TMK Madde 974 – Aslî ve fer'î zilyetlik

TMK Madde 974 metni

Zilyetlik kavramı ve türleri / Türleri / Aslî ve fer'î zilyetlik

Madde 974

Zilyet, bir sınırlı aynî hak veya bir kişisel hakkın kurulmasını ya da kullanılmasını sağlamak için şeyi başkasına teslim ederse, bunların ikisi de zilyet olur.

Bir şeyde malik sıfatıyla zilyet olan aslî zilyet, diğeri fer'î zilyettir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 974 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 888 inci maddesini karşılamaktadır.

Hüküm değişikliği yoktur. Ancak madde İsviçre Medenî Kanununun 920 nci maddesine uygun olarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir.

Birinci fıkrada, yürürlükteki metinde yer alan "bir irtifak yahut irtihan hakkı yahut şahsî hak tevfiz etmek" ifadesi yerine "bir sınırlı aynî hak veya kişisel hakların kurulmasını ya da kullanılmasını sağlamak" ifadesi tercih edilmiştir. Çünkü "sınırlı aynî hak" deyimi hem irtifak hem de rehin haklarını ifade eden tek bir deyimdir. Ayrıca kişisel hakların doğumu değil, kişisel hakların kullanılması için malın teslimi söz konusu olur.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, bir şeyin zilyedinin onu bir hak kurmak veya kullandırmak amacıyla başkasına teslim etmesi hâlinde ikisinin de zilyet olacağını ve bunlardan hangisinin aslî, hangisinin fer'î zilyet sayılacağını düzenler.

Bir şey üzerinde aynı anda birden fazla kişi zilyet olabilir. Malik evini kiraya verdiğinde ev kiracının fiilî kullanımına geçer; ama malik de zilyetliğini kaybetmez. Kanun bu durumda iki tür zilyetlik ayırır:

• Aslî zilyet, şeyde malik sıfatıyla, yani onu kendisininmiş gibi elinde tutan kişidir. Örnekte ev sahibi.
• Fer'î zilyet, şeyi malik sıfatıyla değil, bir sınırlı aynî hakka veya kişisel bir hakka dayanarak elinde bulunduran kişidir. Örnekte kiracı.

Sınırlı aynî hak, intifa, oturma veya rehin hakkı gibi mülkiyetten daha dar, ama herkese karşı ileri sürülebilen haktır. Kişisel hak ise kira, ödünç veya saklama sözleşmesi gibi yalnızca karşı tarafa karşı ileri sürülebilen haktır. Rehin alacaklısı, intifa hakkı sahibi, kiracı, ödünç alan ve saklayan bu yüzden fer'î zilyettir.

Ayırım uygulamada sonuç doğurur. Örneğin taşınırda mülkiyet karinesinden aslî zilyet yararlanır; fer'î zilyet ise iddia ettiği hak bakımından karineden yararlanır (TMK m. 985, 986). Olağanüstü zamanaşımıyla taşınmaz mülkiyetinin kazanılması için de malik sıfatıyla, yani aslî zilyetlik gerekir (TMK m. 713).

Zilyetliğin şey üzerinde fiilî hâkimiyet bakımından yapılan dolaylı ve dolaysız zilyetlik ayırımı TMK m. 975'te ayrıca düzenlenmiştir.