Yurt dışında doğan çocuğun nüfusa kaydı: süre ve vatandaşlık

Yurt dışında doğan çocuğun nüfusa kaydı, doğumun bağlı olduğunuz Türk dış temsilciliğine (büyükelçilik ya da başkonsolosluk) bildirilmesiyle yapılır. Kanundaki süre doğumdan itibaren altmış gündür ve bildirim, yabancı makamdan alınmış doğum belgesiyle yapılır (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 15/1 ve 15/6). Annesi ya da babası Türk vatandaşı olan çocuk, nerede doğarsa doğsun kural olarak doğumla Türk vatandaşıdır; kayıt bu vatandaşlığı yaratmaz, nüfus kütüğüne işler. Türk baba ve yabancı anadan evlilik dışında doğan çocuk için ise önce soybağının kurulması gerekir.

Yurt dışında doğan çocuk Türk vatandaşı mı?

Doğumla kazanılan Türk vatandaşlığı kendiliğinden kazanılır ve doğum anından itibaren hüküm ifade eder (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 6). Soy bağı esası 5901 sayılı Kanunun 7. maddesindedir:

Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır (m. 7/1).
Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliği dışında doğan çocuk Türk vatandaşıdır (m. 7/2).
Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk ise soy bağı kurulmasını sağlayan usul ve esaslar yerine getirildiğinde Türk vatandaşlığını kazanır (m. 7/3).

Almanya’da ya da Hollanda’da doğan bir çocuk, Türk vatandaşlığının yanında o ülkenin vatandaşlığını da kazanabilir. Bunun şartları Alman veya Hollanda hukukuna göre belirlenir; bu konuda oradaki yetkili makama ya da avukata danışmanız gerekir. Türk hukuku bakımından yabancı vatandaşlığın belgelenmesi hâlinde nüfus kaydına çok vatandaşlık açıklaması düşülür (5901 sayılı Kanun m. 44).

Ana ve babanın ikisi de Türk vatandaşlığından izinle çıkmış Mavi Kart sahibiyse çocuk Türk vatandaşı olmaz; ancak 5901 sayılı Kanunun 28. maddesine göre Mavi Kart haklarından yararlanan altsoydandır ve nüfus olayları Mavi Kartlılar Kütüğüne bildirilir (5490 sayılı Kanun m. 8/A). Ayrıntılar için Mavi Kart yazısına bakabilirsiniz.

Doğum tescili konsoloslukta nasıl yapılır?

Kanuna göre sağ olarak dünyaya gelen her çocuğun doğumu, yurt dışında altmış gün içinde dış temsilciliğe bildirilmelidir (5490 sayılı Kanun m. 15/1). Yurt dışındaki bildirim, yabancı makamlardan alınmış resmî belge veya raporun dış temsilciliğe verilmesiyle yapılır (m. 15/6). Almanya’da bu belge Standesamt’tan, Hollanda’da gemeente’den alınan doğum belgesidir.

Bildirimi veli, vasi veya kayyım yapar; bunlar yoksa çocuğun büyükannesi, büyükbabası, ergin kardeşleri ya da çocuğu yanında bulunduranlar yapabilir (m. 15/5). Çocuğa konulan ad üçü geçemez ve kısaltma yapılmadan yazılır (m. 15/5).

Konsolosluğa bizzat gidemiyorsanız kanun ikinci bir yol tanır: Yabancı makamdan alınmış resmî belge veya rapor, çocuğa konulan adın yazılı olduğu bir dilekçe ve ana ile babanın kimlik bilgilerini gösteren belgeler dış temsilciliğe gönderilebilir (m. 15/6). Konsoloslukların bu yolu hangi şekilde kabul ettiğini (posta, randevu sistemi vb.) başvuracağınız temsilcilikten öğrenin.

