TMK Madde 830 – Diğer hükümler

TMK Madde 830 metni

Üst hakkı / Sona ermenin sonuçları / Diğer hükümler

Madde 830

Taşınmaz malikine kalan yapılar için üst hakkı sahibine ödenmesi kararlaştırılan bedelin miktarı ve bunun hesaplanış biçimi ile bu bedel borcunun kaldırılmasına ve arazinin ilk hâline getirilmesine ilişkin anlaşmalar, üst hakkının kurulması için gerekli olan resmî şekle tâbidir ve tapu kütüğüne şerh verilebilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 830 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 751/d maddesini karşılamaktadır.

İsviçre Medenî Kanununun 779/e maddesinden yararlanılarak kaleme alınan maddede, üst hakkı sahibine bedel ödenmesi veya arazinin ilk hâline getirilmesi konulu anlaşmaların geçerliliğinin resmî şekle tâbi tutulması ve tapu kütüğüne şerh verilmesi hususları düzenlenmiştir. Böylece bu şerh, bu anlaşmaların, üst hakkını ve yüklü taşınmazı iktisap eden herkes için bağlayıcı olmasını sağlayacaktır. Yürürlükteki metinde şerh koşulu aranmamakta ve bu anlaşmalara, kanun gereği bu sonuç bağlanmaktadır. Bu durum eşya hukukunun taşınmazlarla ilgili kişisel nitelikli hakların ancak kanunla öngörülen durumlarda şerh edilmesi ve bu suretle herkese karşı etkili olmasının sağlanması ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Bu nedenle, madde, eşya hukuku ilkeleriyle uyumlu hâle getirilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Yapılar için bedele, bu borcun kaldırılmasına ve arazinin eski hâline getirilmesine ilişkin anlaşmalar resmî şekle bağlıdır ve tapuya şerh verilebilir.

Üst hakkı sona erdiğinde yapılar için bedel ödenip ödenmeyeceği ve arazinin eski hâline getirilip getirilmeyeceği sorunları ortaya çıkar. Taraflar bu konularda şu anlaşmaları yapabilir:

• yapılar için ödenecek bedelin miktarı ve hesaplanış biçimi,
• bu bedel borcunun kaldırılması,
• arazinin ilk hâline getirilmesi, örneğin yapıların yıkılıp arazinin boş olarak teslim edilmesi.

Bu anlaşmalar, üst hakkının kurulması için gerekli olan resmî şekle tâbidir (TMK m. 781). Resmî şekle uyulmadan yapılan bir anlaşma geçerli olmaz.

Anlaşmalar ayrıca tapu kütüğüne şerh verilebilir. Şerh, kişisel nitelikteki bir hakkın tapuya işlenerek sonradan o taşınmaz üzerinde hak kazanan kişilere karşı da ileri sürülebilmesini sağlar (TMK m. 1009). Böylece arazi veya üst hakkı el değiştirse bile anlaşma yeni malik ve yeni hak sahibi için de bağlayıcı olur. Şerh verilmemiş bir anlaşma ise yalnızca tarafları bağlar.

Gerekçeye göre eski düzenlemede bu anlaşmalar şerh şartı aranmadan kanun gereği herkese karşı etkili sayılıyordu. Bu durum, taşınmazlarla ilgili kişisel hakların ancak kanunda öngörülen hâllerde şerh yoluyla herkese karşı etkili olabileceği ilkesiyle bağdaşmadığından madde eşya hukuku ilkelerine uygun hâle getirilmiştir.

Yapıların kendisine ilişkin içerik ve kapsam kayıtlarının bağlayıcılığı ise TMK m. 827'de ayrıca düzenlenmiştir; orada resmî senette yer almak yeterlidir.