MÖHUK Madde 29 – Eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeler

MÖHUK Madde 29 metni

Eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeler

Madde 29

(1) Eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeler tarafların seçtikleri hukuka tâbidir.

(2) Tarafların hukuk seçimi yapmamış olmaları hâlinde, sözleşmenin kuruluşu sırasında taşıyıcının esas işyerinin bulunduğu ülke aynı zamanda yüklemenin veya boşaltmanın yapıldığı ülke veya gönderenin esas işyerinin bulunduğu ülke ise bu ülkenin sözleşmeyle en sıkı ilişkili olduğu kabul edilir ve sözleşmeye bu ülkenin hukuku uygulanır. Tek seferlik çarter sözleşmeleri ve esas konusu eşya taşıma olan diğer sözleşmeler de bu madde hükümlerine tâbidir.

(3) Hâlin bütün şartlarına göre eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde sözleşmeye bu hukuk uygulanır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 29 gerekçesi

2675 sayılı Kanunda yer verilmeyen "Eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeler" başlıklı yeni bir maddedir.

Milletlerarası ticarette en fazla rastlanılan sözleşme tipi olan eşya taşıma sözleşmesi için onun özelliklerini dikkate alan bir düzenleme yapılması ihtiyacı, Tasarının yeni düzenlenen 28 inci maddesinin temel gerekçesidir.

Maddenin birinci fıkrasında, Kanunun sözleşmeden doğan borç ilişkilerindeki genel yaklaşımına uygun olarak bu sözleşmeler için de hukuk seçimine imkân tanınmıştır.

Maddenin ikinci fıkrasında tarafların hukuk seçimi yapmamaları ihtimâlinde objektif bağlama kuralı "taşıyıcının işyeri" olarak tespit edilmiştir. Bu işyeri, kötü niyetli değişikliklerin önlenmesi amacıyla sabitleştirilerek, sözleşmenin kuruluşu anına bağlanmıştır.

Ancak, eşya taşıma akitlerinde, taşıyıcının işyeri hukukunun uygulanabilmesi için bazı ek unsurların da bulunması gerekir. Bu unsurlar, taşıyıcının esas işyerinin, aynı zamanda gönderenin esas işyeri veya eşyanın yükleme veya boşaltma yeri olmasıdır. Diğer bir ifade ile, taşıyıcının işyeri ile sayılan diğer yerlerden herhangi birinin aynı olması gereklidir. Ancak bu unsurun varlığı hâlinde, taşıma işinin niteliği gereği, pek çok ülke ile ilişkili olan eşya taşıma sözleşmelerine, birden çok işyeri bulunması hâlinde "taşıyıcının esas işyeri hukuku" uygulanarak sözleşmenin farklı hukuklara tâbi olması engellenmiştir. Aksi hâlde, eşya taşıma sözleşmeleri 23 üncü maddedeki genel kurala tâbi tutulacaktır.

Tek seferlik çarter sözleşmeleri ile esas konusu eşya taşıma olan diğer sözleşmeler de, AT hukuku ile uyumlu olarak aynı hükme tâbi tutulacaktır.

Maddenin üçüncü fıkrasında hâlin bütün şartlarına göre daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde taşıma sözleşmesine bu hukukun uygulanacağı kabul edilerek somut olay adaletinin yerine getirilmesi imkânına da maddede yer verilmiştir.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 28. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Bu madde, eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmelere hangi hukukun uygulanacağını düzenler. Uluslararası ticarette sık görülen ve birden fazla ülkeyle bağlantılı olan yük taşıma sözleşmeleri için özel bir kural öngörülmüştür.

Taraflar uygulanacak hukuku seçebilir. Seçim yoksa taşıyıcının sözleşme kurulduğu sıradaki esas işyerinin bulunduğu ülke sözleşmeyle en sıkı ilişkili ülke sayılır. Ancak bunun için bu ülkenin aynı zamanda yüklemenin veya boşaltmanın yapıldığı ülke ya da gönderenin esas işyerinin bulunduğu ülke olması gerekir. Örneğin İstanbul merkezli bir nakliye şirketi Türkiye'den Almanya'ya yük taşırsa, yükleme de Türkiye'de yapıldığından sözleşmeye Türk hukuku uygulanır. Bu çakışma yoksa sözleşme genel kurala (MÖHUK m. 24) tabidir.

Tek seferlik çarter sözleşmeleri, yani bir aracın tek bir sefer için kiralanması ve asıl konusu eşya taşıma olan diğer sözleşmeler de bu maddeye tabidir. Hâlin bütün şartlarına göre sözleşme başka bir hukukla daha sıkı ilişkiliyse o hukuk uygulanır.

Taşıma sözleşmeleri tüketici sözleşmelerine ilişkin MÖHUK m. 26'nın kapsamı dışında bırakıldığından, yurt dışından Türkiye'ye ev eşyası taşıtan bir kişinin nakliyeciyle yaptığı sözleşme de bu maddeye göre değerlendirilir.

Uygulamada uluslararası eşya taşımalarının önemli bir kısmı, Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelere tabidir; karayoluyla yapılan uluslararası taşımalarda CMR Sözleşmesi bunun en bilinen örneğidir. Bu sözleşmeler MÖHUK m. 1/2 uyarınca saklıdır ve kapsamlarına giren konularda bu maddeden önce uygulanır.