MÖHUK Madde 26 Tüketici Sözleşmeleri

MÖHUK m. 26, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun tüketici sözleşmelerine uygulanacak hukuku belirleyen maddesidir. Taraflar hukuk seçebilir, ama bu seçim tüketicinin yaşadığı ülkenin hukukunun sağladığı asgari korumayı ortadan kaldıramaz; seçim yoksa belirli şartlarla tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır. Almanya’da veya Hollanda’da yaşayıp Türkiye’deki bir satıcıdan mal ya da hizmet alan, Türkiye’de yaşayıp yurt dışından alışveriş yapan herkes bu maddenin kapsamına girebilir.

MÖHUK Madde 26 metni

Tüketici sözleşmeleri
MADDE 26 – (1) Meslekî veya ticarî olmayan amaçla mal veya hizmet ya da kredi sağlanmasına yönelik tüketici sözleşmeleri, tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgarî koruma saklı kalmak kaydıyla, tarafların seçtikleri hukuka tâbidir.
(2) Tarafların hukuk seçimi yapmamış olması hâlinde, tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır. Tüketicinin mutad meskeni hukukunun uygulanabilmesi için;
a) Sözleşme, tüketicinin mutad meskeninin bulunduğu ülkede, ona gönderilen özel bir davet üzerine veya ilân sonucunda kurulmuş ve sözleşmenin kurulması için tüketici tarafından yapılması gerekli hukukî fiiller bu ülkede yapılmış veya
b) Diğer taraf veya onun temsilcisi, tüketicinin siparişini bu ülkede almış veya
c) İlişkinin bir satım sözleşmesi olması hâlinde, satıcı tüketiciyi satın almaya ikna etmek amacıyla bir gezi düzenlemiş ve tüketici de bu gezi ile bulunduğu ülkeden başka ülkeye gidip siparişini orada vermiş,
olmalıdır.
(3) İkinci fıkradaki şartlar altında yapılan tüketici sözleşmelerinin şekline, tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır.
(4) Bu madde, paket turlar hariç, taşıma sözleşmeleri ve tüketiciye hizmetin onun mutad meskeninin bulunduğu ülkeden başka bir ülkede sağlanması zorunlu olan sözleşmelere uygulanmaz.

Maddenin tam metni, gerekçesi ve ayrıntılı açıklaması: MÖHUK m. 26.

Madde gerekçesi

Kanun tasarısının gerekçesine göre madde eski Kanunda bulunmayan yeni bir hükümdür. Gerekçe, karşı tarafa göre daha zayıf ve deneyimsiz olan tüketicinin korunmasını amaç olarak gösterir ve düzenlemede 1980 tarihli Roma Sözleşmesinden yararlanıldığını belirtir. Tüketicinin mutad meskeni hukukunun seçilmesini, tüketicinin en iyi bildiği ve bu yüzden onu en iyi koruyan hukuk olmasıyla açıklar. Hukuk seçimine izin verilmiştir, ama seçilen hukuk tüketiciyi mutad meskeni hukukundan daha az koruyorsa seçim bu ölçüde dikkate alınmaz. Taşıma sözleşmeleri, bu alanda çok sayıda milletlerarası sözleşme bulunduğu için kapsam dışında bırakılmış; paket turlar kapsamda tutulmuştur.

Açıklama

Maddeyi anlamak için üç soruyu sırayla sormak gerekir.

Sözleşme bir tüketici sözleşmesi mi? Mal, hizmet veya kredi meslekî ya da ticarî olmayan bir amaçla alınmış olmalıdır. Aynı aracı işiniz için alıyorsanız madde uygulanmaz; sözleşme genel kurala (MÖHUK m. 24) tabidir.

Taraflar bir hukuk seçmiş mi? Seçim geçerlidir, ama sınırlıdır. Tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici kuralları, örneğin cayma hakkı ya da ayıplı mal için tanınan haklar, seçilen hukukta daha zayıfsa tüketici bu korumadan yararlanır. Birinci fıkrada bu asgari koruma için ikinci fıkradaki bağlantı şartları ayrıca aranmaz. Bu, maddenin lafzından çıkan ve yazara ait bir okumadır; kanunda bunu ayrıca açıklayan bir hüküm yoktur ve bu konuda bağlayıcı bir yargı kararı tespit edemedim.

