TMK Madde 871 – Rehin dereceleri arasındaki ilişki

TMK Madde 871 metni

Hükmü / Rehin derecesi / Rehin dereceleri arasındaki ilişki

Madde 871

Aynı taşınmaz üzerinde farklı sıralarda kurulmuş bulunan rehin haklarından birinin terkin edilmiş olması, sonraki sırada yer alan rehinli alacaklıya boşalan dereceye geçme hakkı vermez.

Terkin edilen rehin hakkı yerine yeni bir rehin hakkı kurulabilir.

Sonraki sırada yer alan rehinli alacaklılara boşalan dereceye geçme hakkı veren sözleşmelerin geçerliliği, resmî şekilde yapılmalarına; aynî etki sağlamaları, tapu kütüğüne şerh verilmelerine bağlıdır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 871 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 786 ncı maddesini karşılamaktadır.

Maddenin "Tertip" şeklindeki kenar başlığı içeriğine uygun olarak "Rehin dereceleri arasındaki ilişki" şeklinde değiştirilmiştir.

Maddede her taşınmaz rehninin sabit bir derecesi olduğu önceki sıradaki derece içindeki rehin ve rehinlerin sona ermesi, bu derecenin kısmen veya tamamen boşalması hâlinde, sonraki sıradaki taşınmaz rehinlerinin bu önceki sıraya ilerleyemeyeceği ve malikin boşalan rehin derecelerine yeniden taşınmaz rehni tesis edebileceği düzenlenmektedir.

Bu kural, yani her taşınmaz rehninin sabit bir derecesi olacağı kuralı emredici nitelikte sayılmamıştır. Aksine yapılacak sözleşmeler, yani bir taşınmaz rehninin boşalan öndeki bir dereceye ilerleyebileceği hususunda yapılacak sözleşmeler kaynak Kanunun bu maddeyi karşılayan 814 üncü maddesinin üçüncü fıkrasından farklı olarak, resmî şekle tâbi tutulmuştur. Bu bir geçerlilik şartıdır. Bu tür bir sözleşme rehin kurulurken yapılabileceği gibi, rehnin kurulmasından sonra yapılması da mümkündür.

Boşalan dereceye ilerleme hakkı veren sözleşmelerin tapu kütüğüne şerhi, bir geçerlilik şartı olmayıp, bu hakkın taşınmaz üzerinde daha sonra hak sahibi olabilecek kişilere karşı ileri sürülebilmesini sağlayabilmek için öngörülmektedir. Bu şekilde yürürlükteki metinde yer alan ve yanlış yorumlara sebebiyet veren "muteber olması tapu siciline şerh verilmesine bağlıdır" şeklindeki ifade düzeltilmiştir.

Bir alacaklının boşalan dereceye ilerleme hakkı varsa, ona ait rehin hakkının, önceki sırada bulunan her hangi bir rehin derecesi boşaldığında bu boşalan dereceye tescili, bu alacaklı tarafından istenebilecektir. Boşalan bu derece bir önceki sırada olabileceği gibi, daha önceki bir sırada da olabilir. Tarafların bu konuda daha somut sözleşmeler yapması, örneğin boşalan dereceye ilerleme hakkını sadece bir önceki sıraya veya daha önceki herhangi bir sıraya hasretmeleri mümkün kılınmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Bir rehin derecesi boşaldığında sonraki sıradaki rehinli alacaklının bu dereceye kendiliğinden ilerleyemeyeceğini ve ilerleme hakkının nasıl kararlaştırılacağını düzenler.

Sabit derece sisteminin sonucu olarak her rehin tescil edildiği derecede kalır. Örneğin birinci derecedeki ipotek borç ödenip terkin edilse bile ikinci derecedeki alacaklı birinci dereceye geçmez. Boşalan derece malikin kullanımına kalır; malik bu dereceye yeni bir rehin kurdurabilir. Böylece ödediği kredinin yerine aynı derecede yeni bir kredi için güvence gösterebilir.

Bu kural emredici değildir. Taraflar, sonraki alacaklının boşalan dereceye ilerleyebileceğini sözleşmeyle kararlaştırabilir. Bu sözleşme için iki ayrı şart vardır:

• Sözleşme resmî şekilde yapılmazsa geçersizdir.
• Sözleşmenin aynî etki doğurması, yani taşınmazı sonradan edinen veya üzerinde hak kazanan kişilere karşı da ileri sürülebilmesi için tapu kütüğüne şerh verilmesi gerekir. Şerh, kişisel bir hakkın tapuya not edilerek üçüncü kişilere karşı da etkili hâle getirilmesidir.

Gerekçeye göre ilerleme hakkı rehin kurulurken veya daha sonra kararlaştırılabilir. Taraflar bu hakkı yalnızca bir önceki dereceyle veya daha önceki herhangi bir dereceyle sınırlayabilir.

Gerekçede anılan yürürlükteki Kanun 743 sayılı eski Medenî Kanundur. Eski metindeki "muteber olması tapu siciline şerh verilmesine bağlıdır" ifadesi, şerhin bir geçerlilik şartı gibi anlaşılmasına yol açtığından düzeltilmiştir. Paraya çevirme sırasında boş derecelerin durumu TMK m. 872'de ayrıca düzenlenmiştir.