Scheiden in Turkije vanuit Nederland: de voorwaarden

Ook als u in Nederland woont, kunt u in Turkije scheiden met wederzijds goedvinden (anlaşmalı boşanma). Het huwelijk moet minstens een jaar hebben geduurd, de echtgenoten moeten samen een verzoek doen of de een moet de vordering van de ander erkennen, en de rechter moet beiden persoonlijk horen en hun afspraken over de financiële gevolgen en de kinderen goedkeuren (Turks Burgerlijk Wetboek nr. 4721, Türk Medeni Kanunu – TMK, art. 166 lid 3). Omdat de rechter u persoonlijk moet horen, ontslaat wonen in Nederland u niet van het bijwonen van de zitting.

Dit artikel gaat over echtgenoten die allebei de Turkse nationaliteit hebben en in Europa wonen. Heeft een van beiden alleen een buitenlandse nationaliteit, dan kan ander recht gelden; zie hieronder.

Voorwaarden voor scheiden met wederzijds goedvinden (art. 166 lid 3 TMK)

De tekst van de bepaling:

Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.

Niet-officiële vertaling: Heeft het huwelijk minstens een jaar geduurd, dan geldt het huwelijk als duurzaam ontwricht wanneer de echtgenoten samen een verzoek doen of de een de vordering van de ander erkent. Voor de echtscheiding is dan vereist dat de rechter de partijen persoonlijk hoort en ervan overtuigd is dat zij hun wil vrij hebben geuit, en dat hij de door partijen aanvaarde regeling over de financiële gevolgen van de scheiding en de positie van de kinderen passend vindt. De rechter kan in het belang van partijen en kinderen wijzigingen in die afspraken aanbrengen. Aanvaarden partijen die wijzigingen, dan wordt de echtscheiding uitgesproken. In dit geval geldt de regel niet dat erkenningen van partijen de rechter niet binden.

Daaruit volgen vier voorwaarden:

Minstens een jaar getrouwd. Is het eerste jaar nog niet voorbij, dan is scheiden met wederzijds goedvinden niet mogelijk. Dan blijft alleen de algemene regel van art. 166 lid 1 TMK over, waarbij de ontwrichting moet worden bewezen.
Gezamenlijke wil. De echtgenoten dienen samen in, of de een erkent de vordering van de ander.
Persoonlijk verhoor. De rechter moet zelf vaststellen dat de wil vrij is geuit.
Goedgekeurde regeling. De afspraken over alimentatie, schadevergoeding, verdeling van vermogen, gezag en omgang (in de praktijk „protokol“ genoemd) moet de rechter passend vinden. Hij kan ze wijzigen; aanvaarden de echtgenoten dat, dan volgt de echtscheiding.

Art. 184 sub 5 TMK zegt hetzelfde: afspraken over de nevengevolgen van de echtscheiding zijn niet geldig zonder goedkeuring van de rechter. Een in Nederland ondertekende regeling vervangt die goedkeuring niet.

Welke rechter in Turkije?

Volgens art. 168 TMK is bevoegd de rechter van de woonplaats van een van de echtgenoten, of van de plaats waar zij vóór het verzoek de laatste zes maanden samenwoonden. Veel stellen in Nederland hebben geen woonplaats in Turkije. Dan geldt art. 41 van de Turkse Wet nr. 5718 op het internationaal privaat- en procesrecht (MÖHUK):

Zaken over de persoonlijke staat van Turkse onderdanen kunnen in Turkije worden behandeld als zij niet bij een buitenlandse rechter zijn of kunnen worden aangebracht.
Eerst is de rechter bevoegd die naar Turks recht relatief bevoegd is, anders de rechter van de verblijfplaats in Turkije, anders die van de laatste woonplaats in Turkije.
Is er geen van beide, dan kan het verzoek worden ingediend bij een rechter in Ankara, Istanbul of Izmir.

De bepaling gaat er dus van uit dat de zaak niet in het buitenland loopt. Loopt dezelfde echtscheidingszaak al in Nederland, dan kan dat volgens de toelichting bij de wet in de Turkse procedure worden aangevoerd.

Welk recht is van toepassing?

Volgens art. 14 lid 1 MÖHUK vallen de gronden en gevolgen van de echtscheiding onder het gemeenschappelijke nationale recht van de echtgenoten. Zijn beiden Turks, dan past de Turkse rechter het Turkse Burgerlijk Wetboek toe. Heeft een echtgenoot naast de Turkse ook de Nederlandse nationaliteit, dan telt de Turkse (art. 4 lid 1 onder b MÖHUK); zie het artikel over artikel 4 MÖHUK.

Heeft een echtgenoot alleen een buitenlandse nationaliteit (bijvoorbeeld na afstand van de Turkse nationaliteit), dan is er geen gemeenschappelijk nationaal recht. Dan geldt het recht van de gemeenschappelijke gewone verblijfplaats, vaak dus het recht van het land waar het stel woont (art. 14 lid 1 MÖHUK). De Turkse rechter past dan buitenlands recht toe, en de voorwaarden van art. 166 lid 3 TMK gelden dan niet zonder meer. Die situatie valt buiten dit artikel.

Kunt u de zitting vanuit Nederland bijwonen?

De wet eist dat de rechter de partijen „persoonlijk“ (bizzat) hoort. Een advocaat kan u in de procedure vertegenwoordigen, maar kan niet namens u voor de rechter verklaren dat u wilt scheiden. In beginsel moet u dus zelf naar de zitting komen.

