TMK Madde 940 – Ayrık durumlar

TMK Madde 940 metni

Teslime bağlı rehin / Kurulması / Ayrık durumlar

Madde 940

Yetkili makamlar tarafından izin verilen kuruluşlar ile kooperatiflerin alacaklarının güvence altına alınması için, zilyetlik devredilmeden de, icra dairesinde tutulacak özel sicile yazılmak suretiyle hayvanlar üzerinde rehin kurulabilir. Bu amaçla tutulacak sicil Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.

Gerçek veya tüzel kişilerin alacaklarının güvence altına alınması için, kanun gereğince bir sicile tescili zorunlu olan taşınır mallar üzerinde, zilyetlik devredilmeden de, taşınır malın kayıtlı bulunduğu sicile yazılmak suretiyle rehin kurulabilir. Rehnin kurulmasına ilişkin diğer hususlar Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.

Değişiklik notları

43. 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 139 uncu maddesiyle, bu maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan “tüzükle” ibareleri “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle” şeklinde değiştirilmiştir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 940 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 854 üncü maddesini karşılamakta olup, iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir.

Maddeyle teslim koşuluna bağlı olmaksızın icra dairesinde tutulacak özel sicile yazılmak suretiyle hayvanlar üzerinde taşınır rehni kurulması öngörülmüştür. Maliklerinin, rehnedilen hayvandan yararlanmasına olanak sağlanması ve ayrıca hayvanların alacaklı için yaratacağı bakım külfeti dikkate alınarak bu istisnaî taşınır rehnine olanak yaratılmıştır. Kaynak Kanundaki gibi rehnin konusu olabilecek hayvanların "çiftlik hayvanı" olması unsuruna madde metninde yer verilmemiş ise de, maddeyle sadece belirli kurumlar lehine bu yolla rehin kurulmasına izin verilerek, "hayvancılık" yapan çiftçilere teslim koşulsuz rehin ile kredi temini amaçlandığından, bu madde hükmünün uygulanması İsviçre'dekinden farklılık göstermeyecektir. Yürürlükteki metindeki "mahallin hükümeti mülkiyesi" ifadesi yerine daha açık ve kapsamlı olan "yetkili makam" ifadesi tercih olunmuştur.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, taşınır rehninde teslim şartının iki ayrık durumunu, yani hayvanlar ve sicile kayıtlı taşınırlar üzerinde zilyetlik devredilmeden rehin kurulmasını düzenler.

Kural olarak taşınır, ancak zilyetliği alacaklıya devredilerek rehnedilebilir (TMK m. 939). Bazı mallarda bu kural ekonomik açıdan elverişli değildir. Rehnettiği hayvanları alacaklıya teslim eden çiftçi onlardan yararlanamaz; alacaklı da hayvanların bakımıyla uğraşmak zorunda kalır.

Birinci fıkra hayvan rehnini düzenler. Yetkili makamlarca izin verilen kuruluşlar ile kooperatifler, alacaklarını güvence altına almak için hayvanlar üzerinde teslimsiz rehin kurabilir. Rehin, icra dairesinde tutulan özel bir sicile yazılarak kurulur. Böylece hayvancılık yapan çiftçi hayvanlarını elinde tutarak kredi kullanabilir. Bu imkân herkese değil, yalnızca bu kuruluşlar lehine tanınmıştır.

İkinci fıkra, kanun gereğince bir sicile tescil edilmesi zorunlu olan taşınırları düzenler. Bu mallar üzerinde gerçek veya tüzel kişilerin alacakları için, zilyetlik devredilmeden, malın kayıtlı olduğu sicile yazılarak rehin kurulabilir. Tescili zorunlu motorlu araçlar bu tür mallara örnektir.

Hayvan rehni sicili ile sicile kayıtlı taşınırlarda rehnin kurulmasına ilişkin diğer hususlar Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir. İlk metinde bu konular tüzüğe bırakılmıştı. "Tüzükle" ibareleri 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile "Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle" olarak değiştirilmiştir. Gerekçe maddenin ilk metnine aittir ve yalnızca hayvanlar üzerindeki rehni açıklar; ikinci fıkradaki sicile kayıtlı taşınırlara değinmez.

Gerekçeye göre 743 sayılı eski Kanundaki "mahallin hükümeti mülkiyesi" ifadesinin yerine "yetkili makam" ifadesi tercih edilmiştir.