TMK Madde 952 – Borç ödemeden aciz

TMK Madde 952 metni

Hapis hakkı / Borç ödemeden aciz

Madde 952

Alacaklı, borçlunun ödemeden acze düşmesi hâlinde, alacağı muaccel olmasa bile, hapis hakkını kullanabilir.

Borç ödemeden aciz, taşınırın tesliminden sonra meydana gelmiş veya daha önce meydana gelmiş olmakla beraber alacaklı bu durumu teslimden sonra öğrenmiş ise; o şeyin belli bir yönde kullanılacağı konusunda alacaklı tarafından yüklenilmiş bir yükümlülük veya borçlunun teslim sırasında ya da daha önce verdiği talimatla bağdaşmasa bile, alacaklı hapis hakkını kullanabilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 952 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 866 ncı maddesini karşılamaktadır.

Maddeyle borçlunun ödemeden acze düşmesi hâlinde, hapis hakkının doğumu için öngörülen muacceliyet koşuluna ve tarafların hapis hakkını ortadan kaldıracak işlemlerine karşı ayrık durumlar getirilmektedir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, borçlunun borçlarını ödeyemez duruma düşmesi hâlinde alacaklının hapis hakkını daha geniş koşullarla kullanabilmesini düzenler.

Ödemeden aciz, borçlunun malvarlığının borçlarını karşılayamayacak duruma gelmesidir. İflas, borçlu hakkında aciz belgesi alınması veya borçlunun ödemelerini genel olarak durdurması bu durumun tipik görünümleridir. Böyle bir durumda alacaklının elindeki şeyi geri vermesi, alacağını tahsil etme imkânını büyük ölçüde ortadan kaldırır. Kanun bu nedenle alacaklıyı iki yönden korur.

Birinci fıkraya göre alacak henüz muaccel olmasa, yani ödeme günü gelmemiş olsa bile alacaklı hapis hakkını kullanabilir. TMK m. 950'deki muacceliyet koşulu bu hâlde aranmaz.

İkinci fıkra, TMK m. 951/2'deki iki engeli kaldırır. Alacaklının şeyi belli bir şekilde kullanma yükümlülüğü üstlenmiş olması veya borçlunun teslim sırasında ya da daha önce verdiği talimat, aciz hâlinde hapis hakkını engellemez. Bunun için aczin taşınır teslim edildikten sonra ortaya çıkması ya da daha önce ortaya çıkmış olsa bile alacaklının bunu teslimden sonra öğrenmesi gerekir. Teslim sırasında aczi bilen alacaklı bu korumadan yararlanamaz.

Maddede sayılmayan engeller, yani şeyin paraya çevrilmeye elverişli olmaması ve kamu düzeni, aciz hâlinde de geçerliliğini korur.