TMK Madde 9 – Kapsamı
TMK Madde 9 metni
Genel olarak / Fiil ehliyeti / Kapsamı
Madde 9
Fiil ehliyetine sahip olan kimse, kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir.
Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.
TMK Madde 9 gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 9 uncu maddesini karşılamaktadır.
Maddenin konu başlığında "II. Medenî hakların kullanılması" ifadesi yerine, bir önceki maddede "hak ehliyetinin" düzenlendiği göz önünde tutularak "II. Fiil ehliyeti" ifadesi, kenar başlığında "1. Mevzuu" yerine "1. Kapsamı" sözcüğü kullanılmıştır. Gerçekten de bu madde, fiil ehliyeti açısından hak sahibinin hukukî konumunu ve fiil ehliyetinin hak sahibine neler tanıdığını belirleyen bir maddedir. Bu sebeple maddede, fiil ehliyetinin "mevzuu" değil, daha isabetli olarak "kapsamı" ifadesi kullanılmıştır.
Maddede yer alan "iktisaba da iltizama da ehildir" deyimi yerine "kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir" deyimi kullanılmak suretiyle fiil ehliyetinin hak sahibine kapsam itibarıyla tanıdığı hukukî durum açıklığa kavuşturulmuştur.
Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.
Açıklama
Madde, fiil ehliyetinin kapsamını tanımlar: fiil ehliyeti olan kişi kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir.
Fiil ehliyeti, kişinin kendi davranışlarıyla hukuki sonuç doğurabilmesidir. Sözleşme yapmak, bir mirası reddetmek, dava açmak veya bir başkasına vekâlet vermek bu ehliyetle yapılan işlemlerdir. Fiil ehliyeti, kişinin haksız fiillerinden sorumlu tutulabilmesini de kapsar.
Hak ehliyeti (TMK m. 8) her insana tanınırken fiil ehliyeti belirli koşullara bağlıdır. Bu koşullar TMK m. 10'da sayılmıştır: ayırt etme gücüne sahip olmak, ergin olmak ve kısıtlı olmamak. Erginlik TMK m. 11 ve 12'de, ayırt etme gücü TMK m. 13'te düzenlenmiştir. Bu koşulları taşımayan kişilerin durumu ise TMK m. 14–16'da ele alınır.
Fiil ehliyeti olmayan kişi de hak sahibidir. Ancak bu hakları kural olarak onun adına yasal temsilcisi, yani velisi veya vasisi kullanır. Örneğin küçük bir çocuğa kalan mirasla ilgili işlemleri çocuğun velisi yürütür.
Gerekçe, eski metindeki "iktisaba da iltizama da ehildir" ifadesinin yerine bugünkü dile uygun "hak edinebilir ve borç altına girebilir" ifadesinin kullanıldığını, kenar başlığında da "mevzuu" yerine "kapsamı" denildiğini belirtir.