Gezag over kinderen na scheiding in Turkije

Bij een scheiding in Turkije krijgt de ouder bij wie het kind naar zijn belang het best terechtkan het gezag (velayet). Het Turkse Burgerlijk Wetboek (Türk Medeni Kanunu, TMK) geeft moeder noch vader voorrang; het gezag komt toe aan de ouder aan wie de rechter het kind toevertrouwt (artikel 336 lid 3 TMK). De andere ouder heeft recht op omgang (kişisel ilişki) en draagt naar draagkracht bij in de kosten van het kind (artikel 182 TMK).

Hieronder leest u hoe de rechter beslist, hoe het gezag later kan worden gewijzigd en wat geldt als een van de ouders in Nederland of Duitsland woont. De genoemde TMK-bepalingen zijn in november 2026 vergeleken met de actuele tekst in het officiële systeem UYAP Mevzuat.

Gezag tijdens het huwelijk en bij scheiding

Een minderjarig kind staat onder het gezag van beide ouders; zonder wettelijke grond kan het hun niet worden ontnomen (artikel 335 TMK). Zolang het huwelijk duurt, oefenen de ouders het gezag samen uit (artikel 336 lid 1 TMK).

Zodra de echtscheidingszaak loopt, neemt de rechter ambtshalve de nodige voorlopige maatregelen voor de verzorging en bescherming van de kinderen tijdens de procedure (artikel 169 TMK). Dan wordt bepaald bij wie het kind in die periode woont en hoe het de andere ouder ziet.

In de echtscheidingsuitspraak regelt de rechter, zo mogelijk na het horen van beide ouders, hun rechten en de omgang met het kind (artikel 182 lid 1 TMK). Het gezag gaat over op de ouder aan wie het kind wordt toevertrouwd (artikel 336 lid 3 TMK). Ook bij een scheiding met wederzijds goedvinden moet de rechter de regeling voor de kinderen goedkeuren en kan hij die in het belang van de kinderen aanpassen (artikel 166 lid 3 TMK).

Waar kijkt de rechter naar?

Een regel als „in dit geval de moeder, in dat geval de vader” kent de wet niet. De maatstaf is het belang van het kind. De wet zegt dat op meerdere plaatsen: bij de omgangsregeling zijn vooral de belangen van het kind op het gebied van gezondheid, opvoeding en zedelijke ontwikkeling bepalend (artikel 182 lid 3 TMK); ouders nemen beslissingen over verzorging en opvoeding in het belang van het kind en houden bij belangrijke kwesties rekening met zijn mening, naar de mate van zijn rijpheid (artikel 339 TMK).

De familierechtbanken schakelen daarvoor psychologen, pedagogen en maatschappelijk werkers in (artikel 5 van wet nr. 4787 op de familierechtbanken). In de praktijk worden het sociaal onderzoeksrapport (sosyal inceleme raporu) van deze deskundigen, getuigenverklaringen en zo nodig andere deskundigenrapporten samen gewogen.

De leeftijd van het kind, wie het tot nu toe heeft verzorgd, school en omgeving, broers en zussen of de tijd die een ouder kan vrijmaken, staan niet in de wet; ze worden per zaak binnen het belang van het kind afgewogen. Een uitkomst is daarom niet met zekerheid te voorspellen.

Zaken over gezag worden behandeld door de familierechtbank (aile mahkemesi) (artikel 4 wet nr. 4787).

Is gezamenlijk gezag na de scheiding mogelijk?

Het TMK regelt niet uitdrukkelijk dat beide ouders na de scheiding samen het gezag uitoefenen; volgens artikel 336 lid 3 TMK komt het gezag toe aan de ouder aan wie het kind is toevertrouwd. In de praktijk wordt gezamenlijk gezag (ortak velayet) wel gevraagd in echtscheidings- en gezagszaken.

Dit punt is omstreden. Er is geen uitdrukkelijke wettelijke bepaling, en in dit artikel is geen geverifieerde uitspraak van het Hof van Cassatie (Yargıtay) opgenomen die de voorwaarden vastlegt. Of een rechter in een concrete zaak gezamenlijk gezag toekent, staat niet vast.

Wijziging van het gezag

Na de scheiding kunnen de omstandigheden veranderen. Maken nieuwe feiten zoals hertrouwen, verhuizing of overlijden van een ouder maatregelen nodig, dan neemt de rechter die ambtshalve of op verzoek van een ouder (artikel 183 TMK). Een verzoek tot wijziging van het gezag berust op deze bepaling.

Hertrouwen van de ouder met gezag is op zichzelf geen reden om het gezag te ontnemen; vraagt het belang van het kind erom, dan kan het gezag wel naar de andere ouder gaan (artikel 349 TMK).

Ook het niet nakomen van een omgangsregeling heeft gevolgen. Komt de ouder met gezag de omgangsregeling niet na, dan kan het gezag worden gewijzigd, mits dat niet tegen het belang van het kind ingaat; de rechter wijst partijen daar in de uitspraak op (artikel 182 lid 2 en artikel 324 lid 3 TMK).

Zijn andere beschermingsmaatregelen niet genoeg, bijvoorbeeld omdat de ouders hun taak niet behoorlijk kunnen vervullen of hun plichten tegenover het kind ernstig verwaarlozen, dan kan de rechter het gezag ontnemen (artikel 348 TMK). De plicht van de ouders om de kosten van verzorging en opvoeding te dragen blijft bestaan (artikel 350 TMK).

