TMK Madde 787 – Tescile göre

TMK Madde 787 metni

Hükümleri / Kapsamı / Tescile göre

Madde 787

İrtifaktan doğan yetki ve yükümlülükleri açıkça belirlediği ölçüde tescil, irtifakın kapsamını belirlemede esas oluşturur.

Tescilden açıkça anlaşılmadığı hâllerde kapsam, tescilin sınırları içinde, irtifak hakkının kazanılma sebebine veya uzun süreden beri davasız ve iyiniyetle kullanılış biçimine göre belirlenir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 787 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 711 inci maddesini karşılamaktadır.

Hüküm değişikliği yoktur. Maddenin "Sicil kaydına göre şümulün tayini" şeklindeki kenar başlığı, "Tescile göre" olarak değiştirilmiştir. Madde kaynak Kanun da göz önünde tutularak anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. İrtifak hakkının kapsamının nasıl saptanacağını belirleyen maddede, kural olarak bir hüküm değişikliği yapılmamıştır. Ancak bu belirlemede tescilin esas olması gerektiği düşüncesinden hareketle, yürürlükteki metnin birinci fıkrasındaki "tapu sicilindeki kayıtlar" ibaresi "tescil" sözcüğü ile değiştirilmiş; ayrıca İsviçre Medenî Kanununun 738 inci maddesine uygun olarak, irtifaktan doğan yetki ve yükümlülükleri açıkça belirlediği ölçüde irtifakın kapsamını tayinde tescilin esas olacağı kabul edilmiştir. Zaten doktrinde de yürürlükteki metnin birinci fıkrasında "açıkça belirleme" ifadesi yer almamış olmasına rağmen, İsviçre Medenî Kanununa dayanılarak, tescile ancak bu ölçü içerisinde itibar olunabileceği belirtilmektedir.

İkinci fıkrada da, irtifak hakkının kapsamının, bunun kazanılma sebebine veya uzun süreden beri davasız ve iyiniyetle kullanılış biçimine göre belirlenmesinin, ancak tescilden yetki ve yükümlülüklerin açıkça anlaşılamadığı hâllerde söz konusu olabileceği hususu, daha belirgin bir şekilde açıklanmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Taşınmaz lehine irtifak hakkının kapsamının, yani hak sahibine tam olarak hangi yetkileri verdiğinin nasıl belirleneceğini düzenler.

Kapsamın belirlenmesinde kademeli bir sıra izlenir:

• Önce tapudaki tescile bakılır. Tescil, irtifaktan doğan yetki ve yükümlülükleri açıkça gösterdiği ölçüde esas alınır. Örneğin tescilde hakkın yalnızca yaya geçidi olduğu yazıyorsa araçla geçiş istenemez.
• Tescil açık değilse hakkın kazanılma sebebine bakılır. Bu çoğu zaman irtifakı kuran resmî sözleşmedir (TMK m. 781).
• Bu da yeterli değilse hakkın uzun süreden beri davasız ve iyiniyetle nasıl kullanıldığına bakılır. Bir geçit yıllardır traktörle kullanılıyorsa kapsam bu kullanıma göre belirlenebilir.

Kazanılma sebebine ve uzun süreli kullanıma ancak tescilin sınırları içinde başvurulur. Bunlara dayanılarak tescilde gösterilenden daha geniş bir hak elde edilemez.

Gerekçeye göre eski Kanunda tescilin yetki ve yükümlülükleri "açıkça belirlediği ölçüde" esas alınacağı yazmıyordu; doktrin ise İsviçre Medenî Kanununa dayanarak zaten bu şekilde yorum yapıyordu. Yeni metin bu yorumu kanuna geçirmiştir.

Kapsam bir kez belirlendikten sonra, yararlanan taşınmazın ihtiyaçlarının artması yüklü taşınmazın yükünü ağırlaştıramaz (TMK m. 788). Tarla yolu, otlatma ve su alma gibi bazı haklarda ise kapsam anlaşmaya, özel kanunlara veya yerel âdete göre belirlenir (TMK m. 789).