TMK Madde 903 – Amaç ve nitelik

TMK Madde 903 metni

İrat senedi / Amaç ve nitelik

Madde 903

İrat senedi, bir taşınmaz üzerinde taşınmaz yükü şeklinde kurulmuş bir alacak hakkı meydana getirir.

İrat senedinin güvencesini ancak tarım arazisi, konutlar ve üzerinde bina yapılabilecek arsalar oluşturabilir.

İrat senedi, kişisel borç doğurmaz ve borcun sebebini de göstermez.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 903 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 817 nci maddesini karşılamaktadır.

Maddeyle, kişisel nitelikte borç doğurmayan ve borç sebebinin açıklanması gerekmeyen irat senedinin, taşınmaz yükü şeklinde, sadece tarım arazileri ve konutlar üzerinde kurulabileceği düzenlenmektedir. Eski metindeki "gayrimenkul mükellefiyeti" yerine "taşınmaz yükü", "ziraî gayrimenkul" yerine "tarım arazisi" ve "ev" yerine de "konut" sözcükleri kullanılmıştır. Bu taşınmaz rehninde taşınmaz maliki ile borçlu şahıs özdeştir, taşınmaz devir edildiğinde borç da yeni malike intikal edecektir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, irat senedinin ne olduğunu, hangi taşınmazlar üzerinde kurulabileceğini ve ipotekli borç senedinden farkını düzenler.

İrat senedi, kanunun tanıdığı üç taşınmaz rehni türünden biridir (TMK m. 850). Bir taşınmaz yükü şeklinde kurulur. Taşınmaz yükü, bir taşınmazın malikini yalnız o taşınmazla sorumlu olmak üzere başka birine bir şey vermek veya yapmakla yükümlü kılan haktır (TMK m. 839). İrat senedinde bu yükümlülük bir para borcudur ve alacak bir senede bağlanır.

Madde üç özellik sayar:

• İrat senedinin güvencesini yalnızca tarım arazisi, konut ve üzerinde bina yapılabilecek arsa oluşturabilir.
• Senet kişisel borç doğurmaz. Malik borçtan yalnızca taşınmazla sorumludur; alacaklı alacağını taşınmazın satış bedelinden alır, malikin diğer malvarlığına başvuramaz. İpotekli borç senedi ise kişisel bir alacak meydana getirir (TMK m. 898). İki senet arasındaki temel fark budur.
• Senet borcun sebebini göstermez. Alacağın hangi işlemden doğduğu senede yazılmaz.

Gerekçenin de belirttiği gibi irat senedinde taşınmazın maliki ile borçlu aynı kişidir. Taşınmaz el değiştirince borç da yeni malike geçer (TMK m. 907). Alacak miktarının üst sınırı TMK m. 904'te gösterilmiştir. Bir para alacağını güvence altına almak için kurulan taşınmaz yüklerine de irat senedine ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 842).

Gerekçe, 743 sayılı eski Kanundaki "gayrimenkul mükellefiyeti", "ziraî gayrimenkul" ve "ev" ifadeleri yerine bugünkü terimlerin konulduğunu açıklar. Gerekçe yalnızca tarım arazilerini ve konutları anar; madde metni ise üzerinde bina yapılabilecek arsaları da sayar.