Omgang voor de ouder zonder gezag

De ouder zonder gezag heeft recht op passende omgang met het kind (artikel 323 TMK). Beide ouders moeten vermijden dat zij de band van het kind met de andere ouder schaden. Brengt de omgang de rust van het kind in gevaar, gebruikt een ouder dit recht in strijd met zijn plichten of bekommert hij zich niet ernstig om het kind, dan kan de omgang worden geweigerd of ontnomen (artikel 324 TMK).

In een zaak bij de 2e civiele kamer van de Yargıtay ging het om de vraag of de vastgestelde omgangsduur in het belang van het kind was. Het hof in hoger beroep had de omgang op basis van sociale onderzoeksrapporten opnieuw geregeld, met overnachtingen en vakantieperioden; de Yargıtay bekrachtigde die beslissing (E. 2024/5353, K. 2024/8144, 1 november 2024).

Als een ouder in Nederland of Duitsland woont

Welk recht geldt? Een Turkse rechter past op het gezag bij echtscheiding het recht toe dat voor de echtscheiding geldt: het gemeenschappelijke nationale recht, anders het recht van de gemeenschappelijke gewone verblijfplaats, anders Turks recht (artikel 14 lid 1 en 3 MÖHUK, de Turkse wet op het internationaal privaatrecht). Hebben beide echtgenoten de Turkse nationaliteit, dan past de Turkse rechter Turks recht toe, ook als zij in Nederland wonen. Buiten de echtscheiding volgt het gezag artikel 17 MÖHUK; zie artikel 17 MÖHUK.

Buitenlandse gezagsbeslissing. Om een Nederlandse of Duitse echtscheidings- en gezagsuitspraak in Turkije gezag van gewijsde te geven, moet een Turkse rechter vaststellen dat zij aan de voorwaarden voldoet, dus haar erkennen (artikel 58 MÖHUK). Erkenning van buitenlandse familierechtelijke uitspraken is een zaak voor de familierechtbank (artikel 4 wet nr. 4787).

Kind zonder toestemming van de andere ouder meegenomen. Turkije is partij bij het Haags Kinderontvoeringsverdrag van 25 oktober 1980; de uitvoering is geregeld in wet nr. 5717. Is een kind jonger dan 16 jaar met schending van het gezagsrecht vanuit het land van zijn gewone verblijfplaats naar een ander verdragsland gebracht of daar vastgehouden, dan kan teruggeleiding worden gevraagd (artikel 1–3 wet nr. 5717). De centrale autoriteit in Turkije is het ministerie van Justitie; de teruggeleidingszaak wordt namens die autoriteit door het openbaar ministerie bij de familierechtbank aangebracht (artikel 3, 6, 7). De teruggeleidingszaak gaat voor: een intussen gestarte gezagszaak wordt aangehouden, en wordt teruggeleiding bevolen, dan wordt in die uitspraak niet over het gezag beslist (artikel 12, 14). Het verzoek kan ook bij de centrale autoriteit in Nederland of Duitsland worden ingediend (artikel 7 lid 1).

Een gezagszaak bij een Nederlandse of Duitse rechter valt onder het recht en de procedure van dat land. Daarvoor kunt u terecht bij een daar bevoegde advocaat of de bevoegde instantie. Meer onderwerpen vindt u bij familierecht.

Veelgestelde vragen

Wanneer krijgt de vader in Turkije het gezag?

De wet geeft geen van beide ouders voorrang. Het gezag gaat naar de ouder bij wie het kind in de concrete zaak het best terechtkan (artikel 182 en 336 lid 3 TMK).

Wordt het kind gehoord?

Ouders moeten bij belangrijke kwesties rekening houden met de mening van het kind, naar de mate van zijn rijpheid (artikel 339 TMK). De rechter schakelt daarvoor deskundigen in (artikel 5 wet nr. 4787).

Verandert het gezag als de ouder met gezag hertrouwt?

Niet vanzelf. Hertrouwen is geen grond om het gezag te ontnemen, maar het gezag kan worden overgedragen als het belang van het kind dat vraagt (artikel 349 en 183 TMK).

Betaal ik kinderalimentatie als ik geen gezag heb?

Ja. De ouder zonder gezag draagt naar draagkracht bij in de kosten van verzorging en opvoeding (artikel 182 lid 3 TMK). Deze kinderalimentatie wordt niet geraakt door de uitspraak van het Grondwettelijk Hof over partneralimentatie; zie alimentatie in Turkije.

Bronnen

Vragen over uw situatie

Wilt u laten nagaan hoe het gezag bij een scheiding in Turkije zou worden beoordeeld, of er een nieuw feit is dat een wijziging van het gezag kan dragen, of hoe een Nederlandse of Duitse gezagsuitspraak in Turkije wordt erkend, dan kunt u via de afsprakenpagina een moment kiezen voor een gesprek, online via video, telefonisch of persoonlijk in Düsseldorf. Een schriftelijke vraag stuurt u via het contactformulier. De gesprekken zijn in het Turks en gaan alleen over het Turkse recht (§ 206 BRAO); voor gezagskwesties naar Nederlands of Duits recht kunt u terecht bij een in dat land bevoegde advocaat. Handig om klaar te hebben:

een Turks uittreksel uit het bevolkingsregister (nüfus kayıt örneği) van het kind en de nationaliteit van beide ouders,
een eventuele echtscheidings- en gezagsuitspraak met verklaring van onherroepelijkheid,
in welk land, bij wie en sinds wanneer het kind woont.