TMK Madde 951 – Ayrık durumlar

TMK Madde 951 metni

Hapis hakkı / Ayrık durumlar

Madde 951

Nitelikleri itibarıyla paraya çevrilmeye elverişli olmayan taşınırlar üzerinde hapis hakkı kullanılamaz.

Alacaklının üstlendiği yükümlülükle veya borçlunun teslim sırasında ya da daha önce verdiği talimatla veya kamu düzeniyle bağdaşmayan hâllerde de hapis hakkı kullanılamaz.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 951 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 865 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddeyle hapis hakkının (istisnaî) ayrık durumları belirtilmektedir. Buna göre paraya çevrilmeye elverişli olmayan taşınır nesneler üzerinde rehin hakkı olmadığı gibi, kamu düzeni ile bağdaşmayacak şekilde bu hakkın kullanılması yasaklanmakta ve alacaklı hapis hakkını kullanmayacağını beyan etmiş ise hapis hakkı doğmayacağı gibi, borçluya taşınır eşyanın tesliminden önce beyan etmek suretiyle hapis hakkının doğumunu engelleme imkânı verilmektedir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, TMK m. 950'deki koşullar bulunsa bile hapis hakkının kullanılamayacağı durumları düzenler.

Hapis hakkı şu hâllerde kullanılamaz:

• Taşınır, niteliği gereği paraya çevrilmeye elverişli değilse. Hapis hakkı sonunda bir rehin hakkı olduğundan, satılamayacak bir şey üzerinde bu hak işlevsizdir. Kişisel belgeler ve aile mektupları bu türden şeylere örnek gösterilebilir.
• Alacaklı, şeyle ilgili olarak bu hakla bağdaşmayan bir yükümlülük üstlenmişse. Örneğin şeyi belirli bir tarihte belirli bir kişiye teslim etmeyi üstlenen alacaklı, başka bir alacağı için onu elinde tutamaz.
• Borçlu, şeyi teslim ederken veya daha önce, onun belirli bir şekilde kullanılması ya da geri verilmesi için talimat vermişse ve hapis bu talimatla bağdaşmıyorsa.
• Hakkın kullanılması kamu düzenine aykırı düşüyorsa.

Gerekçe, borçluya tanınan imkânı ayrıca vurgular: borçlu, şeyi teslim etmeden önce ya da teslim sırasında bir beyanda bulunarak hapis hakkının doğmasını engelleyebilir.

Borçlunun ödemeden aczi hâlinde bu ayrık durumların bir kısmı uygulanmaz; bu konu TMK m. 952'de düzenlenmiştir.