MÖHUK Madde 54 – Tenfiz şartları
MÖHUK Madde 54 metni
Tenfiz şartları
Madde 54
(1) Yetkili mahkeme tenfiz kararını aşağıdaki şartlar dâhilinde verir:
a) Türkiye Cumhuriyeti ile ilâmın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma yahut o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş ilâmların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmünün veya fiilî uygulamanın bulunması.
b) İlâmın, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması veya davalının itiraz etmesi şartıyla ilâmın, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmiş olmaması.
c) Hükmün kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması.
ç) O yer kanunları uyarınca, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin hükmü veren mahkemeye usulüne uygun bir şekilde çağrılmamış veya o mahkemede temsil edilmemiş yahut bu kanunlara aykırı bir şekilde gıyabında veya yokluğunda hüküm verilmiş ve bu kişinin yukarıdaki hususlardan birine dayanarak tenfiz istemine karşı Türk mahkemesine itiraz etmemiş olması.
Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.
MÖHUK Madde 54 gerekçesi
2675 sayılı Kanunun 38 inci maddesini kısmen karşılamaktadır.
2675 sayılı Kanunun, yabancı mahkeme ilâmlarının tanınma ve tenfiz şartlarını düzenleyen 38 inci maddesinin (b) bendinde tanıma ve tenfiz için, ilâmın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması şartı aranmakta, buna mukabil yabancı mahkemenin yetkisi üzerinde durulmamaktaydı. Bu durumda, kendi hukukuna göre dahi yetkisiz olan veya hukuk devletlerinde kabul edilmiş genel yetki ilkelerine aykırılık taşıyan aşırı yetki kurallarına göre kendilerini yetkili kabul eden yabancı mahkemelerin verdikleri ilâmların da Türkiye'de tanınması ve tenfizi yolu açık kalmıştı. Böylece, yabancı mahkemelerin, ihtilâfla hiçbir hukukî ilişkisi olmamasına rağmen veya bir hukuk devletinde kabul edilmesi mümkün olmayan yetersiz ilişkilere dayanan yetki kurallarından istifade edilerek verilen yabancı mahkeme ilâmları Türkiye'de tanınıp tenfiz edilebilirdi. Hukuken sakıncası bulunan bu durumu engellemek amacıyla ilâmın "dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmiş olmaması" şartının da bir tanıma ve tenfiz şartı olarak ilgili bende eklenmesi gerekli ve yararlı görülmüştür. Dava konusu ve taraflarla hukukî ve fiilî anlamda gerçek bir ilişkisi olmaksızın yabancı bir mahkemenin kendisini yetkili sayması milletlerarası yetki hukukunda kabul edilmeyen bir "aşırı yetki" olarak kabul edilmektedir. Ancak bu tanıma ve tenfiz şartının, tenfiz hâkimince incelenmesi davalının bu konuda itiraz etmesi şartına bağlanmıştır. Tanıma ve tenfiz hâkimi, "ilâmın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması" şartını resen inceleyecek, ancak (b) bendine eklenen yeni tanıma ve tenfiz şartını davalının itiraz etmesi şartına bağlı olarak inceleyebilecektir. 38 inci maddenin (b) bendine eklenen yeni tanıma ve tenfiz şartının benzerleri birçok Avrupa ülkesi kanunlarında da bulunmaktadır.
Maddenin (ç) bendinde, "gıyabında" kelimesi yanına "veya yokluğunda" ibaresi eklenmek suretiyle, aleyhine tanınma ve tenfiz isteminde bulunulan kişinin savunma hakları, onun sadece gıyabında alınan ilâmlar için değil, fakat aynı zamanda verildiği ülke kanunlarına aykırı şekilde "yokluğunda" verilen mahkeme ilâmları için de teminat altına alınmıştır.
Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 53. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.
Açıklama
Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de tenfiz edilebilmesi için aranan dört şartı düzenler: karşılıklılık, yetki, kamu düzeni ve savunma hakkı.
Türk mahkemesi yalnızca bu şartların bulunup bulunmadığını inceler; yabancı hâkimin olayı doğru değerlendirip değerlendirmediğine bakmaz. Aynı şartlar, (a) bendi dışında, yabancı kararın tanınmasında da aranır (MÖHUK m. 58/1).
(a) bendi karşılıklılık şartıdır. Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında, Türk mahkeme kararlarının da o ülkede tenfizini mümkün kılan bir anlaşma, kanun hükmü veya fiilî uygulama bulunmalıdır. Bu şart tanımada aranmadığından, yurt dışında verilmiş bir boşanma kararının nüfusa işlenmesi için karşılıklılık gerekmez.
(b) bendi yetkiyle ilgilidir. Karar, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmalıdır. Münhasır yetki, bir davanın yalnızca Türk mahkemesinde görülebildiği durumları ifade eder; Türkiye'deki taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin davalar bunun tipik örneğidir. Bentteki ikinci şart aşırı yetkiye karşıdır: Yabancı mahkeme, dava konusu veya taraflarla gerçek bir bağı olmadığı hâlde kendini yetkili saymışsa karar tenfiz edilmez. Ancak mahkeme bu ikinci şartı kendiliğinden değil, davalı itiraz ederse inceler.
(c) bendi kamu düzenine ilişkindir. Karar, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır. Yabancı hukukun Türk hukukundan farklı olması tek başına yetmez; kararın sonucunun Türk hukukunun temel ilkeleriyle açıkça bağdaşmaması gerekir.
(ç) bendi savunma hakkını korur. Kendisine karşı tenfiz istenen kişi, kararı veren mahkemeye o ülke kanunlarına uygun biçimde çağrılmamış, orada temsil edilmemiş ya da o kanunlara aykırı olarak gıyabında veya yokluğunda hüküm kurulmuşsa ve bu kişi tenfiz davasında buna dayanarak itiraz ederse tenfiz reddedilir. Bu şart da kişinin itirazına bağlıdır.
Madde, 2675 sayılı eski Kanunun 38. maddesine dayanır. Yeni Kanunla (b) bendine aşırı yetki şartı eklenmiş, (ç) bendi o ülke kanunlarına aykırı olarak "yokluğunda" verilen kararları da kapsayacak biçimde genişletilmiştir. Gerekçe bu iki yeniliğin nedenlerini anlatır.
Dilekçeye eklenecek belgeler (kararın onaylı aslı veya örneği, kesinleşme belgesi ve onaylı çeviriler) MÖHUK m. 53'te sayılmıştır.