hâllerde de Türk hukuku uygulanır.
(3) Vesâyet veya kısıtlılık kararı verilmesi veya sona erdirilmesi sebepleri dışında kalan bütün kısıtlılık veya vesâyete ilişkin hususlar ve kayyımlık Türk hukukuna tâbidir.

mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde bu madde için bir değişiklik notu yoktur (Kasım 2026 itibarıyla). Gerekçenin tam metni ve açıklama: MÖHUK m. 10.

Madde gerekçesi

Tasarı gerekçesine göre madde eski 2675 sayılı Kanunun 9. maddesini kısmen karşılar. Değişiklik terminolojiktir: Türk Medenî Kanunuyla uyum için “hacir” yerine “kısıtlılık” denmiş, ikinci fıkradaki “alınması” kelimesi de diğer fıkralarla aynı kavramı kullanmak için “verilmesi” olarak değiştirilmiştir.

Açıklama

Madde, aynı konuyu iki parçaya ayırır. Birinci parça, kararın sebebidir: Bir kişinin hangi durumda kısıtlanacağı ya da vesayet altına alınacağı, kararın hangi durumda kaldırılacağı. Bu soru kişinin millî hukukuna sorulur (m. 10/1). İkinci parça, kararın verilmesinden sonraki her şeydir: vasinin seçimi, görev ve yetkileri, vesayet makamının denetimi, malların yönetimi. Bunlar ile kayyımlığın tamamı Türk hukukuna tabidir (m. 10/3). Kayyımlık için ayrıca bir “sebep–işleyiş” ayrımı yapılmamıştır.

İkinci fıkra yabancılar için bir boşluğu doldurur. Yabancının millî hukuku böyle bir karara hiç imkân vermiyorsa ve kişinin mutad meskeni Türkiye’deyse, Türk mahkemesi Türk hukukuna göre karar verebilir ya da kararı kaldırabilir. Kişi zorunlu olarak Türkiye’de bulunuyorsa da Türk hukuku uygulanır.

Türk hukukunda kısıtlama sebepleri TMK m. 405–408’de sayılır: akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, savurganlık, bağımlılık, kötü yaşama tarzı veya kötü yönetim, hapis cezasının infazı ve kişinin kendi isteği. TMK m. 407, 2/3/2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla değiştirilmiştir.

Mahkemenin yetkisi ayrı bir sorudur. Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan bir yabancı hakkında vesayet, kayyımlık ve kısıtlılık kararlarını, kişinin Türkiye’de sâkin olduğu yer, sâkin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesi verir (MÖHUK m. 42). Çocukların korunmasına ilişkin milletlerarası sözleşmeler gibi Türkiye’nin taraf olduğu sözleşmelerin hükümleri saklıdır (MÖHUK m. 1/2).

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

Türk vatandaşları ve çifte vatandaşlar. Türk vatandaşı olan ya da Türk vatandaşlığı yanında Alman veya Hollanda vatandaşlığı da bulunan bir kişi için Türk mahkemesi bakımından millî hukuk Türk hukukudur (m. 4/1-b; bkz. MÖHUK Madde 4). Kısıtlama sebepleri bu durumda TMK m. 405–408’e göre değerlendirilir.

Türkiye’deki taşınmaz. Kısıtlı bir kişinin taşınmazının satışı vasinin tek başına yapabileceği bir işlem değildir; TMK m. 444’e göre satış vesayet makamının talimatı uyarınca yapılır. Vasinin yetkileri m. 10/3 gereği Türk hukukuna tabi olduğundan, kişi Almanya’da yaşasa da Türkiye’deki vesayet işlerinde bu kurallar uygulanır.

Almanya’da atanmış temsilci. Almanya’da bir yakınınız için Betreuer atanmış olabilir. Bu kararın Türkiye’de bir tapu ya da banka işleminde kendiliğinden geçerli olup olmayacağı ayrı bir sorudur: Yabancı mahkeme ilamına dayanılarak Türkiye’de idari bir işlem yapılması, çekişmesiz yargı kararları dahil, tanıma usulüne bağlıdır (MÖHUK m. 58/2 ve 58/3). Alman Betreuung kurumunun Türk hukukundaki kısıtlılık ya da vesayetle ne ölçüde örtüştüğü konusunda kanunda açık bir hüküm yoktur; bu bir nitelendirme sorusudur ve somut kararın içeriğine göre değerlendirilir. Kararın Alman hukukundaki kapsamı için Almanya’da yetkili bir avukata ya da Betreuungsgericht’e başvurmanız gerekir.

Yetkili Türk mahkemesi. Türkiye’de yerleşim yeri olmayan bir Türk vatandaşı hakkında Türkiye’de kısıtlama istenecekse, MÖHUK m. 42 yalnızca yabancılar için yazıldığından, yetki kişi hâllerine ilişkin genel kural olan MÖHUK m. 41 çerçevesinde değerlendirilir. Bu, kanun metninden çıkan bir yorumdur; maddede bu duruma özgü açık bir hüküm yoktur.

Sık sorulan sorular

Almanya’da yaşayan Türk vatandaşı hangi sebeplerle kısıtlanabilir?

Türk mahkemesi bakımından sebepler Türk hukukuna göre belirlenir (MÖHUK m. 10/1, m. 4). Bunlar TMK m. 405–408’de sayılmıştır.

Vasinin yetkileri hangi hukuka tabidir?

Kısıtlama sebepleri dışındaki bütün vesayet ve kısıtlılık konuları ile kayyımlık Türk hukukuna tabidir (MÖHUK m. 10/3).

Türkiye’de yerleşim yeri olmayan yabancı için hangi mahkeme karar verir?

Kişinin Türkiye’de sâkin olduğu yer, sâkin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesi (MÖHUK m. 42).

Kaynaklar

Sorularınız için

Almanya ya da Hollanda’da yaşayan ve işlerini artık kendisi göremeyen bir yakınınız için Türkiye’de vasi atanması, kısıtlama kararı ya da Türkiye’deki bir taşınmazla ilgili işlem gündemdeyse ve hangi mahkemeye, hangi hukuka göre başvurulacağını kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletişim formundan da iletebilirsiniz. Görüşmeden önce kişinin vatandaşlık bilgilerini, yurt dışında verilmiş bir temsil ya da Betreuung kararı varsa onun örneğini ve Türkiye’deki taşınmazların tapu bilgilerini hazırlamanız yararlı olur.