Seçim yoksa hangi hukuk? Tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır, ama yalnızca sözleşme o ülkeyle ikinci fıkradaki bağlantılardan birini taşıyorsa: satıcı tüketiciye o ülkede özel bir davet ya da ilanla ulaşmış ve tüketici gerekli işlemleri orada yapmış, satıcı siparişi o ülkede almış ya da satıcı tüketiciyi bir geziyle başka ülkeye götürüp orada sipariş aldırmıştır. Bu bağlantılar yoksa genel kurala (MÖHUK m. 24) dönülür.

Kanun internet üzerinden yapılan satışları ayrıca anmaz. Tüketicinin bulunduğu ülkeye yönelik bir internet sitesinin “ilan” sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır. Kanunda bu konuda açık bir hüküm ve bağlayıcı bir yargı kararı bulunmamaktadır. Yazarın değerlendirmesine göre sitenin dili, para birimi ve teslimat ülkeleri gibi unsurlar, sitenin o ülkedeki tüketiciye yöneldiğini gösteriyorsa (a) bendi gerçekleşmiş sayılabilir; mahkemenin bunu nasıl değerlendireceği kesin değildir.

Yurt dışında yaşayanlar için uygulamada önemli noktalar

Hizmeti Türkiye’de almanız gerekiyorsa madde uygulanmaz. Dördüncü fıkraya göre hizmetin tüketicinin yaşadığı ülke dışında verilmesi zorunlu olan sözleşmeler kapsam dışıdır. Almanya’da yaşayan birinin Türkiye’deki bir otelle, diş kliniğiyle ya da bir sürücü kursuyla doğrudan yaptığı sözleşme bu yüzden m. 26’ya değil genel kurala (m. 24) tabidir. Paket turlar ise kapsamdadır.

Taşıma sözleşmeleri. Uçak bileti ya da ev eşyasının nakliyesi gibi taşıma sözleşmeleri, paket tur değilse bu maddeye girmez. Eşya taşıma için MÖHUK Madde 29 yazısına bakabilirsiniz.

Türkiye’deki satıcının Almanya’ya yönelik satışı. Türkiye’deki bir satıcı Almanya’da yaşayan tüketiciye orada ilan vererek ulaşmışsa ve tüketici siparişi Almanya’dan vermişse, hukuk seçimi yoksa Türk mahkemesi Alman hukukunu uygular. Alman tüketici hukukunun içeriği için Almanya’da yetkili bir avukata başvurmanız gerekir.

Hangi mahkeme? Tüketici, Türk mahkemelerinde kendi yerleşim yerinde veya mutad meskeninde ya da karşı tarafın işyeri, yerleşim yeri veya mutad meskeninde dava açabilir (MÖHUK m. 45). Bu yetki sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz (MÖHUK m. 47/2).

Türkiye’deki tüketici hakları için tüketici hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Sözleşmede Türk hukuku seçildiyse Almanya’daki tüketici haklarımı kaybeder miyim?

Hayır. Seçim, tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici hükümlerinin sağladığı asgari korumayı ortadan kaldıramaz (MÖHUK m. 26/1).

Türkiye’deki otel rezervasyonuna hangi hukuk uygulanır?

Hizmetin Türkiye’de verilmesi zorunlu olduğundan m. 26 uygulanmaz (m. 26/4); sözleşme genel kurala (m. 24) tabidir. Paket tur ise m. 26 kapsamındadır.

Tüketici sözleşmesinde hangi mahkemede dava açabilirim?

Türk mahkemelerinin yetkisi için tüketici, kendi yerleşim yeri veya mutad meskeni ile karşı tarafın işyeri, yerleşim yeri veya mutad meskeni arasında seçim yapabilir (MÖHUK m. 45/1).

Kaynaklar

Sorularınız için

Türkiye’deki bir satıcıdan ya da Türkiye’den yurt dışındaki bir satıcıdan yaptığınız alışverişte hangi ülkenin tüketici hukukunun uygulanacağını ve davayı nerede açabileceğinizi değerlendirmek isterseniz randevu sayfasından online görüntülü, telefonla veya Düsseldorf’ta yüz yüze bir görüşme tarihi seçebilirsiniz. Sorunuzu yazılı olarak iletişim formundan da iletebilirsiniz. Hazırlık için şunlar yararlı olur:

sipariş onayı, fatura ve satıcıyla yazışmalar,
satıcının size nasıl ulaştığı (ilan, internet sitesi, telefon),
sözleşmede hukuk seçimi veya yetkili mahkeme kaydı varsa o kısım.