MÖHUK Madde 29 Eşyanın Taşınmasına İlişkin Sözleşmeler

MÖHUK m. 29, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun eşya taşıma sözleşmelerine uygulanacak hukuku belirler. Taraflar hukuk seçebilir; seçim yoksa taşıyıcının esas işyerinin bulunduğu ülke, aynı zamanda yükleme ya da boşaltma ülkesi veya gönderenin esas işyerinin bulunduğu ülkeyse o ülkenin hukuku uygulanır. Almanya’dan veya Hollanda’dan Türkiye’ye ev eşyası ya da ticari mal taşıtan herkes bu maddeyle karşılaşabilir.

MÖHUK Madde 29 metni

Eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeler
MADDE 29 – (1) Eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeler tarafların seçtikleri hukuka tâbidir.
(2) Tarafların hukuk seçimi yapmamış olmaları hâlinde, sözleşmenin kuruluşu sırasında taşıyıcının esas işyerinin bulunduğu ülke aynı zamanda yüklemenin veya boşaltmanın yapıldığı ülke veya gönderenin esas işyerinin bulunduğu ülke ise bu ülkenin sözleşmeyle en sıkı ilişkili olduğu kabul edilir ve sözleşmeye bu ülkenin hukuku uygulanır. Tek seferlik çarter sözleşmeleri ve esas konusu eşya taşıma olan diğer sözleşmeler de bu madde hükümlerine tâbidir.
(3) Hâlin bütün şartlarına göre eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde sözleşmeye bu hukuk uygulanır.

Maddenin tam metni, gerekçesi ve ayrıntılı açıklaması: MÖHUK m. 29.

Madde gerekçesi

Kanun tasarısının gerekçesine göre madde eski Kanunda bulunmayan yeni bir hükümdür ve milletlerarası ticarette en sık görülen sözleşme tiplerinden biri olan eşya taşıma sözleşmesinin özelliklerini dikkate almak için konulmuştur. Seçim yoksa esas alınan taşıyıcının işyeri, kötü niyetli değişiklikleri önlemek için sözleşmenin kuruluş anına bağlanmıştır. Gerekçeye göre taşıyıcının işyeri hukukunun uygulanması için bu yerin aynı zamanda gönderenin esas işyeri ya da yükleme veya boşaltma yeri olması gerekir; bu çakışma yoksa sözleşme genel kurala tabidir. Tek seferlik çarter sözleşmeleri Avrupa hukukuyla uyum için kapsama alınmıştır.

Açıklama

Hukuk seçimi. Taraflar uygulanacak hukuku sınırsız olarak seçebilir. Nakliye firmalarının genel işlem koşullarında çoğu zaman bir hukuk seçimi kaydı bulunur; bu kaydın sözleşmenin parçası olup olmadığı ayrı bir sorudur.

Seçim yoksa: iki şartlı kural. Bakılacak ilk yer taşıyıcının sözleşme kurulduğu sıradaki esas işyeridir. Ama bu tek başına yetmez; o ülke aynı zamanda şu üç yerden biri olmalıdır:

yüklemenin yapıldığı ülke,
boşaltmanın yapıldığı ülke,
gönderenin esas işyerinin bulunduğu ülke.

Örneğin İstanbul merkezli bir nakliye şirketi eşyayı Düsseldorf’tan alıp İzmir’e götürürse, boşaltma ülkesi de Türkiye olduğundan sözleşmeye Türk hukuku uygulanır. Taşıyıcının merkezi bu yerlerin hiçbiriyle örtüşmüyorsa, örneğin Polonya’daki bir şirket eşyayı Almanya’dan Türkiye’ye taşıyorsa, bu kural uygulanmaz. O zaman sözleşmelere ilişkin genel kurala (MÖHUK m. 24/4) göre en sıkı ilişkili hukuk aranır.

Kaçış kuralı. Hâlin bütün şartları sözleşmenin başka bir hukukla daha sıkı ilişkili olduğunu gösteriyorsa o hukuk uygulanır (m. 29/3).

Milletlerarası sözleşmeler önce gelir. Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin hükümleri saklıdır (MÖHUK m. 1/2). Karayoluyla uluslararası eşya taşımalarında bu sözleşmelerin en bilineni CMR’dir. CMR’nin kapsamına giren bir taşımada, taşıyıcının sorumluluğu gibi konularda önce CMR’ye bakılır; m. 29 ancak CMR’nin düzenlemediği konularda devreye girer.

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

Ev eşyasıyla Türkiye’ye dönüş. Almanya’dan veya Hollanda’dan Türkiye’ye taşınırken nakliyeciyle yapılan sözleşme bir taşıma sözleşmesidir ve tüketici sözleşmelerine ilişkin m. 26’nın kapsamı dışındadır (m. 26/4). Hukuk seçimi yoksa m. 29 uygulanır: Türkiye merkezli bir nakliyeci için boşaltma ülkesi de Türkiye olduğundan Türk hukuku, Almanya merkezli bir nakliyeci için yükleme ülkesi de Almanya olduğundan Alman hukuku. Eşyanın gümrük işlemleri bu yazının konusu değildir.

Sözleşmeyi yazılı yapın. Sonradan çıkacak bir hasar ya da kayıp uyuşmazlığında taşıyıcının kim olduğu, esas işyerinin nerede bulunduğu ve sözleşmede bir hukuk seçimi kaydı olup olmadığı belirleyici olur. Yazarın önerisi, bu bilgilerin yazılı sözleşmede ve teslim belgesinde açıkça yer almasıdır.

Alt yükleniciler. Yurt dışından Türkiye’ye taşımalarda sözleşme yaptığınız firma taşımayı başka bir firmaya yaptırabilir. M. 29 “taşıyıcı” olarak hangi firmanın esas alınacağını ayrıca söylemez. Bu konu tartışmalıdır; kanunda bu konuda açık bir hüküm ve bağlayıcı bir yargı kararı bulunmamaktadır. Yazarın değerlendirmesine göre sözleşmeyi sizinle kuran ve taşımayı üstlenen firma esas alınır.

Sözleşmelerle ilgili diğer konular için ticaret ve sözleşmeler hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Almanya’dan Türkiye’ye ev eşyası taşımada hangi hukuk uygulanır?

Sözleşmede hukuk seçimi varsa o hukuk. Yoksa taşıyıcının esas işyeri ülkesi aynı zamanda yükleme veya boşaltma ülkesiyse o ülkenin hukuku (MÖHUK m. 29/2). CMR’nin kapsamına giren konularda önce CMR uygulanır.

Ev eşyası nakliyesi tüketici sözleşmesi sayılır mı?

MÖHUK m. 26/4, paket turlar dışındaki taşıma sözleşmelerini tüketici sözleşmelerine ilişkin kuralın dışında tutar. Bu yüzden uygulanacak hukuk m. 29’a göre belirlenir.

Tek seferlik çarter nedir, bu maddeye girer mi?

Bir taşıma aracının tek bir sefer için kiralanmasıdır ve m. 29 kapsamındadır (m. 29/2).

Kaynaklar

Sorularınız için

Yurt dışından Türkiye’ye yapılan bir taşımada hasar, kayıp ya da gecikme yaşadıysanız ve Türk mahkemesi açısından hangi hukukun uygulanacağını değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletişim formundan da iletebilirsiniz. Hazırlık için şunlar yararlı olur:

nakliye sözleşmesi, teklif ve genel işlem koşulları,
taşıma belgesi ve teslim tutanağı,
taşıyıcı firmanın unvanı ve merkezinin bulunduğu ülke.