Volgens art. 149 lid 1 van het Turkse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering nr. 6100 (HMK) kan de rechter op verzoek van een partij toestaan dat zij via gelijktijdige beeld- en geluidsverbinding vanaf haar verblijfplaats aan de zitting deelneemt. Dit punt is omstreden. Of het horen van een echtgenoot in het buitenland op die manier voldoet aan het „persoonlijk horen“ van art. 166 lid 3 TMK, regelt de wet niet uitdrukkelijk, en voor dit artikel is geen bindende rechterlijke uitspraak hierover vastgesteld. Of een verzoek slaagt, hangt af van het oordeel van de rechter en van de technische mogelijkheden. Hoe de rechter in een concreet geval beslist, is onzeker; zelf in Turkije verschijnen is het veiligst (beoordeling van de auteur).

Volmacht en advocaat

U kunt een advocaat in Turkije de zaak laten aanbrengen en voeren. Volgens art. 74 HMK kan een gemachtigde zonder uitdrukkelijke bevoegdheid een vordering niet erkennen en geen schikking treffen, en zaken over strikt persoonlijke rechten alleen aanbrengen en voeren als de volmacht die uitdrukkelijk noemt. Scheiden hangt uitsluitend af van de eigen wil; daarom hoort in de volmacht uitdrukkelijk de bevoegdheid te staan om de echtscheidingszaak aan te brengen, te voeren en zo nodig de vordering te erkennen (beoordeling van de auteur).

De regeling moet de volgende punten duidelijk vastleggen, omdat de rechter elk punt beoordeelt:

gezag (velayet) en omgang van de andere ouder met het kind,
kinderalimentatie (iştirak nafakası) en zo nodig partneralimentatie (yoksulluk nafakası),
vorderingen tot materiële en immateriële schadevergoeding,
inboedel, onroerend goed en de afwikkeling van het huwelijksvermogensregime.

Wonen de kinderen in Nederland, dan maakt een realistische omgangsregeling (welke vakanties, waar) de uitvoering later eenvoudiger.

Geldt de Turkse echtscheiding in Nederland en Duitsland?

Voor erkenning en inschrijving van een Turkse echtscheiding in Nederland kunt u terecht bij uw gemeente of bij een in Nederland bevoegde advocaat; dit artikel geeft daarover geen advies. Voor Duitsland geldt: buitenlandse echtscheidingen worden in beginsel pas erkend als de deelstaatjustitie (Landesjustizverwaltung) heeft vastgesteld dat aan de voorwaarden is voldaan (§ 107 lid 1, eerste zin, FamFG). Dat is niet nodig als een rechter van de staat waarvan beide echtgenoten op het moment van de beslissing onderdaan waren, heeft beslist (§ 107 lid 1, tweede zin, FamFG). Hoe dubbele nationaliteit daarbij wordt behandeld, kunt u navragen bij de Duitse autoriteiten of een in Duitsland bevoegde advocaat.

Scheidt u in plaats daarvan in Nederland, dan moet de Nederlandse beslissing in Turkije worden erkend voordat zij daar gevolgen heeft (art. 58 MÖHUK).

Algemene informatie over familierecht staat op de pagina familierecht.

Veelgestelde vragen

Moet ik voor scheiden met wederzijds goedvinden naar Turkije reizen?

De rechter moet de echtgenoten persoonlijk horen (art. 166 lid 3 TMK). Deelname via een beeld- en geluidsverbinding hangt volgens art. 149 lid 1 HMK af van de beslissing van de rechter, en de wet zegt niet of dat bij scheiden met wederzijds goedvinden volstaat. Houd er dus rekening mee dat u in Turkije aanwezig moet zijn.

Waar dienen we het verzoek in als we nooit in Turkije hebben gewoond?

Is er geen woonplaats, verblijfplaats of laatste woonplaats in Turkije, dan kan het verzoek bij een rechter in Ankara, Istanbul of Izmir worden ingediend (art. 41 MÖHUK).

Kunnen we binnen het eerste huwelijksjaar met wederzijds goedvinden scheiden?

Nee. Het huwelijk moet minstens een jaar hebben geduurd (art. 166 lid 3 TMK). Daarvoor is scheiden alleen mogelijk op grond van de algemene regel, door de ontwrichting te bewijzen (art. 166 lid 1 TMK).

Wordt een Turkse echtscheiding in Nederland erkend?

Dat beoordelen de Nederlandse instanties naar Nederlands recht. Neem daarvoor contact op met uw gemeente of een in Nederland bevoegde advocaat.

Bronnen

Vragen over uw situatie

Wilt u laten nagaan of scheiden met wederzijds goedvinden in Turkije in uw situatie past, bij welke rechter het verzoek kan worden ingediend of hoe gezag, alimentatie en verdeling van vermogen in de regeling moeten worden vastgelegd, dan kunt u via de afsprakenpagina een moment voor een gesprek kiezen. Gesprekken vinden in het Turks plaats, online via video, telefonisch of in Düsseldorf. Een schriftelijke vraag kunt u stellen via het contactformulier.

Handig om bij de hand te hebben: een uittreksel uit het Turkse bevolkingsregister of het trouwboekje (evlilik cüzdanı) met de huwelijksdatum, de nationaliteiten van beide echtgenoten en de kinderen, uw laatste adres in Turkije en de punten waarover u het al eens bent. Het gesprek gaat alleen over Turks recht (§ 206 BRAO); voor erkenning en inschrijving in Nederland kunt u terecht bij uw gemeente of een in Nederland bevoegde advocaat.