TMK Madde 89 – Mahkeme kararı ile

TMK Madde 89 metni

Sona erme / Mahkeme kararı ile

Madde 89

Derneğin amacı, kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelirse; Cumhuriyet savcısının veya bir ilgilinin istemi üzerine mahkeme, derneğin feshine karar verir. Mahkeme, dava sırasında faaliyetten alıkoyma dahil gerekli bütün önlemleri alır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 89 gerekçesi

Madde yürürlükteki Kanunun 71 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddede derneğin amacının kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelmesi durumunda Cumhuriyet savcısının veya bir ilgilinin istemi üzerine mahkemece feshine karar verilebileceği belirtilmiştir. Cumhuriyet savcısı da re'sen dava açabileceği gibi, doğrudan veya dolaylı olarak ilgili kişilerin başvurusu üzerine istemi haklı görür ve koşullar gerçekleşmişse derneğin feshine ilişkin davayı açabilecektir. Derneğin feshine karar verecek mahkemenin, dava sırasında gerekli gördüğü takdirde bir önlem olarak derneği geçici olarak faaliyetten alıkoyabileceğine kuşku yoktur.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, amacı kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelen bir derneğin, Cumhuriyet savcısının veya bir ilgilinin istemi üzerine mahkeme kararıyla feshedileceğini düzenler.

Hüküm, derneğin kuruluşundan sonra ortaya çıkan aykırılıklara ilişkindir. Amacı baştan hukuka veya ahlâka aykırı olan bir topluluk zaten dernek olarak kurulamaz (TMK m. 47/2 ve 56/2). Burada ise kuruluşta hukuka uygun olan amaç, sonradan kanuna veya ahlâka aykırı bir niteliğe bürünmüştür.

Fesih davasını açabilecek olanlar:

• Cumhuriyet savcısı. Gerekçeye göre savcı kendiliğinden dava açabileceği gibi, ilgililerin başvurusunu haklı görürse de davayı açar.
• Her ilgili. Kanun ilgilinin kim olduğunu ayrıca saymamıştır.

Mahkeme, aykırılığı tespit ederse derneğin feshine karar verir. Dava sırasında faaliyetten alıkoyma dahil gerekli bütün önlemleri de alır. Faaliyetten alıkoyma, dava sonuçlanıncaya kadar derneğin çalışmalarının geçici olarak durdurulmasıdır.

Mahkeme kararıyla sona erme, malvarlığı bakımından farklı bir sonuç doğurur. Hukuka veya ahlâka aykırı amaç güttüğü için mahkeme kararıyla sona eren tüzel kişinin malvarlığı, tüzükte veya organ kararında ne öngörülmüş olursa olsun ilgili kamu kuruluşuna geçer (TMK m. 54/3).

Bu dava, kuruluş sırasındaki incelemede saptanan eksiklik veya aykırılık giderilmediği için açılan fesih davasından ayrıdır (TMK m. 60/2). Dernek faaliyetlerine ilişkin yasak ve sınırlamalara aykırılık hâlinde Cumhuriyet savcısının istemiyle verilecek faaliyetten alıkoyma kararı da TMK m. 90/3'te ayrıca düzenlenmiştir.

Derneğin diğer sona erme yolları, kendiliğinden sona erme (TMK m. 87) ve genel kurul kararıyla fesihtir (TMK m. 88).

Gerekçeye göre madde, 743 sayılı eski Medenî Kanunun 71. maddesine karşılık gelir.