Konsolosluğun istediği belgeler temsilcilikten temsilciliğe değişebilir. Örnek olarak T.C. Düsseldorf Başkonsolosluğunun Aralık 2019 tarihli bilgi notunda, evlilik içinde doğan çocuk için uluslararası doğum belgesi (Formule-A), ana ve babanın nüfus cüzdanları ve çocuk Alman vatandaşıysa çocuğun kimlik kartı sayılmış; çocuğun getirilmesinin gerekmediği belirtilmiştir. Aynı nota göre ebeveynlerden biri yabancıysa Türk vatandaşı olan ebeveyn başvurur. Bu not eski tarihlidir; güncel listeyi kendi temsilciliğinizin sayfasından ve konsolosluk.gov.tr üzerinden kontrol edin.

Ana ve babanın evliliği Türk nüfusuna henüz işlenmemişse önce bunun yapılması gerekebilir; aksi hâlde çocuğun kaydı, kayıttaki medeni hâlle uyuşmaz. Bu, kanunda açıkça yazılı bir sıra değil, kayıtların birbirine dayanmasından çıkan bir değerlendirmedir. Evlilik bildiriminin süresi ve usulü için yurt dışında yapılan evlilik tescili yazısına bakabilirsiniz.

Altmış gün geçtiyse ne olur?

Süre geçtikten sonra da bildirim yapılabilir. Kanun bu durumda doğum tarihinin nasıl belirleneceğini düzenler: Altı yaşını bitirmemiş çocukta beyan esas alınır; altı yaşını doldurmuş çocukta resmî sağlık kuruluşunca yaş tespiti yapılır, ancak doğuma ait resmî belge verilirse yaş tespitine gerek kalmaz (5490 sayılı Kanun m. 16). Yurt dışında doğan çocuklarda yabancı makamın verdiği doğum belgesi çoğu zaman elde bulunur.

İdari para cezalarını düzenleyen 5490 sayılı Kanunun 68. maddesinin güncel metninde, doğumu süresinde bildirmeyen ana ya da babaya uygulanacak bir para cezası yoktur. Sürenin bir sonucu ise kanunda yazılıdır: Doğum bildirimi kanuni süresi içinde yapılırsa kimlik kartı için değerli kâğıt bedeli alınmaz (m. 41/11).

Düsseldorf Başkonsolosluğunun yukarıda anılan 2019 tarihli notunda, Türk ana veya babadan doğup on sekiz yaşına kadar nüfusa kaydedilmemiş kişiler için doğum kaydı yapılmadığı, bunun yerine ana veya babaya bağlı olarak vatandaşlık başvurusu istendiği yazılıdır. Notta bunun yasal dayanağı gösterilmemiştir; ergin bir çocuğun kaydı söz konusuysa güncel uygulamayı temsilcilikten teyit edin.

Evlilik dışında doğan çocuğun doğum tescili

Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur; baba ile soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 282).

Tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur (TMK m. 295/1). Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz (TMK m. 295/3). Yurt dışında yapılan tanıma işlemlerine ait bildirimler dış temsilciliklere ya da Türkçeye tercüme edilip onaylanmış olmak kaydıyla Türkiye’de nüfus müdürlüklerine yapılabilir (5490 sayılı Kanun m. 28/5). Tanınan ya da babalık hükmüyle soybağı kurulan çocuk babasının hanesine baba adı ve soyadıyla nakledilir (m. 28/4).

Düsseldorf Başkonsolosluğunun 2019 tarihli notuna göre tanıma yapılmışsa ana ve baba birlikte başvurur ve babalık tanıma senedi istenir; senet Alman makamlarından alınmışsa noter onaylı Türkçe tercümesi gerekir. Tanıma yoksa yalnızca Türk vatandaşı ana başvurur ve çocuk ananın soyadıyla ananın nüfusuna kaydedilir.

Almanya’da ya da Hollanda’da yabancı makam önünde yapılmış bir babalık tanımasının Türk hukuku bakımından soybağı kurup kurmadığı, MÖHUK m. 16’ya göre belirlenen hukuka bağlıdır. Bu konu tartışmalıdır. Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik dışında doğan çocuğun vatandaşlığı soybağına bağlı olduğu hâlde (5901 m. 7/3), MÖHUK m. 16 da önce çocuğun millî hukukuna bakmaktadır. Bu döngünün nasıl çözüleceği konusunda kanunda açık bir hüküm yoktur; bu yazı da doğrulanmış bir yargı kararına dayanmamaktadır. Somut bir olayda nüfus idaresinin ve mahkemenin hangi yolu izleyeceği kesin değildir.

