TMK Madde 785 – Mahkeme kararı

TMK Madde 785 metni

Kurulması ve sona ermesi / Sona ermesi / Mahkeme kararı

Madde 785

Lehine irtifak kurulan taşınmaz için bu hakkın sağladığı hiç bir yarar kalmamışsa, yüklü taşınmazın maliki bu hakkın terkinini isteyebilir.

Yüküne oranla çok az yarar sağlayan bir irtifak hakkının, bedel karşılığında kısmen veya tamamen terkini istenebilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 785 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 709 uncu maddesini karşılamaktadır.

Hüküm değişikliği yoktur. Kenar başlığıyla birlikte, kaynak Kanun göz önünde tutularak anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Çünkü bu maddede, önceki iki maddede olduğu gibi bir sona erme hâli düzenlendiğinden madde başlığında ayrıca "Terkin" sözcüğünün kullanılmasına gerek görülmemiştir. Yürürlükteki metinde yer alan "menfaatleri büsbütün kaybetmiş ise" deyimi, aslı olan İsviçre Medenî Kanununun 736 ncı maddesine uygun olarak "hiç bir yarar kalmamışsa" şeklinde değiştirilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Yararlanan taşınmaz için hiç yararı kalmayan ya da yüküne göre çok az yarar sağlayan irtifak hakkının, yüklü taşınmaz malikinin istemiyle terkin edilebileceğini düzenler.

İrtifakın terkini kural olarak yararlanan taşınmaz malikinin yazılı beyanına bağlıdır (TMK m. 783, 1014). Bu madde, yüklü taşınmazın malikine, o beyan olmasa da hakkın kaldırılmasını mahkemeden isteme imkânı verir. İki durum ayrılır:

• Hiç yarar kalmamışsa. İrtifak, yararlanan taşınmaz için artık hiçbir yarar sağlamıyorsa yüklü taşınmazın maliki terkini isteyebilir. Kanun bu hâlde bir bedel öngörmez. Geçit hakkı tanınmış bir arsanın sonradan açılan bir yolla doğrudan genel yola cephe kazanması ve geçide hiç ihtiyaç kalmaması buna örnektir.
• Yarar yüke göre çok azsa. İrtifak hâlâ bir yarar sağlıyor, ama bu yarar yüklü taşınmaza getirdiği yükle karşılaştırıldığında çok küçük kalıyorsa, hakkın tamamen veya kısmen terkini istenebilir. Bu durumda terkin bedel karşılığında yapılır; bedel yararlanan taşınmazın malikine ödenir.

Hâkim, yararlanan taşınmazın bugünkü ihtiyaçlarını ve yüklü taşınmazın katlandığı yükü birlikte değerlendirir. Yararlanan tarafın ihtiyaçlarının artması ise yükü ağırlaştırmaz (TMK m. 788).

Gerekçeye göre eski Kanundaki "menfaatleri büsbütün kaybetmiş ise" deyimi, İsviçre Medenî Kanunundaki aslına uygun olarak "hiç bir yarar kalmamışsa" biçiminde değiştirilmiştir.