MÖHUK Madde 34 Haksız Fiiller | Av. Sermin Güneş Keçeci

MÖHUK m. 34, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunda, yabancılık unsuru taşıyan haksız fiillerden doğan borçlara hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını belirler. Kural olarak fiilin işlendiği ülkenin hukuku uygulanır; zararın başka bir ülkede doğması, ilişkinin başka bir ülkeyle daha sıkı bağlantılı olması ve kazadan sonra yapılan hukuk seçimi bu kuralı değiştirir. Türkiye’de tatildeyken trafik kazası geçirenler, Almanya veya Hollanda plakalı araçla Türkiye’de kazaya karışanlar ve zararını doğrudan sigorta şirketinden istemek isteyenler bu maddeyle karşılaşır.

MÖHUK Madde 34 metni

Haksız fiiller
MADDE 34 – (1) Haksız fiilden doğan borçlar haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tâbidir.
(2) Haksız fiilin işlendiği yer ile zararın meydana geldiği yerin farklı ülkelerde olması hâlinde, zararın meydana geldiği ülke hukuku uygulanır.
(3) Haksız fiilden doğan borç ilişkisinin başka bir ülke ile daha sıkı ilişkili olması hâlinde bu ülke hukuku uygulanır.
(4) Haksız fiile veya sigorta sözleşmesine uygulanan hukuk imkân veriyorsa, zarar gören, talebini doğrudan doğruya sorumlunun sigortacısına karşı ileri sürebilir.
(5) Taraflar, haksız fiilin meydana gelmesinden sonra uygulanacak hukuku açık olarak seçebilirler.

Madde, kanunun yürürlüğe girdiği 12/12/2007’den beri değişmemiştir; Kasım 2026 itibarıyla UYAP Mevzuat’taki güncel metinde değişiklik notu yoktur. Maddenin tam metni, gerekçesi ve açıklaması: MÖHUK m. 34.

Madde gerekçesi

Kanun tasarısının gerekçesine göre madde, eski 2675 sayılı Kanunun 25. maddesini kısmen karşılar. Birinci ve ikinci fıkrada “yer” yerine “ülke” denmiş, üçüncü fıkrada “yakın irtibat” yerine “sıkı ilişki” kavramı kullanılmıştır. Eski metindeki “uygulanabilir” yerine “uygulanır” denmesinin amacı, daha sıkı ilişkiye verilen önemi vurgulamaktır. Dördüncü fıkra yenidir: Zarar görene sorumlunun sigortacısına doğrudan başvurma imkânı tanır; bu imkân haksız fiile uygulanan hukuktan doğuyorsa o hukuk, sigorta sözleşmesine uygulanan hukuktan doğuyorsa sigorta sözleşmesinin hukuku uygulanır. Beşinci fıkra, ancak haksız fiilden sonra ve açıkça yapılabilen sınırlı bir hukuk seçimine izin verir. (Kaynak: TBMM’ye sunulan kanun tasarısının madde gerekçesi, tasarıda m. 33.)

Açıklama

Kanun fıkralar arasındaki sırayı ayrıca yazmaz; benim değerlendirmeme göre metin şöyle okunur: Önce taraflar kazadan sonra açıkça bir hukuk seçmiş mi, ona bakılır (m. 34/5). Seçim yoksa olay başka bir ülkeyle daha sıkı ilişkili mi diye sorulur (m. 34/3). Bu da yoksa fiilin işlendiği ülkenin hukuku uygulanır (m. 34/1); fiil bir ülkede işlenip zarar başka bir ülkede doğmuşsa zararın doğduğu ülkenin hukuku esas alınır (m. 34/2).

Türk hâkimi bu kuralları ve gösterdikleri yabancı hukuku kendiliğinden uygular; yabancı hukukun içeriğini tespit ederken taraflardan yardım isteyebilir (MÖHUK m. 2/1). Gösterilen yabancı hukukun kendi kanunlar ihtilâfı kuralları haksız fiillerde dikkate alınmaz, doğrudan maddî hükümleri uygulanır (m. 2/3). Zamanaşımı da talebin esasına uygulanan hukuka bağlıdır (MÖHUK m. 8).

