TMK Madde 90 – Genel olarak

TMK Madde 90 metni

Derneklerin faaliyetleri / Genel olarak

Madde 90

Dernekler, amaçlarını gerçekleştirmek üzere, tüzüklerinde belirtilen çalışma konuları ve biçimleri doğrultusunda faaliyette bulunurlar.

Yasaklanan veya izne bağlı faaliyetlerle ilgili kamu hukuku nitelikli özel kanun hükümleri saklıdır.

Dernek faaliyetleri ile ilgili yasak ve sınırlamalara aykırılık hâlinde, Cumhuriyet savcısının istemiyle mahkemece faaliyetten alıkoyma kararı verilebilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 90 gerekçesi

Maddede derneklerin amacı dışında faaliyet gösteremeyecekleri belirtilmiştir. Derneğin amacı, tüzel kişi olarak derneğin hangi alanlarda çalışacağını gösterir. Dernek, ilke olarak bu amacın gerçekleşmesini sağlayacak her türlü faaliyette bulunabilir. Derneğin amaç ve faaliyet konularının dernek tüzüğünde belirtilmesi yaygın bir uygulamadır. Bu konular aynı zamanda derneğin hak ve fiil ehliyetinin kapsamını da belirler.

Maddenin ikinci fıkrasında, yasaklanan veya izne bağlı faaliyetlerle ilgili olarak özel kanun hükümlerine yollama yapılmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, derneklerin tüzüklerinde gösterilen amaç ve çalışma konuları doğrultusunda faaliyette bulunacağını ve yasaklara aykırı faaliyet hâlinde faaliyetten alıkoyma kararı verilebileceğini düzenler.

Birinci fıkra, derneğin faaliyetlerini tüzüğe bağlar. Dernek, tüzüğünde belirttiği amaçları gerçekleştirmek için yine tüzükte gösterilen çalışma konularında ve biçimlerinde faaliyet gösterir. Örneğin amacı öğrencilere destek olmak olan bir dernek burs verebilir veya kurs düzenleyebilir; ancak amacıyla ilgisi olmayan alanlarda faaliyet yürütemez. Gerekçeye göre amaç ve faaliyet konuları, derneğin hak ve fiil ehliyetinin kapsamını da belirler.

İkinci fıkra, bazı faaliyetlerin kamu hukuku nitelikli özel kanunlarla yasaklanmış veya izne bağlanmış olabileceğini hatırlatır. Bir faaliyet tüzükte yer alsa bile, özel kanun onu yasaklıyorsa dernek o faaliyette bulunamaz; izne bağlıyorsa önce gerekli izni almalıdır. Örneğin yardım toplama veya özel öğretim kurumu açma gibi faaliyetler kendi özel mevzuatına tâbidir.

Üçüncü fıkra, faaliyetlere ilişkin yasak ve sınırlamalara aykırılık hâlinde başvurulacak yolu gösterir. Cumhuriyet savcısının istemiyle mahkeme, derneğin faaliyetten alıkonulmasına karar verebilir. Faaliyetten alıkoyma, derneğin varlığını sona erdirmez; çalışmalarını durdurur. Derneğin amacının kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelmesi durumunda ise fesih davası açılabilir (TMK m. 89).

Derneklerin uluslararası faaliyette bulunmaları, yurt dışında şube açmaları ve yurt dışında kurulmuş dernek veya kuruluşlara üye olmaları TMK m. 91'de ayrıca düzenlenmiştir.