Evlilikten sonraki 300 gün ve önceki evlilik

Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m. 285/1). Bu karine kayıtta doğrudan sonuç doğurur: Anne önceki eşinden boşanmış ya da yeni evlenmişse, çocuğun kime bağlanacağı tarihlere göre değişir. Babalık karinesini koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasıyla çürütebilir (TMK m. 286). Ana bu davayı doğumdan başlayarak bir yıl içinde açmak zorundadır; koca için süre, doğumu ve baba olmadığını öğrendiği tarihten başlayarak bir yıldır (TMK m. 289).

Annenin yurt dışında aldığı boşanma kararı Türkiye’de tanınmamış ve nüfusa işlenmemişse, Türk kayıtlarında evlilik devam ediyor görünür. Bunun 300 günlük karine bakımından nasıl değerlendirileceği konusunda kanunda açık bir hüküm yoktur; buradaki değerlendirme bir görüştür ve somut olaya göre değişebilir. Böyle bir durumda önce boşanmanın Türkiye’de tanınması gündeme gelir: Almanya’da verilen boşanma kararının Türkiye’de tanınması.

Sık sorulan sorular

Yurt dışında doğan çocuğun nüfusa kaydı için süre ne kadar?

Doğumdan itibaren altmış gündür; bildirim dış temsilciliğe yapılır (5490 sayılı Kanun m. 15/1).

Çocuğu konsolosluğa götürmek gerekir mi?

Kanunda böyle bir şart yoktur; bildirim yabancı makamdan alınan doğum belgesiyle yapılır (m. 15/6). Düsseldorf Başkonsolosluğunun 2019 tarihli notunda da çocuğun getirilmesinin gerekmediği yazılıdır.

Süreyi kaçırırsam ceza öder miyim?

5490 sayılı Kanunun 68. maddesinin güncel metninde, doğumu geç bildiren ana ya da babaya bir para cezası öngörülmemiştir. Süresinde bildirimde kimlik kartı için değerli kâğıt bedeli alınmaz (m. 41/11).

Türk anneden evlilik dışında doğan çocuk Türk vatandaşı mı?

Evet. Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliği dışında doğan çocuk Türk vatandaşıdır (5901 sayılı Kanun m. 7/2).

Yurt dışında doğan çocuğun vatandaşlığı için ayrıca başvuru gerekir mi?

Ana veya babadan biri Türk vatandaşıysa vatandaşlık doğumla kendiliğinden kazanılır (5901 m. 6–7); yapılan işlem doğumun nüfusa bildirilmesidir. Türk baba ve yabancı anadan evlilik dışında doğan çocukta önce soybağının kurulması gerekir (m. 7/3).

Kaynaklar

Sorularınız için

Çocuğunuzun doğum kaydında bir güçlük çıktıysa, örneğin baba ile soybağının yurt dışında yapılan bir tanımayla kurulup kurulmadığı, annenin önceki evliliğinin kayıtta hâlâ görünmesi ya da ergin bir çocuğun kaydı gibi bir soru varsa bunu kendi durumunuz için konuşmak üzere randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletişim formundan da iletebilirsiniz. Görüşmeye hazırlıkta şunlar işinize yarar:

çocuğun yabancı makamdan alınmış doğum belgesi (varsa Formule-A),
ana ve babanın vatandaşlık bilgileri ve Türk nüfus kayıt örnekleri,
evlilik dışı doğumda varsa babalık tanıma belgesi, annenin önceki evliliği varsa boşanma kararı.

Çocuğun Alman ya da Hollanda vatandaşlığına ilişkin sorular o ülkenin hukukuna tabidir; bunlar için oradaki yetkili makama veya avukata başvurmanız gerekir. Aile hukuku sayfasında diğer konulara da ulaşabilirsiniz.