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

Türkiye’de tatilde trafik kazası

Kaza Türkiye’de olduysa ve taraflar kazadan sonra başka bir hukuk seçmediyse, tazminat kural olarak Türk hukukuna göre belirlenir (m. 34/1). Türk hukukunda motorlu aracın işletilmesinden doğan zarardan işleten sorumludur (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, KTK m. 85/1); bu sorumluluk için zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorunludur (KTK m. 91/1). Zorunlu sigorta kapsamındaki tazminatlar ve manevi tazminat bakımından KTK’da düzenlenmeyen konularda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiil hükümleri uygulanır (KTK m. 90; TBK m. 49 vd.).

Kazaya karışan iki taraf da Almanya’da veya Hollanda’da oturuyorsa, ilişkinin o ülkeyle daha sıkı bağlantılı sayılıp sayılmayacağı (m. 34/3) somut olaya göre değişir. Bu konu tartışmalıdır: Kanun “daha sıkı ilişki”nin ölçütlerini saymaz ve tarafların ortak mutad meskeninin tek başına yeterli olup olmadığına dair doğrulanmış, bağlayıcı bir Yargıtay kararı tespit edemedim. Somut bir uyuşmazlıkta mahkemenin hangi yaklaşımı benimseyeceği kesin değildir.

Yabancı plakalı araçla kaza

Yabancı plakalı araçların Türkiye’de geçerli bir sigortası yoksa zorunlu mali sorumluluk sigortası Türkiye sınırına girişte yapılır (KTK m. 91/6). 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 14/2-d, Yeşil Kart sigortası uygulamaları için faaliyet gösteren Türkiye Motorlu Taşıt Bürosundan söz eder. Yeşil Kartlı bir araç için hasar başvurusunun işleyişi bu yazıda ele alınmamıştır.

Kendi aracınız kazada hasar gördüyse, onarımı Türkiye’de mi yoksa oturduğunuz ülkede mi yaptıracağınız sorusu Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun önüne gelmiştir (aşağıda).

Sigortacıya doğrudan başvuru (m. 34/4)

Zarar gören, haksız fiile ya da sigorta sözleşmesine uygulanan hukuk izin veriyorsa talebini doğrudan sorumlunun sigortacısına yöneltebilir. Türk hukuku bu imkânı tanır: Zarar gören, zararının sigorta bedeline kadar olan kısmını doğrudan sigortacıdan isteyebilir (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1478). Zorunlu trafik sigortasında ise dava açmadan veya tahkime gitmeden önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılmalıdır; sigortacı 15 gün içinde yazılı cevap vermezse ya da cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurulabilir (KTK m. 97).

Zorunlu trafik sigortası her talebi karşılamaz. Manevi tazminat talepleri, gelir ve kâr kaybı gibi dolaylı zararlar ve araçta taşınan eşyanın zararı bu sigortanın kapsamı dışındadır (KTK m. 92). Bu talepler zorunlu trafik sigortacısından değil, sorumlu kişilerden (ör. işleten) istenir. Teminat tutarları her yıl değiştiğinden burada rakam verilmemiştir.

Süreler

Türk hukuku uygulanıyorsa motorlu araç kazalarından doğan maddi tazminat talepleri, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil ceza kanununa göre daha uzun bir zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa o süre uygulanır (KTK m. 109/1-2). Genel kural TBK m. 72’dedir.

Dava nerede açılır?

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir (MÖHUK m. 40). Haksız fiil davalarında fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi ile zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (6100 sayılı HMK m. 16). Trafik kazasından doğan hukuki sorumluluk davaları kazanın olduğu yer mahkemesinde de açılabilir (KTK m. 110/2). Davayı Almanya’da veya Hollanda’da açarsanız o ülkenin mahkemesi kendi kanunlar ihtilâfı kurallarını uygular; MÖHUK m. 34 yalnızca Türk mahkemelerini bağlar. Alman veya Hollanda hukukuna ilişkin kısım için o ülkede yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.

