TMK Madde 981 – Savunma hakkı

TMK Madde 981 metni

Zilyetliğin hükümleri / Korunması / Savunma hakkı

Madde 981

Zilyet, her türlü gasp veya saldırıyı kuvvet kullanarak defedebilir.

Zilyet, rızası dışında kendisinden alınan şeyi taşınmazlarda el koyanı kovarak, taşınırlarda ise eylem sırasında veya kaçarken yakalananın elinden alarak zilyetliğini koruyabilir. Ancak, zilyet durumun haklı göstermediği derecede kuvvet kullanmaktan kaçınmak zorundadır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 981 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 894 üncü maddesini karşılamaktadır.

Ancak ikinci fıkrada "şiddetle veya hafiyyen kendisinden alınan" ifadesi yerine "rızası dışında, kendisinden alınan" ifadesinin kullanılması uygun görülmüş, "cürmü meşhut hâlinde tutulan" biçimindeki ifadenin ceza hukukunun suçüstü kavramı ile karıştırılmasını önlemek için, "eylem sırasında veya kaçarken" ifadesine yer verilmiş, "ahvalin haklı göstermediği cebir ve şiddet kullanmak" ifadesi yerine de, kaynak İsviçre Medenî Kanununun 926 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının ifadesi de dikkate alınarak "durumun haklı göstermediği derecede kuvvet kullanmak" ifadesinin kullanılması uygun görülmüştür.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, zilyedin zilyetliğine yönelen gasp veya saldırıyı kendi gücüyle defetme ve elinden alınan şeyi geri alma hakkını, yani kendi kendini korumayı düzenler.

Kural olarak kişi hakkını mahkeme veya icra yoluyla elde eder. Zilyetliğe yönelik saldırılarda ise kanun, zilyede belirli sınırlar içinde kendi gücünü kullanma imkânı tanır. Madde iki durumu ayırır:

• Savunma: Zilyet, devam eden bir gaspı veya saldırıyı kuvvet kullanarak defedebilir. Örneğin bahçesine zorla girmeye çalışan kişiyi engelleyebilir.
• Geri alma: Şey rızası dışında elinden alınmışsa zilyet onu geri alabilir. Taşınmazlarda el koyan kişiyi oradan çıkararak, taşınırlarda ise eylem sırasında veya kaçarken yakaladığı kişinin elinden alarak bunu yapabilir.

Geri alma hakkı zamanla sınırlıdır. Taşınırlarda ancak eylem sırasında veya fail kaçarken kullanılabilir. Fail kaçıp gittikten sonra şeyi bulmuş olsa bile zilyedin kendi gücüyle geri alma hakkı kalmaz; dava yoluna gitmesi gerekir (TMK m. 982).

Kullanılan kuvvet orantılı olmalıdır. Zilyet, durumun haklı göstermediği ölçüde kuvvet kullanamaz. Aşırı kuvvet kullanan zilyet, verdiği zarardan sorumlu olabilir.

Gerekçe, eski metindeki "cürmü meşhut" ifadesinin, ceza hukukundaki suçüstü kavramıyla karıştırılmaması için "eylem sırasında veya kaçarken" olarak değiştirildiğini belirtir. Kuvvet kullanma hakkından öncelikle şeyi elinde bulunduran dolaysız zilyet yararlanır (TMK m. 975).