Kazadan sonra hukuk seçimi (m. 34/5)

Taraflar kazadan sonra, örneğin uzlaşma görüşmeleri sırasında, uygulanacak hukuku seçebilir. Seçim açık olmalıdır; kazadan önce yapılmış bir anlaşma bu fıkraya girmez. Seçimin, anlaşmaya taraf olmayan sigortacıya etkisi kanunda ayrıca düzenlenmemiştir.

Haksız fiilden doğan diğer talepler için tazminat hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Yargıtay kararları

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2014/703, K. 2016/497, T. 06.04.2016

Almanya’da oturan davacının Türkiye’ye geçici olarak getirdiği Almanya plakalı aracı, 10.08.2010’da Türkiye’de karşı tarafın kusuruyla hasar görmüştü. Yerel mahkeme hasarı Türkiye koşullarına göre hesaplamıştı. Hukuk Genel Kurulu oyçokluğuyla, araç malikinin onarımı Türkiye’de ya da ikamet ettiği ülkede yaptırma konusunda seçimlik hakkı olduğuna ve yurt dışındaki gerçek onarım bedelinin Türk lirası karşılığının tazmin edilmesi gerektiğine karar verdi. Görüşmelerde bir üye MÖHUK m. 34 gereği zararın Türkiye koşullarına göre belirlenmesi gerektiğini savundu; çoğunluk bu görüşü benimsemedi. Karşı oy yazısı da zararın Türk hukukuna ve Türkiye koşullarına göre belirlenmesi gerektiğini savunur. Karar 2010 tarihli bir kazaya ilişkindir; KTK’da 2016 ve 2021’de yapılan değişikliklerden sonra aynı yaklaşımın sigortacıya karşı taleplerde nasıl uygulandığını doğrulanmış bir kararla tespit edemedim.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2016/16774, K. 2019/1597, T. 20.03.2019

Davacı belediye, davalılara yersiz ödendiğini ileri sürdüğü sosyal yardımların iadesini istemişti; davalıların Türkiye’deki taşınmazlarını bildirmedikleri iddia ediliyordu. Daire, uyuşmazlığın haksız fiile dayandığını ve m. 34 uyarınca haksız eylemin gerçekleştiği yer olan Hollanda’nın kanunlarına göre çözülmesi gerektiğini belirtti; yardımın dayanağı olan yabancı kanunun çevirisi dosyaya alınmadan verilen kararı bozdu.

Sık sorulan sorular

Türkiye’de tatilde kaza yaptım, hangi hukuk uygulanır?

Taraflar kazadan sonra başka bir hukuk seçmediyse kural olarak Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 34/1). Olay başka bir ülkeyle daha sıkı ilişkiliyse o ülkenin hukuku uygulanır (m. 34/3); bunun ölçütleri kanunda sayılmamıştır.

Yabancı plakalı araç Türkiye’de kaza yaparsa ne olur?

Türkiye’de geçerli sigortası olmayan yabancı plakalı araç için zorunlu trafik sigortası sınırda yapılır (KTK m. 91/6). Kaza Türkiye’de olduysa tazminat kural olarak Türk hukukuna göre belirlenir.

Trafik kazasında sigorta şirketine başvurmak zorunlu mu?

Türk zorunlu trafik sigortası kapsamındaki talepler için evet: Dava açmadan veya tahkime gitmeden önce sigortacıya yazılı başvuru gerekir, sigortacının cevap süresi 15 gündür (KTK m. 97).

Kaynaklar

Sorularınız için

Türkiye’de geçirdiğiniz bir kazada Türk mahkemesinin hangi hukuku uygulayacağını, sigortacıya nasıl başvuracağınızı ya da davanın nerede açılabileceğini kendi durumunuz için değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletişim formundan da iletebilirsiniz. Hazırlık için şunlar yararlı olur:

kaza tespit tutanağı ve varsa polis veya savcılık evrakı,
iki aracın plakası ve sigorta bilgileri,
sigortacıya yaptığınız başvuru ve gelen cevap,
hasar veya tedavi belgeleri ile bunların hangi ülkede düzenlendiği.